لاپەڕەی نووسەر

author photo
د.سەردار عەزیز

توێژەر و نوسەر

دكتۆرا لە زانستەسیاسیەكان

بڵاوکراوەکانی نووسەر

چی لە خۆپیشاندانەكانی ئێران چاوەڕێ‌ دەكرێت؟

بیر و ڕا

چاودێریکردنی ئەوەی لە ناوەوەی ئێران روودەدات، بە گشتی بە سەر دوو قوتابخانەدا بەش دەبن: ئەوانەی بڕوایان وەهایە کە ئەوە رودەدات بەشێکە لە گەشەی کۆماری ئیسلامی و قەیرانەکانی، بە هیچ شێوەیەک نابێتە هۆکاری ڕوخانی رژێم، ئەوانی تر، لە سەنگەری ئەوبەر بڕوایان وەهایە کە ئەمە ساتەوەختی گۆڕانکاریە لە ئێران.

عەفرین و شەڕەکانی سوریا

بیر و ڕا

هێرشی تورکیا بۆ سەر عەفرین یەکێکە لە شەڕەکانی ناو سوریا. شەڕەکانی سوریا چەند شەڕێکن و لە ڕووی کات و شوێن و ئەکتەر و ئامانجەوە جیاوازن. شەڕی یەکەم شەڕی خەڵكی سوریا (زۆرینە سوننە) لە گەڵ رژێمی ئەسەدی عەلەویدا بوو. پاشان ئەم جەنگە بوو بە جەنگی خوێناوی گروپە توندڕەوەکان، بە هاوکاری تورکیا و وڵاتانی کەنداو، لە گەڵ ئەسەددا، هەتا هاتنی داعش.

مەنبەج لەنێوان ئەمریكا و توركیادا

بیر و ڕا

لە عەفرین تورکیا و ئەمریکا بەریەک ناکەون، کەواتە کۆمەڵێک میکانیزم و ململانێی تر لە ئارادایە. بەڵام لە مەنبەج تورک و ئەمریکا بەریەک دەکەون، ئەگەر هاتوو سوپای تورکی توانی بگاتە ئەو شارە. بەریەککەوتنی ئەمریکا و تورکیا بەریەککەوتنێکە هەردوو هیزی کاریگەری ناو سوریا کە ئێران و روسیان پێی شاگەشکە دەبن. هەروەها سوریاش. چونکە هەردوو تورکیا و ئەمریکا لە ناو سوریادا لە لایەن ئەو هیزانەی ترەوە نەخوازراون.

بۆچی دەتوانین بڵین ئەنجامەكانی هەڵبژاردن ساختەن؟

سیاسی

لای من ئاساییە کە گۆڕان دەنگی کەمبکات، ئەوە نەک چاوەڕوانکراوە بەڵکو بەشێکە لە پرۆسەی دیموکراسی، ئەگەر هەر هێزێک بە هەڵبەز و دابەزدا نەچێت مانای وایە ڕەنگدانەوەی ترپەی شەقام نیە.

بۆچی پوتین دۆستیوڤیسکیە ؟

بیر و ڕا

کاتێک کیسنجەر لە دیدارەکەی ڕۆژنامەی فاینانشاڵ تایمزدا پوتینی بە دۆستیوڤیسکی چواند، بۆ من جێگەی سەرنج بوو، ئەمە ناچاری کردم چەند ڕۆژێک بۆ تێگەیشتن لە دیدی دۆستیوڤیسکی تەرخان بکەم بە میتۆدی خوێندنەوەی خێرا.

چەند ڕامانێک لە سەر مەرگی شەریف باجوری

بیر و ڕا

یەکەم، شەریف باجوری مەرگێکی ماناداری کرد. لە دەیەی ڕابوردودا مەرگ لە کوردستان، بە تایبەت کوردستانی باشور، مەرگی مانادارنیە. مەرگی دەرئەنجامی ژیانێکی خراپە. خەڵك بە روداوی هاتوچۆ دەمرن

هەڵبژاردن بۆ پەرلەمانی کوردستان

بیر و ڕا

 بانگەشە بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان دەستی پێکرد. من گۆڕانم و بە هیوام گۆران سەربکەوێت، بەڵام لێرەدا باس لە پەرلەمان دەکەم بۆ مرۆڤی کورد، بە دەر لە هەر لاینگرییەکی حیزبی یان ئەخلاقێکی خێڵەکی.

مۆدرێن بوونی کوردستان

سیاسی

مۆدرێن بوون هەتا ئێستا لە دونیای کوردیدا وەها بینراوە کە هەوڵێکی تاکە کەسیە، بە گشتی بە مانای ڕۆژئاوایی بوون دێت. ئەم چەمکە لە ئاستەکانی تری وەک کۆمەڵگایی، ژینگەیی، کار، تەکنەلۆجیا و زۆر بواری تردا قسەی لە سەر نەکراوە.

ئایا قەیرانی هەرێم دەبێتە هۆکاری کۆتایی دیموکراسی و باڵادەستی نادیموکراسی؟

سیاسی

دوا راپۆرتی فریدەم- هاوس، پێمان دەڵێت کە دیموکراسی لە دونیادا لە قەیراندایە، دوا دەرئەنجامی هەڵبژاردنی هەرێم بە ڕوونی پێمان دەڵێت کە دیموکراسی لە هەرێم لە قەیراندایە، دەکرێت

ئەمریکا و پەکەکە

سیاسی

  هەواڵی دانانی بڕی پارە لە سەر سێ سەرکردایەتی پەکەکە لە لایەن ئەمریکاوە، هەوڵێکی ناخۆشە، بەڵام جێگەی سەرسورمان نیە بۆ مێژوو و هەڵوێستی ئەمریکا.

چین چۆن و بۆچی دێت بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست؟

بیر و ڕا

ململانێی نێوان چین و ئەمریکا لە هەڵکشاندایە، هەفتەی پێشوو لە میانەی کۆبونەوەی ئاپیک At the Asia Pacific Economic Cooperation (APEC) کە لە Port Moresby, Papua New Guinea (PNG) بەڕێوەچوو هەردوو وڵات روبەرووی یەکتربونەوە.گرژبونی زیاتری پەیوەندی نێوان چین ئەمریکا کاریگەری ڕاستەوخۆی دەبێت لە سەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لە نێویاندا کوردستان.

فرۆید لە تەرازوی ژیریدا

سیاسی

من ناوم سیگمۆنە. تۆ بە فرۆیدم دەناسیت. ناوت بیستووم، هیچت نەخوێندومەتەوە، بەڵام زۆر شت دەربارەم دەزانی. من جولەکەیەکی نەمساویم، ئەم وەسفەت بۆ خەڵكی تریش بیستوە، بە تایبەتی لە کتێبەکانی خوێندنتدا، بۆ کەسێکی وەک هێرتزل. بەڵام من زایونیست نیم، یان نەبووم، هەتا نازییەکان هاتن.

ئەگەرەکانی ٢٠١٩

سیاسی

کورد لە هەر چوارپارچەی کوردستان چی بە سەر دێت، کوردەکان خۆیان چی دەکەن، دۆخی ناوچەیی و جیهانی چۆن کاریگەری دەبێت لە سەریان پرسی قورسن لە سەردەمێکدا کە ناسەقامگیری و خێرایی گۆڕانکاری و ڕادیکاڵێتی وەرچەرخانەکان لە دەرەوەی پێشبینی زۆرینەن.

شاری بێ لوتان

بیر و ڕا

ئەو بەیانیە لە بەردەم کاسۆ مۆڵ، بەرامبەر مزگەوتی گەورە، سەرم بەرزکردوەوە، حەشامەتێکی گەورەم بینی، بەبێ لوت. سەرەتا حەپەسام، پاشان چاویلکەکەم داگرت و بە قۆڵم پاکم کردەوە، کە لە چاوم کردەوە، دیسانەوە هەمان شتم بینی، نەموێرا بە پیاوە پیرەکەی تەنیشتم بڵێم، نەبا وەها تێبگات کە تێکچووم.

مەرگی کەمینە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەراست

سیاسی

 ئەم هەفتەیە بۆ خوێندکارانی پۆلی یەکی ئاسیاناسی بابەتی کەمینەکان لە ڕۆژهەڵاتم ووتەوە. کەمینە پرسێکی ئێجگار ئاڵۆزە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەراست. ئەمە وەهایکرد کە ئاسان نەبوو بۆ خەڵکانێکی تەمەن خوار بیست ساڵ و کەمئاگا باسی ئەم پرسە بکەیت.

هەرێم و تورکیا: هەوڵدان بۆ تێگەیشتن

سیاسی

 پەیوەندی هەرێم و تورکیا لە دەیەی ڕابوردودا مایەی کێشمەکێشی زۆربوە. بە گشتی دەتوانین بڵێین دوو جۆر لە تێگەیشتن بوونی هەیە: یەکەم، تێگەیشتنی سیاسی، دووەم، تێگەیشتنی ئەکادیمی.

چۆن لە چین تێبگەین؟

سیاسی

چین چیدی تەنها ناوی وڵاتێک نیە، بەڵکو ئاماژەیە بۆ دیاردەیەک، کە لە هەناو سەدەی بیستەوە دێت و هەوڵ دەدات سەدەی بیست و یەک لە قاڵب بدات. چین ئەمڕۆ هێزە، سەرمایەیە، خەونە، هەروەها مۆدێلێکە بۆ حوکمداری و ژیار.

بیرکردنەوە لە شوێن: بیرکردنەوەی شوێنیی

سیاسی

 بیرکردنەوەی شوێنی، جۆرێکە لە بیرکردنەوە کە لە دونیای ئێمە و دەوروبەرماندا بە ئەستەم بوونی هەیە. ئێمە بە زۆری وەها جۆش کراوین کە لە میانەی کاتدا بیربکەینەوە. دیارە دەبێت ئەوش بڵێم کە بیرکرنەوەی کاتی-ش، وەک پیویست گەشەی نەکردوە. کۆمەڵە چەمکێکی زۆر هەیە لە بواری بیرکردنەوەی کاتیدا لە دونیای ئێمەدا باسی لێوە نەکراوە. 

لە میونخ چی ڕویدا؟

بیر و ڕا

لە نێوان ١٥ بۆ ١٧ی مانگ لە شاری میونخی ئەڵمانی کۆنفرانسی میونخی ئاسایش بەڕێوەچوو. بەهۆی ڕێکخستنی بەشداریکردنی هاوەڵێکم، لە نزیکەوە لە کۆنفرانسەکە ئاگادارم.

ئایا ئۆپۆزسیون چی لێهات؟

سیاسی

 بیر و کردەی ئۆپۆزسیون بوون لە دونیادا نوێیە و لە کوردستاندا هەر زۆر نوێیە. لەم نوسینەدا دەمەوێت وەڵامی ئەو پرسیارە بدەمەوە، ئایا ئۆپۆزسیون پاش دەیەیەک لە تەمەنی لە کوردستان بەرەو کوێ دەڕوات؟

بۆ مێژوو کۆتایی نەهات؟

سیاسی

سی ساڵ لەمەوپیش بیرمەند ئەمریکی فرانسیس فۆکۆیاما بابەتێکی لە گۆڤاری ناشناڵ ئینترێست بڵاوکردەوە بە ناوی کۆتایی مێژوو؟ لە نەوەدەکانی سەدەی ڕابوردو ناونیشانی ئەم نوسینەم یەکەمجار بەرگوێ کەوت. تێگەیشتن لە هەناو کەلتوری کوردیدا بۆ چەمک و دیدێکی وەها کارێکی ئەستەمە. لە زمانی کوردیدا مێژوو چەمكیک نیە کە هەڵگری هیچ مانایەکی فەلسەفی یان ژیاری بێت، بەڵکو زیاتر گێڕانەوەی سەربوردەی ڕابوردوە. یان پانتاییەکە بۆ لە یادەوەریدا مانەوەی کەسانی گەورە و کاریگەر. دەربڕینی چوە مێژوەوە، یان دەیەوێت بچێتە مێژوەوە لەم ڕوانگەیەوەیە. 

مەرگی مورسی؟!

سیاسی

چەند هاوڕێیەک داوای ئەوەیان لێکردم کە لە سەر مەرگی مورسی قسەم هەبێت. کاتێک مەرگی مورسی شایستەی ئەوەیە کە قسەی لە سەر بکرێت کەواتە مەرگی مورسی، مەرگێکی ئاسایی نیە، لە هەمانکاتدا مورسی خۆشی کەسێکی ئاسایی نیە.