لاپەڕەی نووسەر

author photo
د.هەردی مێد

دكتۆرا له‌ زانسته‌ سیاسیه‌كان

مامۆستای زانكۆی پاریس- دۆفین

بڵاوکراوەکانی نووسەر

جنێو، وه‌ك یه‌كێك له‌ چه‌كه‌ باوه‌كانی ململانێی سیاسی

بیر و ڕا

له‌م یه‌ك دوو ساڵه‌ی دوایدا، هه‌ندێك پێیانوایه‌ هیچ كاتێك به‌ ئه‌ندازه‌ی ئێستا كۆمه‌ڵگای كوردی جنێوفرۆش نه‌بووه‌. هه‌ندێكی ترش پێیانوایه‌ زۆرێك له‌ لایه‌نگران و هه‌ڵسوڕاوانی بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان جنێوفرۆشن و دواجار هه‌وێنی ئه‌م دۆخی جنێوفرۆشتنه‌ن

ئایا كاندیدكردنی سه‌ركرده‌ی حزبه‌كان په‌رله‌مان به‌هێز ده‌كات؟

سیاسی

ئه‌م پرسیاره‌ بریتییه‌ له‌ گریمانه‌یه‌ك كه‌ كۆده‌نگییه‌كی حاشاهه‌ڵنه‌گری له‌ سه‌ره‌، به‌ شێوه‌یه‌ك هه‌موومان پێمانوایه‌ به‌ هێنانه‌ پێشه‌وه‌ی سه‌ركرده‌كان بۆ په‌رله‌مان، ده‌ستگاكه‌ به‌هێز ده‌بێت.

بۆچی سیاسییەکانی کورد بیرمەند و لێکۆڵەرە بیانییەکان دەهێننە کوردستان ؟

بیر و ڕا

یه‌كێك له‌و دیاردانه‌ی له‌م ده‌یه‌یی دوایی له‌ كوردستانی عێراق خه‌ریكه‌ ده‌بێته‌ باو، رێكخستنی دیدارو دیمانه‌یه‌‌ له‌ نێوان لێكۆڵه‌وه‌ره‌ خۆرئاواییه‌كان و پیاوانی سیاسی هه‌رێمی كوردستان‌.

بۆچی پ.د.ك له‌ هه‌وڵی به‌ده‌ستهێنانی پۆستی سه‌رۆك كۆماره‌؟

بیر و ڕا

وڵامی ئه‌م پرسیاره‌ی سەرەوە  ئاسان نییه‌، چونكه‌ له‌ ناو پرۆسه‌یه‌كداین هێشتا له‌ خۆبه‌رهه‌مهێناندایه‌، هاوتا زانیاری ته‌واومان سه‌باره‌ت به‌و‌ ره‌ده‌ڵوبه‌ده‌ڵ و گره‌وه‌ شاراوه‌كانی پشت پرۆسه‌كه‌وه‌ نییه‌.

دیدگه‌لێك سه‌باره‌ت به‌ وه‌زیفه‌ی سه‌رۆك كۆماری عێراق

بیر و ڕا

زۆرینه‌ی ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌م ماوه‌ی چه‌ند ساڵی پێشوو له‌ سه‌ر وه‌زیفه‌ی سه‌رۆك كۆماری عێراق نوسراون، به‌ ڕای من ده‌شێت به‌ سه‌ر‌ دوو روانگه‌دا دابه‌شیان بكه‌ین‌. یه‌كه‌میان، به‌ بێ ئه‌وه‌ی نوسه‌رانی ئاگیان له‌م ڕه‌وته‌ی سۆسیۆلۆژیا بێت

بۆ تێگه‌شتن له‌ په‌رله‌مان ده‌بێت له‌ ئێوه‌ تێبگه‌ین

بیر و ڕا

به‌ڕێزان له‌ چوارچێوه‌ی كۆمه‌ڵناسی ده‌ستگاكان، كه‌ ته‌وه‌رێكی هه‌ره‌ گرنگی په‌رله‌مانه،‌ له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ كۆكین كه‌ ده‌ستگا هیچ نییه‌ جگه‌ له‌ به‌رهه‌می ره‌فتار و گوتاری ئه‌كته‌ره‌كانی نێوی نه‌بێت. په‌رله‌مان هیچ نییه‌ جگه‌ له‌ كار و چالاكی ئێوه‌ نه‌بێت.

چوارچێوه‌یه‌ك بۆ شرۆڤه‌كردنی شه‌ڕی ناوخۆ (١٩٩٤-١٩٩٨)

سیاسی

ئه‌م نوسه‌ره‌ نه‌ك هه‌ر له‌ كوردستان، به‌ڵكو له‌ سه‌ر ئاستی دونیا به‌ ده‌سته‌واژه‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی‌ < شه‌ڕ درێژكراوه‌ی سیاسه‌ته‌، به‌ڵام به‌ ئامرازی دی> ناسراو

كۆڵبه‌رو ده‌وڵه‌ت

سیاسی

 به‌ رای من تێگه‌شتن له‌ پانتایی كوڵبه‌ر، واته‌ تێگه‌شتن له‌ دونیابینی كۆڵبه‌ر، لۆژیكی چالاكی كۆڵبه‌ریی، ئامانج و ئومێدی كۆڵبه‌ر، تد، ده‌روازه‌یه‌كی زێده‌ گرنگه‌ بۆ تێگه‌شتن له‌ ده‌وڵه‌ت و لۆژیكی چونه‌ڕێوه‌ی ده‌وڵه‌ت.

حه‌شری نێره‌كه‌ر

بیر و ڕا

به‌ بیستنی ( حه‌شری نێره‌كه‌ر) كتوپڕ شێخ ڕه‌زای شاعیرمان دێته‌ یاد، ئه‌م ده‌ربڕینه‌ گه‌ر بۆ زۆر كه‌س زاراوه‌یه‌ک، یان وشه‌یه‌كه‌، یاخود هه‌جوو، ئه‌وه‌ بۆمان ورده‌ چه‌مكێكه، كه‌ شێخ ڕه‌زا له‌ سه‌رده‌می خۆیدا بۆ گوزارشتكردن له‌ دۆخێكی تایبه‌ت به‌كاریهێناوه‌.

سه‌باره‌ت به‌ ڤیستیڤاڵی خێڵ و لادێكان

کولتوور

زۆركه‌س له‌ خه‌میان بۆ ته‌بایی و گردبوونه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگا، پاشان بۆ نشونما و پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵگا، ئه‌م ڤیستیڤاڵانه‌ وه‌ك هه‌نگاوێك بۆ دواوه‌، له‌مپه‌رێك له‌ به‌رده‌م مۆدێرنه‌بوون، سه‌رچاوه‌یه‌ك دی بۆ په‌رته‌وازه‌یی، تد ده‌بینن. به‌ش به‌ حاڵی خۆم له‌ هه‌موو گریمانانه‌ به‌ گومانم و پێموایه‌ نییه‌ و هیچش شتێكش نه‌یسه‌لماندووه‌ هێشتا كه‌ ئه‌م ڤیستیڤاڵانه‌ به‌ربه‌ستن له‌ به‌رده‌م پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵگا. له‌ راستیدا، ته‌نها لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی تێروته‌سه‌ل و ورد ه‌توانێت له‌ ساڵانی دابێت په‌یوه‌ندی ئه‌م ڤیستیڤاڵانه‌ و كاریگه‌ریان به‌ سه‌ر ره‌وتی كۆمه‌ڵگاوه‌ ‌ده‌ربخات.

چه‌ند پێشنیارێك بۆ سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مان

سیاسی

 له‌م ده‌یه‌ی دوایی یه‌كێك له‌و ده‌ستگایانه‌ی له‌ هه‌رێمی كوردستان زۆرترینجار بۆته‌ رۆژه‌ڤ و جێی مشتومڕ و ره‌خنه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی، په‌رله‌مانی هه‌رێمی كوردستان بووه‌. هه‌موو ئه‌م قسه‌وباس و مشتومڕانه‌ له‌ فۆرمی وتار، چاوپێكه‌وتن، شعر، داشۆرین، كاریكاتێر، سیخۆڕمه‌، گۆرانی میللی، تد هه‌موویان به‌شداربوونه‌ له‌ دروستكردن و .بیناكردنی ئه‌م ده‌ستگایه‌. چونكه‌ له‌ لایه‌ك بونه‌ته‌ دروستكردنی هۆشیاری جڤاكی له‌ هه‌مبه‌ر ده‌ستكاگه‌ و ئاگایی خه‌ڵكیان به‌ لای ده‌ستگاكه‌دا ڕاكێشاوه‌

جا كوردبوون خەتای چیە؟

سیاسی

لە ئه‌ده‌بیاتی كوردی، قسه‌ و باسی رۆژانه‌، تێسكت و كۆمێنتی خه‌ڵكی ساده‌ و رۆژنامه‌نوس هه‌تا نوسین و به‌رهه‌می ڕۆشنبیره‌ مه‌زنه‌كانی گه‌له‌كه‌شمان ته‌ژین له‌ لێدان .و تانه‌دان‌ له‌ كوردبوون  

دیدێكی كـورت سه‌باره‌ت به‌ ڕه‌گه‌زپه‌رستی

سیاسی

زۆرجار تێبینی ئه‌وه‌ ده‌كه‌م كاتێك باسی ڕه‌گه‌زپه‌رستی ده‌كه‌ین، زۆرینه‌ی زۆرمان روانگه‌یه‌كی جه‌وهه‌رگه‌رایانه‌مان بۆ ڕه‌گه‌زپه‌رستی هه‌یه‌. به‌ شێوه‌یه‌ك <ئه‌وانی دی له‌ .به‌رامبه‌رمان> واوێنا ده‌كه‌ین هه‌روه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌زه‌ڵه‌وه‌ ڕه‌گه‌زپه‌رست بووبێتن و ره‌گه‌زپه‌رستی به‌شێك بێت له‌وان

كوردفۆبیا

سیاسی

زۆرینه‌ی زۆری تورك، به‌شێك له‌ عه‌ره‌ب و سه‌رجه‌می فارس به‌ به‌رنامه‌ و به‌ شێوه‌یه‌كی تۆكمه‌ كار بۆ ناشرینكردنی كورد و تێكشكاندنی ئه‌و سه‌رمایه‌ ره‌مزی و ناسنامه‌ پۆزه‌تیڤه‌ ده‌كه‌ن كه‌ كورد له‌ شه‌ڕی داعشدا به‌ ده‌ستیهێناوه‌. بێگومان، كوردفۆبیا له‌ پێش ئه‌م به‌رواره‌ و پێشترش هه‌بووه‌، به‌ڵام باوه‌ڕ ناكه‌م هه‌رگیز به‌م قه‌باره‌ و .لێشاوه‌ی ئێستا بووبێت

شۆڕشی ئه‌یلول

سیاسی

زۆرێك له‌وانه‌ی له‌ سه‌ر ئه‌م شۆڕشه‌یان نوسیوه‌‌ یان خۆیان به‌ هۆكاره‌كانی سه‌رهه‌ڵدانێوه‌‌ سه‌رقاڵكردووه‌، یان به‌ ئه‌نجامی شۆڕشه‌كه‌وه‌. یه‌كه‌میان ئه‌وه‌ له‌ بیر ده‌كات كه‌ هه‌ر جۆڵه‌ یان چالاكیه‌كی سیاسی (شۆڕش، ڕاپه‌ڕین، خۆیشاندان، تد) كه‌ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ كه‌وته‌گۆ و سه‌رپێی، ته‌واو له‌و هۆكار و پاڵنه‌رانه‌ دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌ كه‌ بوونه‌ته‌ مایه‌ی هه‌ڵگیرسانی و ده‌چێته‌ نێو‌ پرۆسه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆ و خاوه‌ن لۆژیك و دینامیكی تایبه‌ت به‌ خۆی.