عومەر عەلی غەفور: حیزبە عەلمانییەكان سیستمی دینی ڕەتدەكەنەوەو ناشتوانن دەست لە هێزی دینی بەربدەن

چ حیزبە ئیسلامییەكان‌و چ عەلمانییەكانی كوردستان، ماهیەتی فیكرییان ڕوون نیە‌و نەیانتوانیوە پێناسەی وردو ڕوون بۆ خۆیان بكەن

عومەر عەلی غەفور: حیزبە عەلمانییەكان سیستمی دینی ڕەتدەكەنەوەو ناشتوانن دەست لە هێزی دینی بەربدەن

914 خوێندراوەتەوە

نووسەرو رۆشنبیر، عومەر عەلی غەفور، سەبارەت بە پرسی ئیسلامی‌و عەلمانی‌و ئەو مشتومڕەی لەنێوانیاندا دەگوزەرێت، دەدوێت، ئەو پێیوایە چ ئیسلامی و چ عەلمانی لەكوردستان، ماهیەتی فیكرییان ڕوون نیە‌و نەیانتوانیوە پێناسەی ورد و ڕوون بۆ خۆیان بكەن، ئاماژەش بەوە دەكات كە حزبە عەلمانییەكان سیستمی دینی رەت دەكەنەوەو ناشیانەوێت دەست لە هێزی دینیش بەربدەن لەبەرئەوەی هێزێكە كار لە جەماوەر دەكات.

 

دیبلۆماتیك: ئەو گفتوگۆو ململانێیەی ئێستا لەناوەندی میدیایی‌و رۆشنبیری كوردیدا لەنێوان بەشێك ئیسلامییەكان‌و عەلمانییەكاندا دەگوزەرێت، سەرەتای پرۆسەكەیە، یاخود پرۆسەكە پێشینەی هەیەو ئەمە قۆناغێكی نوێیەتی؟

عومەر عەلی غەفور: بۆ وەڵامی پرسیارێكی لەم جۆرە ئەسڵ وایە سەرەتا چییەتیی ئەم دوو بەرەیە (ئیسلامی و عەلمانی- سیكیولار)، یان پێناسەی هەردوو چەمكە فەلسەفییەكە (سیكیولاریزم و ئیسلامیزم) روون بكەینەوە، لێرەدا تەنیا هێندە دەڵێم چ ئیسلامی و چ عەلمانی ماهیەتی فیكرییان ڕوون نییە، نەیانتوانیوە پێناسەی وردو روون بۆ خۆیان بكەن، ئەمە جگە لەوەی سەربازگەی هەر لایەكیشیان لە توخمی پەرت و بڵاو و لێك جیاواز پێكدێ، هەندێكیان فیكری و مەبدەئی، هەندێكیشیان سیاسی و بەرژەوەندخوازن، بەشێوەیەك چاودێر ناتوانێ یەك پێناسەی روونی بۆ ئیسلامیزم و ئیسلامی، یان سیكیولاریزم و سیكیولار دەست بكەوێ.


ئەگەر بەناو باسی توخمەكانی هەردوو جەمسەر بكەین، بەتایبەت لەسەر ئاستە سیاسی‌و حزبیەكە، ئەوا یەكێتی و پارتی و شیوعی و زەحمەتكێشان و ئایندە و هتد بە حزبی عەلمانی حسێبن، كە بەپلەی یەكەم باسی دوو حزبە سەرەكیەكە دەكرێ لەبەرئەوەی قورساییان هەیەو دەسەڵات و و یاسایان لەدەستدایە، بزوتنەوەی گۆڕانیش وەك بەشێك لە یەكێتیی جاران دەبێ عەلمانی بێ، هەر ئەوەیش بەسەریدا زاڵە، بەڵام هەڵسوڕاوەكانی خۆ دەبوێرن لەوەی ڕاشكاوانە بە عەلمانی وەسفی بكەن، گوایە ئەوان "بزوتنەوەیەكی جەماوەرین نە ئایدیۆلۆژی"، كە ئەمە هێندەی تاكتیكێكی سیاسی و هەڵاتنە لە وەڵامدانەوەی راشكاوانە، هێندە گوزارشت نییە لە تێگەیشتنێكی جیاواز لە دین‌و پەیوەندی بە سیاسەت و دەوڵەت و ژیانەوە.

ڕەنگە بەشێكیشی بۆ لەخۆ نەڕەنجاندنی ئەو توێژە لە كەسانی دینداری نێو بزوتنەوەكە یان هاوسۆزانی دیندار لە دەرەوەی بزوتنەوەكە بێ (بیرمانە لە 2009 و 2010 نەجمەدین كرێكار (مەلا كرێكار) كە سەرتۆپی ئیسلامییە ئوسوڵیەكانی كوردستانە لە نەرویجەوە پشتگیری بۆ بەرنامەی بزوتنەوەی گۆڕان دەردەبڕی، ئەمە كاریگەری لەسەر گوتاری گۆڕان دەبێ)، ئەگینا مەعلومە ئەگەر دابەشكردنێكی حەدی لەنێوان رەوتی دینی و عەلمانیدا بكرێ، گۆڕان بەر رەوتە عەلمانیەكە دەكەوێ. ئاخر خۆ ئەگەر باس لە هەمەڕەنگیی جەماوەری حزبەكان بكرێ، پارتی و رەنگە یەكێتیش هەمان حاڵەت بن و بكرێ هەمان وەڵامی تاكتیكیانەی گۆڕان بدەنەوە، چونكە ئەوانیش خەڵكی دیندارو تەنانەت مەلا و بانگخوازیشیان تێدایە كە باوەڕیان بە پیرۆزی و سەروەریی شەرع هەیە.


نێچیرڤان بارزانی جێگری سەرۆكی پارتی لە بانگەشەی هەڵبژاردنی رابردوودا ئەوەی وەك خاڵی هێزی حزبەكەی خستە ڕوو كە ئایدیۆلۆژی نییە، بەڵكو جەماوەرییەو لەمپەڕی ئیسلامی تا ئەوپەڕی چەپ و عەلمانی لەناویدا جێی دەبێتەوە. بەڵام ئایا پارتی عەلمانی نییە؟ ئەگەر عەلمانی نەبێ دینییە، چونكە نەقیزی عەلمانی دینییە نە شتیتر، مادام كە دینی نییە كەواتە عەلمانییە، یەكێتی و گۆڕانیش هەروا.

،،

نێچیرڤان بارزانی جێگری سەرۆكی پارتی لە بانگەشەی هەڵبژاردنی رابردوودا ئەوەی وەك خاڵی هێزی حزبەكەی خستە ڕوو كە ئایدیۆلۆژی نییە، بەڵكو جەماوەرییەو لەمپەڕی ئیسلامی تا ئەوپەڕی چەپ و عەلمانی لەناویدا جێی دەبێتەوە. بەڵام ئایا پارتی عەلمانی نییە؟


كێشەكە لەوەدایە ئەم حزبانە لەكاتێكدا سیستمی دینی رەت دەكەنەوە كەچی نایانەوێ دەست لە هێزی دینیش بەربدەن، لەبەرئەوەی هێزێكە كار لە جەماوەر دەكا، كە بڕبڕەی پشتی حزبی سیاسییە، لەبەرئەوە ئەم حزبانە و بەرپرسانیان، لەكاتێكدا بەپاشخان سیكیولارو رەنگە هەندێكجار بێباوەڕیش بن بە دین، كە ئەوە حاڵەتێكی ئاسایی و چاوەڕوانكراوە، بەڵام داكۆكی لە دین دەكەن و دەڵێن ئێمە لەگەڵ ئەوەین هیچ شتێك نەكرێ پێچەوانەی شەرع بێ. ئەمە لەكاتێكدا نوخبە رۆشنبیرە سیكیولارە ناحزبیەكە، بەو شێوە لە عەلمانیەت حاڵی نییەو پێیوایە نابێ حزبی عەلمانی بەهیچ شێوەیەك لەگەڵ دین و فیكر و فەزای دینی بەرخوردی هەبێ، لەم روانگەیەیشەوە یەكێتی و پارتی بە عەلمانی دانانێن. واتە عەلمانیەت لای عەلمانیەكان وەك قوڕی سناعە شكڵی جیاوازی پێدەدرێ و وێنەیەكی جێگیر و روونی نیە وەك لە غەرب هەیە.


هەرچی جەمسەرە ئیسلامییەكەیە زیاتر لە سێ حزبە ئیسلامیەكەدا خۆ دەنوێنێ (یەكگرتوو + كۆمەڵ + بزوتنەوە)، لەگەڵ سەلەفیەكان كە ئەگەرچی گرووپی رێكخراون، بەڵام باوەڕیان بە دروستكردنی حزب و دیموكراسی و عەلمانیەت نییە.


بەبڕوای بەندە سێ حزبەكە حاڵی حازر دیدگایەكی ڕوون و ڕاشكاویان نییە كە بۆچی كار دەكەن و كۆتا ئامانجیان چییە؟! یەكگرتوو بەقووڵی چووەتە ناو پرۆسەی دیموكراسی و ئەدەبیاتە ئیسلامیەكەی بۆ ئاستێكی نزم كاڵ بۆتەوە، بەتایبەت لەسەر ئاستی نوخبە سیاسی و رۆشنبیرییەكەی، بەڵام دوو حزبەكەیتر هێشتا وا بڵ نەبوون و ناوبەناو بەناوی بوونی سیستمێكی باشتر لە ئیسلامدا لە دیموكراسی و عەلمانیەت دەكەونە تەقە.


بەپێی سەرچاوە فیكری و حەرەكیەكان بێ ئامانجی ئەو حزبانە گەیشتنە بە دەوڵەتی ئیسلامی، كە پێوویستە تێیدا شەرع تاكە سەرچاوەی یاساكان و سیستمی سیاسی بێ، لەم روانگەیشەوەیە دروشمی (ئیسلام چارەسەرە)یان بەرز دەكردەوە، كە ئەوە موقتەزای (تەوحیدی ئولوهیەت)ە نەك شتێكی لاوەكی كە بكرێ چاوپۆشی لێ بكرێ (بڕوانە: التوحید، یوسف قەرزاوی)، بەڵام ئێستا ئەوان باسی دەوڵەتی ئیسلامی ناكەن، بگرە وا دێتە پێش چاو تەنیا بە بەشداریەكی رەمزی و پەراوێزیش لە دەسەڵاتدا ڕازین، كە لە بارێكی وادا ناتوانن هیچ بگۆڕن چ جای گۆڕینی ناسنامەی سیستمی سیاسیی وڵات، هەر لێرەیشەوەیە كە لە كێشمەكێشی نووسینەوەی رەشنووسی دەستووری هەرێمدا هەموو هەوڵ و ئامانجی كۆتایان ئەوەیە ئەوە جێگیر بكرێ كە ئیسلام نەك (تاكە سەرچاوە) یان تەنانەت (سەرچاوەی سەرەكی) بگرە (سەرچاوەیەكی سەرەكی)ی یاسادانان بێ، لەكاتێكدا دەیان ساڵە ئەم مانایە لە دەستووری زۆر لە ڕژێمە عەلمانییە عەرەبیەكاندا نووسراوە، واتە ئەمە خواستێكی نوقسانەو لەگەڵ فیكری ئیسلامی سیاسی لەبارەی حاكمیەتی خوا (واتە شەرع) ناگونجێ، بیرم دێ مەلا كرێكار لە كاسێتێكیدا لە كۆتایی هەشتاكان لەبارەی ئەم دەقەوە دەیوت: (ئیسلام سەرچاوەی سەرەكیی یاسادانانە وەك ئەوە وایە بوترێ خوایەكی سەرەكی هەیەو چەند خوایەكیتری لاوەكیش هەن، ئەوەیش شیركە). بەم مانایە بێ ئەوەی دوێنێ شیرك بوو ئەمڕۆ جەرگەی ئیسلامەتییە.


هەرچی سەلەفیەكانن لەكاتێكدا عەلمانیەت و دیموكراسیەتیان پێ كوفرە، بەڵام دەسەڵاتی عەلمانیەكانیان قبوڵە كە حوكم بەشەرع ناكەن‌و سەرۆكی وڵاتیان پێ وەلی ئەمری شەرعییە، كە گوێڕایەڵیكردنی واجب و لێدەرچوونی بەغییە، كە خوێنی باغی حەڵاڵ دەكا، كەچی لەكاتی مشتومڕی نووسینەوەی دەستووردا بۆ ساتێكی كورت لەگەڵ ئیسلامییەكان كەوتنە بەرەیەك و جەختیان لە سەروەریی شەریعەت دەكرد، ئاخر ئەگەر دەسەڵاتەكە شەرعی و گوێڕایەڵیی واجب بێ ئیتر ئەم قسەكردنە چ مانایەكی دەبێ؟


دیبلۆماتیك: ئەگەر بڕیار بێت هەموو پرۆسەیەك سەرەتاو دەروازەیەكی هەبێت، چۆن تەماشای ئەم سەرەتایە یان گفتوگۆی نێوان ئەو دوو بەرەیە دەكەیت، لەكاتێكدا زۆر كەس بەقیڕە قیڕو فەوزا ناوی دەبەن؟


عومەر عەلی غەفور: وەك پێشتر ئاماژەم پێدا عەلمانیەكان دیدگایان تەمومژاوییەو یەك گوتار نین، ئیسلامیەكانیش دیسان دیدگایان ڕوون نییەو ئەوەی ئێستا شەڕی لەسەر دەكەن زیاتر شەڕێكی سیاسی-حزبییە نەك فیكری و دەیانەوێ بەخەڵك بڵێن ئەها ئێمە بەرگری لە ئاینی ئێوە دەكەین، ئەگینا ڕاستیەكەی بەرنامەی ئەوان ئەوە نیە دەقێكی وا لاواز و سارد و سڕو كارپێنەكراو لە دەستووردا هەبێ، كە پێموایە ئەو ئەندازەیە كە ئەوان داوای دەكەن هێزی عەفەویی ئاین لە كۆمەڵگەدا دەیپارێزێ و پێویست بە هات و هاواری ئەوان ناكا.


واتە ئەم شەڕە شەڕێكی فیكریی نێوان ئیسلامی و عەلمانی نییە، بەڵكو زیاتر شەڕێكی حزبییە، هەربۆیەش هێندەی چەلەحانێ و یەكتر داشۆرین و جەماوەر لەیەكتر هاندانە، هێندە گفتوگۆیەكی هێمنانەو بابەتیانە و جیددی نییە، شەڕێكی ئاست نزمە و زیاتر جەنگاوەرانی جوێنفرۆش و ئاشق بەشەڕی هەردوولا لە تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان رابەرایەتی دەكەن.

،،

 ئەم شەڕە شەڕێكی فیكریی نێوان ئیسلامی و عەلمانی نییە، بەڵكو زیاتر شەڕێكی حزبییە، هەربۆیەش هێندەی چەلەحانێ و یەكتر داشۆرین و جەماوەر لەیەكتر هاندانە، هێندە گفتوگۆیەكی هێمنانەو بابەتیانە و جیددی نییە، شەڕێكی ئاست نزمە و زیاتر جەنگاوەرانی جوێنفرۆش و ئاشق بەشەڕی هەردوولا لە تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان رابەرایەتی دەكەن.


گفتوگۆ كاتێ دەكرێ هەرلایەك پێناسە و بەرنامەی ڕوون بێ و بەو ماهیەتەوە خۆی عەرز بكا، بەڵام وەك گوتمان ئێستا هەردوولا سنووریان تێكەڵ بووە، جەمسەرە عەلمانیەكە قاچێكی لە جوگرافیا ئاینیەكەدایەو قاچەكەیتری لەوبەر، جەمسەرە ئیسلامیەكەیش دەستبەرداری ئەدەبیاتە مەنهەجی و حەرەكیەكەی خۆی بووەو هەمان داواكاری هەیە كە رژێمە عەلمانییە عەرەبیەكان پێشتر لە دەستووری خۆیاندا جێگیریان كردوە، ئەوان لە باشترین حاڵەتدا 15-20%ی خەڵك دەنگ بە بەرنامەیان دەدەن كەچی بەناوی تەواوی خەڵكی موسڵمانی كوردستانەوە قسە دەكەن، گوایە هەموو لەگەڵ بەرنامەو داخوازییەكانی ئەوانن لە دەستوورداو عەلمانییەكان تۆمەتبار دەكەن بەوەی پێچەوانەی ویستی موسڵمانانن كە 95%ی خەڵكی كوردستانن، كە ئەوە ئیددیعایەكی نالۆژیكییە، چونكە زۆرینەی هەرەزۆری ئەو 95%ەی خەڵكی كوردستان لەگەڵ بەدینیكردنی سیستمی وڵات نین، بەڵكو لەگەڵ ئەو حزبانەن كە بەعەلمانی حسێبن.

دیبلۆماتیك: " گوتاری هەردوو بەرەكە جگە لەپەرچەكردارو گوزارشتكردن لەو وەهمەی بەرانبەر یەك هەیانە، چیدیكە نییە" ئەمە بیرورای زۆرێك لەوانەیە كە ئاگاداری دۆخەكەن، لەم ڕووەوە راتان چییە؟


عومەر عەلی غەفور: ئەمە ڕاستە، ئەوەی هەیە مشتومڕێكی سیاسیی حزبییە و بەو كەرەستانەی حزبەكان لەم وڵاتەدا بەكاری دێنن، كە بەگشتی كەرەستەیەكی كرچ‌و كاڵ و زیاتر بە زمانی بازاڕە. بەدڵنیاییەوە ئەوە بەشێكە لە پرۆسەی دیموكراسی و شتێكی ئاساییە لەو پرۆسەیەدا شتی نائەقڵانی و سادەیش بكرێ، چونكە دیموكراسی خۆی بەیەك وشە یانی خەڵك. خەڵكی ئێمەیش زۆربەی حەزی لە زمانی سادەو هەڵچوونە، یەكێك لەو رەخنانەیش هەر لە سەدەمی سوقراتەوە تا ئەمڕۆ لە دیموكراسی گیراوە، ئەوەیە هەموو خەڵك تێیدا حساب بۆ كراون، كە ئەمە هەندێكجار فەوزاو گەڕەلاوژە دروست دەكا.


راستیەكەی مەترسییەكە رەنگە لەوەدا بێ ململانێی دیموكراسی خۆی پێویستی بە میزاجی ساردو هێمن هەیە تا مشتومڕەكان سەرنەكێشن بۆ توندوتیژی و لەباربردنی ئەزموونە دیموكراسییەكە، بەڵام لای ئێمە ماشەڵامان لێنەبێ هەموومان ناخمان دەڵێی كوورەی ئاگرە، كە لەگەڵ كەمترین پاڵەپەستۆدا بۆ سەر قەناعەت و ئایدیا ئاینی و سیاسیی پیرۆزكراوەكانمان كڵپە دەكەین و دەتەقینەوە. هەربۆیە نەمامی دیموكراسی لەم جۆرە خاكانەدا بەئاسانی ناڕوێ و چرۆ و باڵا ناكا.

،،

راستیەكەی مەترسییەكە رەنگە لەوەدا بێ ململانێی دیموكراسی خۆی پێویستی بە میزاجی ساردو هێمن هەیە تا مشتومڕەكان سەرنەكێشن بۆ توندوتیژی و لەباربردنی ئەزموونە دیموكراسییەكە، بەڵام لای ئێمە ماشەڵامان لێنەبێ هەموومان ناخمان دەڵێی كوورەی ئاگرە، كە لەگەڵ كەمترین پاڵەپەستۆدا بۆ سەر قەناعەت و ئایدیا ئاینی و سیاسیی پیرۆزكراوەكانمان كڵپە دەكەین و دەتەقینەوە

 

دیبلۆماتیك: چاودێران‌و ئەوانەی بایەخ بەو پرسە دەدەن پێیانوایە نەخوێندەوارەكانی هەر دوو بەرەی ئیسلامی‌و عەلمانی لەكوردستان نوێنەرایەتی ئاڕاستەكانیان دەكەن‌و بەشداری دیبەیت‌و گۆفتوگۆكانی سەبارەت بەو پرسە دەكەن؟

عومەر عەلی غەفور: وەك پێشتر وردم كردەوە، ئەوە هەندێ وردە هەوڵی سنوورداری لێدەرچێ، دیبەیتێكی فیكری و جیددی نییە لەسەر چەمكی ئاین و سیكیولاریزم و ململانێ جیددیەكانی نێوان ئەو دوو تێزە، بەڵكو زیاتر شەڕێكی حزبییە، هاوشێوەی یاریی نێوان دوو یانەی وەرزشی كە هەریەكەیان هەوڵ دەدا گۆڵێك تۆمار بكات و دڵی جەماوەرەكەی خۆش بكاو بڵێ سەركەوتم. ئەوان لەو شەڕەدا هەموو توانا مرۆییەكانیان دەخەنەگەڕ، بە خوێندەوار و نەخوێندەواریانەوە. رەنگە حوكمێكی رەها بەسەر هەموو حاڵەتەكانی گفتوگۆ و هەموو كەسە بەشدارەكاندا بابەتیانە و دادپەروەرانە نەبێ، هێندە هەیە لەبەرئەوەی ئێستا سەرجەم چین و توێژەكان بەجیاوازیی ئاستی هۆشیاری و ڕۆشبیریانەوە لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان لەسەر خەتن‌و بوونەتە كارەكتەری سەرەكیی ململانێكەن، ئاستی مشتومڕ و دیبەیتەكە زۆر دابەزیوە. بەڵام بەندە پێموایە ئەو گفتوگۆیانە، ئەگەر بە گفتوگۆیان دابنێین، هێشتا قسە لەسەر شتە ڕووكەشیەكان دەكەن و نەچوونەتە سەر كرۆك و جەوهەری ناكۆكیەكان و تائێستاش هەردوو بەرە تا ئەندازەیەكی بەرچاو موجامەلەی یەكتر دەكەن و قسەی ناو دڵیان بەرانبەر ئەویدی ناكەن.

دیبلۆماتیك: لای نەیارانی ئیسلام، بە لابردنی ئیسلام و دوورخستنەوەی لە كۆمەڵگە، ئیدی هەموو كێشەكانی مرۆڤی كورد چارەسەر دەبێت و دیمۆكراسی و پێشكەوتن فەراهەم دەبێت، لای ئیسلامییەكانیش عەلمانییەت واتە دژایەتی خواو پرۆژەی لەناوبردنی ئیسلام، بەم دوو دیدەوە گفتوگۆو مشتومڕی نێوان ئەو دوو بەرەیە چی لێبەرهەم دێت؟


عومەر عەلی غەفور: هەركام لەو دوو جەمسەرە بەو ئیتڵاقی و حەددییە بیر بكاتەوە لە وەهمدا دەژی و كەڵكی گفتوگۆكردنی نییە. تەفسیری یەكڕەهەندی بۆ دیاردەی ئاڵۆز تەفسیرێكی سادەو نابابەتییە، كێشەی كورد نە تەنها بەبوونی ئیسلام‌و نە تەنها بە نەبوونیشی چارەسەر نابێ، دیموكراسی و پێشكەوتن نە تەنها بە بوونی ئیسلام و نە تەنها بە نەبوونیشی فەراهەم نابن، چونكە هەم لە بوون و هەم لە نەبوونی ئیسلامدا كێشەی كورد و دیكتاتۆریەت و دواكەوتوویی هەبوون و هەن. ئەو كێشانە زۆر لەوە قووڵترن ببەسترێنەوە بە یەك تاكە هۆكارەوە كە ئاینە.


هەروەها ئەو ئیسلامییەی پێیوایە عەلمانیەت كوفرەو عەلمانییەكان كافرن نابێ خۆی و خەڵكیش فریو بدات و بەشداریی پرۆسەی سیاسی و دیموكراسیی وڵات بكا كە ئەوانەی ئەو بە عەلمانییان دادەنێن تێیدا باڵادەستن و یاساكان دادەنێن و موچە و بودجە دەدەنە حزبەكانیان. ئەگەر ئەوان كافر بن بۆ ئەوی ئیسلامی جائیز نییە ملكەچی ئەو دەسەڵاتە كافرە بێ بەبەڵگەی ئەوەی خوا ئەفەرموێ (ولن یجعل الله للكافرین علی المۆمنین سبیلا)النسا‌و-141.

،،


دیارە حزبە ئیسلامیەكان و سەلەفیەكانیش بەڕەسمی نەیانوتوە ئەو حزبە عەلمانیانە كافرن و زۆرجاریش كە باس لە جیاوازیی نێوان خۆیان و هێزێكی وەك داعش دەكەن، ئەوە دەكەنە بەڵگە كە ئەوان خەڵك و دەسەڵاتی وڵاتەكانیان كافر ناكەن، بەڵام دەبێ دان بەو راستیەیشدا بنێن كە دەشێ ئەم ئەدەبیاتە -لانیكەم لای هەندێكیان- زیاتر دیوە رەسمی و ئاشكرا و پراگماتیەكە بێ و لە دیوی ناوەوە و لەسەر ئاستی رێكخستنەكانیان و لەو ئەدەبیاتەو مەنهەجانەی ئەندامانی پێ پەروەردە دەكەن، فیعلەن عەلمانیەت بەمانای كوفر و عەلمانی بە كافر لە مێشكیاندا بچەسپێنن،


دیارە حزبە ئیسلامیەكان و سەلەفیەكانیش بەڕەسمی نەیانوتوە ئەو حزبە عەلمانیانە كافرن و زۆرجاریش كە باس لە جیاوازیی نێوان خۆیان و هێزێكی وەك داعش دەكەن، ئەوە دەكەنە بەڵگە كە ئەوان خەڵك و دەسەڵاتی وڵاتەكانیان كافر ناكەن، بەڵام دەبێ دان بەو راستیەیشدا بنێن كە دەشێ ئەم ئەدەبیاتە -لانیكەم لای هەندێكیان- زیاتر دیوە رەسمی و ئاشكرا و پراگماتیەكە بێ و لە دیوی ناوەوە و لەسەر ئاستی رێكخستنەكانیان و لەو ئەدەبیاتەو مەنهەجانەی ئەندامانی پێ پەروەردە دەكەن، فیعلەن عەلمانیەت بەمانای كوفر و عەلمانی بە كافر لە مێشكیاندا بچەسپێنن، لەبەرئەوەیە زۆرجار نەك تەنیا لە هی خەڵكانی عەوام و ئاست نزمی خوارەوە، بەڵكو لە نووسین و لەسەر زاری كادیری دیاری ئەو حزبانە بینیومە دەڵێن (موسڵمانان و عەلمانیەكان)، واتە موسڵمانان تەنیا بە ئیسلامیەكان و عەلمانیەكان لەجێی ناموسڵمانەكان حسێب دەكەن، ئەمەیش هەڵەیەكی گەورەیە، چونكە ئەو جۆرە باوەڕە بناغە بۆ رق و كینە و تێكدانی ئاسایشی كۆمەڵایەتی و پەنابردن بۆ زەبر و زەنگ دادەڕێژێ.


نە ئەم بەدبینیەی هەندێ لە ئیسلامیەكان بەرانبەر عەلمانیەكان تەندروستە، نە ئەو رقە بێمانا و نەزانانەی هەندێ كەسی سەر بە رەوتی عەلمانی، كە سوورن لەسەر ئەوەی ئۆباڵی هەموو تاوان و خراپەكان بخەنە ئەستۆی ئیسلام وەك ئەوەی هەر ئیسلام و ئیسلامیەكان نادیموكراسی و تاكڕەو بن و ئەوان لەو ڕووەوە كوردستانیان كردبێتە فەرەنسا و ئەمەریكا، كە ئەو رقە كوێرانەیەیش دیسان دەماری رق و توندوتیژی بەهێز دەكا. گفتوگۆ لەنێوان ئەو دوو عەقڵیەتە رادیكاڵە هیچ بەرهەمێكی نابێ، چونكە شوێنی رووبەڕووبوونەوەی ئەوانە بەرەكانی جەنگێكی خوێناوییە، نەك سەكۆ مەدەنیەكان، چونكە سروشتیان زیاتر بەوێ دەخوا.

 

author photo

ڕۆژنامەنوسی سیاسی و دیكۆمێنتەری سیاسی و مێژویی