ئەنوەر قەرەداغی بۆ دیپلۆماتیک: گۆرانی كوردی ئێستا وه‌ك خواردنی موعه‌له‌بات وایه‌

ئەنوەر قەرەداغی بۆ دیپلۆماتیک: گۆرانی كوردی ئێستا وه‌ك خواردنی موعه‌له‌بات وایه‌

1248 خوێندراوەتەوە

له‌پاڵ باسكردنی ئه‌زموونی كاری هونه‌ری‌و سه‌ره‌تای چوونه‌ ناو كایه‌كه‌وه‌، هونه‌رمه‌ند ئه‌نوه‌ر قه‌ره‌داغی ڕه‌خنه‌ له‌ دۆخی هونه‌ری گۆڕانی كوردی ده‌گرێت‌و پێیوایه‌ زۆرینه‌ی گۆرانیبێژه‌ نوێیه‌كان ئاستی ڕۆشنبیری هونه‌رییان لاوازه‌و به‌شی زۆری گۆرانییه‌كانی ئێستاش به‌ خوارنی موعه‌له‌بات ده‌چووێنێت.

 

دیبلۆماتیك: سەرەتای دەستپێکردنی کاری هونەری بەڕێزتان دەگەڕێتەوە بۆ پۆلی سێیه‌می سەرەتایی کاتێک مامۆستا " ولیام یوحەنا" تۆ هەڵئەبژێرێ بۆ تیپی سرودی قوتابخانەی فەیسەڵیە، ئەم سەرەتایه‌ چۆن بوو؟


ئەنوەر قەرەداغی: ئەوسەردەمە هەر قوتابخانەو تیپی سرودی هەبوو ئەو تیپە لەلایەن مامۆستایەکی تایبەتی ئەو قوتابخانەیە هەڵئەبژێردرا، خۆشبەختانە مامۆستای ئێمه‌ ولیەم یوحەنا کە دەرچووی پەیمانگای هونەری بەغداد بوو، ئەوتیپی سرودە جاری واهەبوو پێشبڕکێی پێدەکرا لەبەینی قوتابخانەکاندا، تا بزانرێ چەندە شتی لەبەرە، یاخود چەندە چالاکە، یاخود چەند ڕێکو پێکن، هەموو ڕۆژانێکی پێنج شەممانیش ئێمەیان دەهێنایە دەرەوە بۆ سڵاو له‌ بەیداخ، ئەو کات بەعەرەبی پێیان ئەوت ( تحیە العلم )، جلی تایبەتمان لەبەر دابوو ئەوسرودانەمان دەوت.


مامۆستای سروود بەهەموو مەکتەبەکەدا ئەگەڕا، مامۆستا ولیەم، یاخود ئەو مامۆستایەی پسپۆڕبوو بۆئەو شتە باشترین دەنگی هەڵئەبژارد، خۆشبەختانە من یەکێکبووم لەو دەنگانەی کەهەڵبژێردرام کە چەندین ساڵ لە قۆناغی سەره‌تایی لەتیپی سروددابوم چ لەهەڵەبجە، چ لەسلێمانی.

 
دیبلۆماتیك: کاتێک چویتە بواری هونەری هیچ ڕێگریەک دروست نەبوو لە لایەن خانەوادەکەت، چونکە جەنابتان لە بنەماڵیەکی ئاینی بوون، ئایە کێ پاڵپشتی گەورەت بوو لەبواری هونەری لەخانەوادەکەت؟

ئەنوەر قەرەداغی: خانەوادەی ئێمە خانەوادەیەکی ڕۆشنبیر بوون، لەگەڵ سەردەمدا دەژیان وەزیفەی هەمووشتێکیان دەزانی، چۆنەو چۆن نییە، هەمووجارێك ئەو قسەیە له‌ناوماندا ئەوترا کە هەموشتێ خودا وەک نیعمەت داویەتی بەمرۆڤ، بەڵام ده‌بێت بەلای خراپه‌دا نەیبەیت، ئەوە نەسیحەتێکی گەورە بوو بەنیسبەت منەوە، بۆیە خێزانەکەم لەو بوارانەدا، هەمیشە لە دایکمەوە بیگرە هەتاوه‌کو براگەورەکەم کە لەجیاتی باوکم بوو، ئێمەی بەخێوکردووە هەمیشە پاڵپشتیان دەکردین، براکانیشم کە دەیانبینی ئەوان هاوکاریم دەکەن ئەوانیش هاوکارم بوون‌و پێشتگیرم بوون‌و بەدەممەوەدەهاتن.


تەنانەت دایکم کەڕۆژێک نائاسای بومایەو دەیوت ڕۆڵە بۆچی ئەمڕۆ تەمرینت نەکردووە‌و دەنگی مۆسیقاکەت نایه‌ت، واته‌ ڕاهاتبوو کە ڕۆژانە من تەمرینم دەکرد ئەگەر ڕۆژێک من تەمریم نەکردایە ئەی وت بۆچی تەمرین ناکەیت.

زانكۆی سلێمانی /چالاكی هونەری لە ناوەراستەكانی حەفتاكاندا لەراستەوە (ئەنوەرقەرەداغی-ئەحمەدروناكی-جەنان قستەنتین-نەبیل نوری مەتی)

  

دیبلۆماتیك: چ هۆكارو پاڵنەرێک وای لەبەڕێزت کرد کە بواری هونەر هەڵبژێری؟


ئەنوەر قەرەداغی: راستییه‌كه‌ی ئەوەنیە من لەمنداڵیەوە حەزم کردبێ ببم به‌ هونەرمەند، بەڵام حەزم لە گۆرانیوتن‌و چالاکی بوو، بەڵام کە چوومە قوتابخانەی خانەی مامۆستایان لەوێ دەرسی مۆسیقا هەبوو، هەر مامۆستا ولیەم لەوێ بوو دەرسی دەوتەوە، ئیتر وەک دەرسەکان ئەڕۆیشتم لەوێ سەرەتایەکی تیداهەبوو وه‌ چومە پێشەوەو دەستم کرد بەئالەتی مۆسیقاو مامۆستا ولیەم هات بەدەممەوە، کەخوم لەگەڵدا گرت‌و ئولفەتم لەگەڵدا کرد، لەگەڵ یەکدا ئاوێزانبووین‌و لەوێش ئەو خولیایە هاتە مێشکمەوە کە خوو بدەمە مۆسیقاو هەوڵی فێربوونی بدەم.

 


دیبلۆماییك: ئێوه‌ لەساڵی ١٩٧٤ پەیوەندی دەکەن بەشۆڕشی ئەیلوله‌وه‌، چی وای لە تۆکرد کە بچیتە شاخ‌و تێکەڵ بەکاری سیاسی ببیت؟

ئەنوەر قەرەداغی: بەخوا مەسەلە سیاسی نەبوو، ئێمە هەستمان دەکرد ڕژێمی سەردەمی ئەو وەختە ڕێگریمان بکەن‌و ئەزێتمان بدەن، تموحێکی گەورەیان دابوینێ لە دوورەوە کەوا بڕۆینە ناو ئه‌و شۆڕشەو ئەمە کوردایەتیەو ئەوسەردەمەش لەسیاست کارمان نەدەکرد، ئەوەندەی مەبەستمان بوو کاری هونەری جوان بکەین‌و پێشمەرگە هان بدەین بۆ نەبەردی‌و ئازایەتی، وەکو پاڵپشتی بۆئەوان بۆمیللەتی کورد چالاکیمان ئەنجام ئەدا، ئەمە وای لێکردین لەگەل تیپی مۆسیقای سلێمانی هەموومان بچینە دەرەوەو تیپی مۆسیقای شۆڕش دروست بکەین.

 


دیبلۆماتیك: لەو بەرهەمانەی کە هەتەو پێشکەشت کردووە ئایە لە کامەیان پەشیمانی‌و بەپێچەوانەشەوە کامەیان زۆر شانازی پێوە دەکەیت؟

ئەنوەر قەرەداغی: لەهیچیان پەشیمان نیم‌و شانازیش بەهەموویەوە دەکەم، چونکە هەبەرهەمە لەسەردەمی خۆیدا وتراوە، بە ئیمکانیەت‌و بەتوانای ئەوسەردەمەو بۆئەو بارودۆخەی کەتێدا ژیاوین، واته‌ هەندێک بەرهەم هەیە ئیستا تۆماری بکەم ئەوجوانییەو ئەوتام‌و خۆشبەخشیە ناگەیەنێت وەکجاران، جاران وەک نامەیەک هەڵمان گرتبوو مەبەستمان بو نەوعیەتەکەی چۆن بێ، ئەمە چۆن بچێتە ناو خەڵکەوە، چۆن کاری تێدابکەین، شتەکان هەموو بە کۆمەڵ ئەنجام ئەدرا، لە ناو ستۆدیۆ ئەنجاممان ئەدا، بەڵام ئێستا ئیشەکان پەرتوبڵاویەکی تێکەوتووە ئەویش ئەو ئیحساسە نادات بەدەستەوە.

هێمنی شاعیر و ئەنوەر قەرەداغی 

دیبلۆماتیك: لەگۆرانیبیژە کۆن‌و تازەکاندا سەرسامی دەنگی کام له‌وانی ؟

ئەنوەر قەرەداغی: بەخوا من دەستنیشانی هیچ گۆرانیبێژێک ناکەم کە بڵێم سەرسامم پێی، بۆیە هەیە دەنگی خۆشە هەیە گوێی لێدەگیرێ، بەتایبەتی لەکۆنەکان عەلی مەردان خۆشە لام، سەید عەلی ئەسغەر خۆشە لام، تایه‌ر تۆفیق خۆشە لام، ئەو جیلەی ئەوسەردەمە هەموویان خۆشن، بەڵام گۆرانیبێژی ئێستا زۆریان دەنگیان کامڵ نییەو بێ ئاستی رۆشنبیری گۆرانی دەڵێن، واته‌ وەک خوادنی موعەلەبات وایە ئەو لەحزەی کە گوێت لێدەبێ دوای ئەوەی کەچویتە ئەولاوە هیچ شتێک لانامێنیتەوەو هەڵی ناگری لەگەڵ خۆتا، چونکە لەگەڵ ئیحساسی تۆدا ناگونجێت، ئیعتیمادیان کردۆتە سەر ڕیتمی ئەلیکترۆنی، زیاتر لەهەموشتێکی تر ئەوریتمەیە وات لێدەکات ئەولەحزەیە شتێکت لا خۆشبێ، بەڵام کەدەچیتە دەرەوە هیچت لا نامێنێتەوە، لەبەر ئەوە دەستنیشانی کەس ناکەم بڵیم دەنگی ئەو خۆشە، گوێش لەهەموو شتێک دەگرم.

 

دبلۆماتیك: دەگوترێ میوزیکی کوردی لە تورک‌و عەرەب و فارسی وەرگیراوه‌، له‌مباره‌یه‌وه‌ چی ده‌ڵێن؟


ئەنوەر قەرەداغی: قسەیەکی زۆر هەڵەیە ئەوە ئەونەوعە کەسانە دەیڵێن کەوا قورسیەک بۆکەسایەتی خۆیان دانانێن، یان بۆئینتیمای خۆیان دانانێن، هەرچی شتێکمان هەبێ لەچ ئاستێکدابێ دەبێ هەوڵبدەین کەوا ئەوشتە ببه‌ینە پێشەوە بە هەوڵ‌و تەقەلایەکی کوردانە‌و بەعەقڵی سەردەم، هەموو تورک و فارس عەرەب شتیان لەئێمە وەرگرتووە ئێمە لەجیاتی ئەوەی سوودیان لێوەربگرین بۆکلتوری خۆمان ئێمە دەچین لاساییان دەکەینەوە، ئه‌مه‌ شتێکی زۆر خەتەرە، بەتایبەتی نەوەیەک لەهونەرمەند پەیدا بوە کەوا لاسایی گۆرانی تورکی دەکەنەوە، لاسای فارسی دەکەنەوە، لاسای عەرەب دەکەنەوە، بەداخەوە ئەو پەرتو بڵاویەو هەمەڕەنگی حیزبی کاریگەریەکی ڕوونی بەسەرەوە هەیە، ،کەوا ڕەنگی داوتەوە لەناخی هەمو کەسێکدا، جا ئەمە پێویستی بە چارەسەر هەیە کە بتوانین ئاگاداری کلتورمان بین‌و نەتوێینەوە لە ناو کلتووری بێگانە، لێپرسینەوەی نه‌وعی نییە لەکارەکاندا، لەهەموو وەڵاتێکدا سانسۆری نەوعی هەیە، بەس لەم وەڵاتەی ئێمەدا نیە، دەبێ ئەو بەرهەمەی کەپێشکەش دەکرێ کام بەرهەمەی دەچێتە ناو خەڵک کام بەرهەمەی دەچێتە گوێی خەڵکەوە، ئایە شایەنی ئەوەیە بیدەی بەگوێی خەڵکدا، یان شایەنی ئەوەی نییە؟.

 

دیبلۆماتیك : ئایا هونەری کوردی لەئێستادا لەپاشەکشەدا نییە بەهۆی زاڵبوونی هونەرو کلتوری وەڵاتان کە تێکەڵبووە لەگەڵ هونەری کوردی؟

ئەنوەر قەرەداغی: وەڵا پێمناخۆشە كه‌ جۆرێک لە راستی تێدایە، بەداخەوە بووین بە لاسایی که‌رەوەی میللەتانی ده‌وروبەر، مەوجەیەک لاسایکەرەوە هەیە موعجیبی تورکین، فڵان گۆرانیبێژ حەزی لەو ستایلەیە، یاخود دەچنە ستۆدۆیەکانی ئەوێ تۆماری دەکەن و بەو شێوازەی ئەوان مۆسیقای بۆ لێئەدەن، ئەویش پێی خۆشە بێ ئەوەی بیر لە پابەندی نەتەوەیی خۆی بکات کە کوردە تەنها تێکستەکە دەمێنێتەوە کە کوردییە ئەویش چ تێکستێک؟؟، کە دەبوایە بزانێت ئەم گۆرانییە چۆن بوترێ‌و بچێتە گوێی بیسەرێکی کوردەوە، من وەختێ سەردەمانێکی زوو لە شەستەکاندا دەڕۆیشتم، ئەو وەختە تۆمارکەر هەبوو بەپاتری ئیشی دەکرد، ئەڕۆیشتم لەشارەزوور، لەئەحمەد ئاوا، گۆرانیبێژم به‌جۆرێك ده‌جوڵاند بۆئەوەی دەست بکات بەگۆرانیوتن، گۆرانییەکەیم تۆمار دەکرد بۆئەوەی بزانم ئەم دەنگانە چۆن بتوانم لاسایی بکەمەوەو ڕۆحیه‌تێکی کوردی پارا‌و جوان دروست بکەم، ئەهاتم دەمکرد بەنۆتەو ئەم نووسیەوە ڕەنگاندنەوەی ئەو لەحنانەی دام ئەنا، دواتر ئاوازەکانم فێری (ئەسعەد قەرەداغی) برام دەکرد، بۆم دەکردە ئاوازێکی جوان‌و دەمان وتەوە، بە خۆشیەوە دەچووە ناو خەڵکەوە، بۆ زۆر گۆرانیبێژی تریش هەمان شێوازمان بەکار دەهێنا.


ئیستا بەداخەوە ئەوەی ئینتیمابێ نەماوە، بەداخەوە هونەری وڵاتان تاڕادەیەکی زۆر زاڵ بوە بەسەرماندا، بەس تێکست ماوەتەوە، تێکستەکەشی لاوازه‌.

 

دیبلۆماتیك :بەڕێزتان پابەندبونێکی باشتان هەیە بە ئاینی پیرۆزی ئیسلام‌و ئەرکە ئاینییەکان، تێڕوانینی مامۆستا ئەنوەر قەرەداغی بۆئاین چییە؟

ئەنوەر قەرەداغی: ئاین ژیانی مرۆڤە، رێگەی ڕاست پیشاندانی مرۆڤە، لێكدانەوەی مرۆڤە بەوشتانەی کەلەسەردەمانی زووەوە خوای گەورە کەئەمانەی دروست کردوە داوێتی بەمرۆڤەکان، بەڵام هەندێکی پیادەی دەکات‌و هەندێکیتر پیادەی ناکەن، هەڵسەنگاندنی ئەوئیشە جوانانەیە کەخوا بەخشیویه‌تی بەمرۆڤ کەبتوانێ بەڕاستی، بەڕەوانی پیادەی بکەیت، ئاین ژیانە، بەرنامەی ژیانە، پڕۆگرامی ژیانە، شتی جوان ی زۆر دەبینی كه‌ لە ئایندا کۆبۆتەوە، بەداخەوە زۆر کەس بەناوی زانینەوە تەعلیق لەئاین ئەدەن‌و قسەی ناشیرین دەڵێن بەئاین، كۆمەڵێک هەیە دژایەتی ئاین دەکەن، ئیتر ئەمە لەچ لایەکەوە پاڵی پێوەدەنرێ یان لەچلایەکەوە هەناردە ئەکرین؟.


من بڕوام بەدینی ئیسلام هەیەو ڕێزی لێدەگرم‌و ئەوڕێسایەی بۆی داناوم هەوڵئەدەم ئەوەندەی دەتوانم جێبەجێ بكه‌م‌و بچمە پێشەوە لەگەڵی.

هەردوو هونەرمەند کەریم کابان و ئەنوەر قەرەداغی 

دیبلۆماتیك: لەو ژیانەی کەبەسەرت بردووە لەچی پەشیمانی؟

ئەنوەر قەرەداغی: هونەر کێشەی زۆر بۆ دروست کردوم، کێشەی کۆمەڵایەتی، بەتایبەتی من حەزدەکەم وەک ئینسانێکی ئاساییی بڕۆمە ناوبازاڕ، بەئاسایی بچمە جێیەک‌و دانیشم، بەڵام لەم مەرحەلەی كه‌ ئێستا هەیە ناتوانی بەوجۆرە هەڵس‌و کەوت بکەیت‌و بێیت‌و بڕۆیت، لەژیانی خۆیشم رازیبووم، لێی پەشیمان نیم، چونکە قەدەرەکەم وابووە، ئەوەی گرنگە بیڵێم ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ژیان خۆی جوانە چەندە بەجوانی لەگەڵیدا بڕۆیت دەڕوات، بەڵام ئەو دەوروبەرەی لەدەورتدا هەیە، دەبێ بزانی مامەڵە لەگەل کێدا دەکەیت، جاری واهەیە لەگەل هاورێیەک چەندین ساڵ لەپڕدا بۆت دەردەکەوێت ئەم هاورێیە بەمەبەستێک هاورێیەتی تۆی کردووە، نەک لەخۆشەویستی‌و نزیکبونەوە لەگەڵ تۆدا، وەکو هاوڕێیەک یان وەک کەسێکی ئیماندار، یان وەک کەسێکی هاونەتەوە، هەلسوکەوت بکا لەگەڵتدا، بەمە بەستێک لێت نزیکبۆتەوە بۆت دەردەکەوێت قەت رۆژێک لەرۆژان دڵسۆزت نەبووە.

 

author photo

ڕۆژنامەنوس