محەمەد هاودیانی بۆ دیبلۆماتیك: 41 هەزار كەسی نا موستەحەق مووچەیان وەردەگرت

وتیان ناوی پێنج هەزار یەكگرتوو لە وەزارەتی كار بنووسە

محەمەد هاودیانی بۆ دیبلۆماتیك: 41 هەزار كەسی نا موستەحەق مووچەیان وەردەگرت

1311 خوێندراوەتەوە

دیداری: بڕوا کەمال

لەم دیدارەدا لەگەڵ دیبلۆماتیك مەگەزین، دكتۆر محەمەد هاودیانی، وەزیری پێشووی كارو كاروباری كۆمەڵایەتی، باس لە كارەكانی لە وەزارەتی كارو بڕینی مووچەی ئەو كەسانە دەكات كە وەكو خۆی دەڵێت نا موستەحەقبوون‌و وەكو كەمئەندام مووچەیان وەرگرتووە.

،،

٢٢هەزارکەس بەموچەی تایبەتی موچەیان وەردەگرت، هەربەشێک لەوانە لەو حیزبانەبوون ئۆپۆزیسیۆن بوون لەگەڵ ئێمە، کاتێک من موچەی ئەوانم بڕی هێرشیان کردە سەرم، ئەمە بۆ دیفاع کردن‌و داکۆکیکردن بوو لەو گەندەڵیانەی کەخۆیان ئەنجامیان دابوو

 

دیبلۆماتیك: لەکابینەی ڕابردودا زۆرترین قسەو ڕەخنەکان لەسەر وەزارەتەکەی بەڕێزتان هه‌بوو، هۆکاری ئەم ڕەخنانە چییە؟


محمەد هاودیانی: هەڵبەتە وەزارەتی کاروباری کۆمەڵایەتی وەزارەتێکی فراوانە، وەکۆمەڵێک بوار لە خۆدەگرێت، بەداخەوە لەکوردستان حیقدی سیاسی‌و ئینتیمای سیاسی وە جۆرێک لەمامەڵەی ناتەندروستی ئەحزاب لەنێوان خۆیاندا بۆتە هۆکاری ئەوەی کە هێرشێکی زۆر بکرێتە سەر ئەو وەزارەتانەی کەلەلایەن حیزبی ترەوە، بەتایبەتی ئەگەر ئەو وەزیرەش چالاک بێ، ڕووبەڕووی دەبنەوەو جوانیەکانی ناشیرن دەکەن، وە خەڵکی ناشرینی خۆشیان جوان ده‌کەن، ئەمە هۆکارێکی سەرەکییە، هەڵبەتە وەزارەتی کار كۆمەڵێك کاری هەیە کە بەڕێوبەرایەتی گشتی و بەشی چاکسازییەکانی هەیە، کەزۆر گرنگە، بەشێکی تری وەزارەتی کار کە بریتییە لە خەڵکانێک کە موچە لەوەزارەتەکەوە وەربگرێ ئەویش بریتییە لە توێژی کەمئەندامان‌و چاودێری کۆمەڵایەتی، ئەم توێژه‌ دوو به‌شه‌، بەشێکی لەوشوێنەی کەعەتفی خەڵک دەجوڵێنێ، لەبەر ئەوە ئەولایەنە سیاسییە نەیاره‌كان کەڕەخنەیان لەوەزارەتی ئێمە گرت ویستیان عاتیفەی خەڵک بجوڵێنن وە چەواشەکاری بکەن لەکارەکانی ئێمە کە ئەنجاممانداوە، بۆیە ئەوەی ئاڕاستەی وەزارەتی ئێمەدەکرێ لەڕووی چەواشەکاری و لەڕووی ڕەخنەوە هەڵقڵاوی حیقدێکی سیاسییە وە جوڵاندنی عاتیفەی خەڵکە، چونکە پێیانوایە ئەم شەریحە بەتایبەتی شەریحەی کەمئەندامان شەریحەیەکی موتەعاتیفی خەڵکن، بۆئەوەی خەڵک عەتفیان لەگەڵیان بجوڵێ بۆیە ویستویانە هێرش بکەنە سەر ئەو وەزارەتەی ئێمە، ده‌نا ئێمە لەچەندین ڕاپرسیدا باشترین وەزیر دەرکەوتووین، وە چەندین دەستخۆشیمان هەیە، لەکونسوڵخانەکان لەسەفارەتەکان‌و لای خەڵکیتر، ئێمە جوانترین چاکسازیمان کردووە، حیزبەكان خەڵکێکیان هەیە لەوەزارەتەکەی ئێمە بەگەندەڵی موچەیان وەردەگرت لەشوینیتریش موچەوە وەردەگرێت، کاتێک من دەستم بۆئەوانه‌ برد کە بە گەندەڵی موچە وەردەگرن، هەڵبەتە جەیشێک لەگەندەڵ لەم وڵاتە دروستکراوە، ئەم جەیشە گەندەڵە هەرکەسێک دەستیان بۆبەرێ ڕووبەڕووی دەبنەوە، بەشێوازی ئیعلامی‌و چەندین شێوازیتری خۆیان هەیە بۆ ڕووبەرووبونەوەی ئەوخەڵکەی دەست بۆمەلەفی گەندەڵییان دەبات، من کاتێک دەستم بۆ مەلەفی گەندەڵی ئەوان برد کە بۆ نموونە ٢٢هەزارکەس بەموچەی تایبەتی موچەیان وەردەگرت، هەربەشێک لەوانە لەو حیزبانەبوون ئۆپۆزیسیۆن بوون لەگەڵ ئێمە، کاتێک من موچەی ئەوانم بڕی هێرشیان کردە سەرم، ئەمە بۆ دیفاع کردن‌و داکۆکیکردن بوو لەو گەندەڵیانەی کەخۆیان ئەنجامیان دابوو، لەبەرئەوە ڕەخنەی توندیان ئاڕاستی ئێمە کردو تواناکانی خۆیان خستەگەڕ بۆئەوەی ئەو چالاکیەی ئێمە دەیکەین لەڕووی چاکسازییەوە سەرنەگرێ، وە ئێمەش تێیدا ناشیرن بکرێین، وەهەروەها ببێتە دەرسێک بۆئەو وەزیرو ئەوکەسانەی کەلەدوای منەوە لەم حکومەتەدا دەست بۆمەلەفی چاکسازی بەرن بیان ترسێنن.


ئەمە مانایوایە لەکوردستان بەرەی گەندەڵکاران زۆر بەهێزە، وە بەرەی چاکسازیکاران بەرەیەکی تازه‌یە ڕاگەیاندنێکی وای بەدەستەوە نییە کە بتوانێ بۆخەڵکی کورستانی ڕوون بکاتەوە گەندەڵی پێووسیتە کۆتایی بێت، پێووسیتە هێزو لایەنە چاکه‌خوازەکان خۆیان تۆکمە بکەنەوەو راگەیاندنێکی بەهێز بۆ ڕوبەڕو بونەوەی ئەم حاڵەتە دروستبكه‌ن.

،،

لەهەرێمی کوردستاندا زیاتر لە دووسەدو چل هەزار کەس مووچە خۆری بندیوارن واتە بەشێوازی جۆراوجۆر، لە دیوانی وەزارەتەکەی من هەژدە کەس بەپلەی مودیر موچەیان وەردەگرت‌و لەماڵەوە دائەنیشتن من ئەو موچەیانم بڕی‌و کۆتایم بەڕاژەکانیان هێنا

 

 

 

دیبلۆماتیك: لەو ماوەیەی کە وەزیری کاروباری کۆمەڵایەتی بوون، به‌ چ كارو بڕیارێكه‌وه‌ شانازی دەکەیت، به‌ پێچەوانەشەوە له‌ کام بڕیارەت پەشیمانی؟

محمەد هاودیانی: من لەهیچ بڕیارێکی خۆم پەشیمان نیم وەشانازی بە هەموو بریارەکانی خۆمەوە دەکەم، من لەو بریارانەی کە داومن هەموویان بریاری دادپەروەرانەن‌و بۆچاکسازیکردنی ئەم کۆمەڵگا هاتووە، شانازی بە هەموویانەوە دەکەم، بەتایبەتر بڵیم لەقۆناغی ڕابردو توانیوومە کاری گەورە ئەنجام بدەم، پێموایە کەخەڵکیتر نەی ئەتوانی ئەنجامی بدات، لەوەزارەتەکەی من سەدان ناوی وەهمی هەبوون کەموچەیان وەردەگرت ئەو موچانە دەچوونە گیرفانی حیزبەکان، وەحیزبەکان چالاکی خۆیان پێ ئەنجام ئەدا، من شانازی بەوە دەکەم کەبڕیارم دەرکرد ئەم موچە وەهمیانە ڕابگرن کەبڕی دووملیار دینار بوو مانگانە، لەگەڵ ئەوەی کە داوایان کرد کە من ناوی پێنج هەزار یەکگرتوو بنووسم یاخود پێنج هەزار ناوی وەهمی بنووسم‌و مانگانە بڕە پاڕەیەکی زۆر کەبڕی پێنج سەد هەزاریان بۆببڕمەوە، تاکو منیش گەندەڵ بکەن، بەڵام بەڕاستی من ئەو بریارەم نەداو وەشانازیشی پێوە دەکەم، کە لە گەڵ گەندەڵی نەبوم‌و بچوکترین خاڵی گەندەڵیم نەکردووە.

 
دیبلۆماتیك: ئێوە لەسەره‌تای دەستبەکاربوونتان لەوپۆستە ڕاتانگەیاند کە چاکسازی دەکەین، ئایا چاکسازیتان کرد؟

محمەد هاودیانی: من پێموایە چاکسازیەکی گەورەمان کردووە، نموونە بۆئێوە دێنمەوە، لەهەرێمی کوردستاندا زیاتر لە دووسەدو چل هەزار کەس مووچە خۆری بندیوارن واتە بەشێوازی جۆراوجۆر، لە دیوانی وەزارەتەکەی من هەژدە کەس بەپلەی مودیر موچەیان وەردەگرت‌و لەماڵەوە دائەنیشتن من ئەو موچەیانم بڕی‌و کۆتایم بەڕاژەکانیان هێنا، خەڵکانێک هەبوون بەناوی جۆراوجۆر موچەیان وەردەگرت‌و لەماڵەکانی خۆیان دائەنیشتن‌و لەشوێنیتریش دەوامیان دەکردو پارەی ئەویشیان وەردەگرت‌و پارەی حکومەتیشیان وەردەگرت، من هەموو ئەمانەم هەڵوەشاندەوەو بڕیارمدا لایبەرن.

وە شانازیشی پێوە دەکەم، توانیومە دەست بەرم بۆ ئەو خەڵکە بندیوارو مشەخۆرانه‌ی بوونەتە بار بە سەر ئەم کۆمەڵگەیەوە، ناعەدالەتیەکی گەورەی کۆمەڵایەتیم هەستپێکرد لەوەی خەڵکانێکی زۆر موستەحەقن بەڵام هیچ موچەیەکیان نییە، بەڵام خەڵکانێکی ناموستەحەقی زۆریش هەن بەناوی جۆراوجۆر مووچە وەردەگرن، ئێمە دەستمان بۆئەوانە برد، لەیەک شوێندا ٧٦٦ كه‌س موچەیەکی تایبەتییان وەردەگرت، بەڵام ئێمە دەستمان بۆ بردو هەڵمان وەشاندەوە، بۆیە من شانازی دەکەم ئێمە چاکسازی گەورەمان ئەنجامدا.

،،

 ئەولیژنانەی کەپێک دەهێنرێ بۆدیاریکردنی ڕێژەی کەمئەندامی سەربەوەزارەتی تەندرەستیین، پێموایە حیزب دەستێوەردانێکی زۆری کردۆته‌ ناو، بۆیە من لەوکاتەشدا هەوڵمدا کە نوێنەری وەزارەتی كار لەو لیژنانەدابن دیاربوو وەزارەتی تەندرەستی قبوڵی نەکرد

 

 

دیبلۆماتیك: ئەو بڕیارەی کەداتان سەبارەت بە کەمئەندامان کە دەبێ ڕێژەی کەمئەندامێکەی بگاتە لە%٧٠ ئایەئەم رێژەیە لەسەر چی ئەساسێک دانراوە؟


محمەد هاودیانی: ئەم قسەیە چەواشەکراوە، ڕێژەی کەمئەندامی بۆ هەموو کەسێک ئەوەی کەهیچ موچەیەکی نەبێت %٥٥نەک %٧٠، ئەم لەسەدا حەفتایە چه‌واشەی پێداکراوە بۆ خەڵکانێک کەشەڕ لەسەرئەوە دەکەن ئەوخەڵکەن کە یان موچەخۆرن ئەوەندەشیان هەیەو موچەی کەمئەندامی وەردەگرن، واتە دەیانەوێ دوو موچەبن، باسی دوو موچەییە لە%٧٠نەک ڕێژەی کەمئەندامیم کردبێ بەلە%٧٠ ڕێژەی کەمئەندامی لە%٥٥، وە ئەو خەڵکەی کەفەرمانبەرە وە موچەیەکی باشی هەیە ئەوە هاتوە لەلایەکی تریشوە موچەی کەمئەندامی وەردەگرێ، ئێمە وتمان ئەوخەڵکەی کەفەرمانبەرە بەڵام ڕێژەکەی لە%٧٠سەروترە واتە کەمئەندامییەکەی زۆرە، ئەوە موستەحەقی ئەوەیە کەموچە وەربگرێ، بەڵام کەسێک کەفەرمانبەرەو پەنجەیەکی خوارە یاخود لەحاڵەتێکی تەبیعی هەیە، با مووچەی وەک فەرمانبەرێکی سروشتی وەربگرێ، بۆچی بێت پارەی ئەو کەمئەندامانه‌ش وەربگرێ، کەمئەندامەکانی ئێمە شەلەل دەماخمان هەیە ئێمە مەنگۆلمان هەیە ئێمە ئۆتیزمان هەیە، هەموو ئەوانە بڕی ١٢٠ هەزار وەردەگرن ئەو کەمئەندامەشی کەمۆزەفەو بڕەپارەیەکی باشی هەیە بێت لەگەڵ ئەم کەمئەندامەش موچە وەربگرێ ئەمەناعەدالەتیەکی گەورەیە، ئێمە ویستوومانە ئەو بڕە پارەیە بگەڕێتەوە بۆکەمئەندامان کەڕێژەکەیان بەرزترە، بۆیە ئەم حاڵەتە وانیە ئەو رێنمایانەی من دەرم کردوە بۆ کەمئەندامان، من حەزدەکەم ئێوەش و خەڵکیش لەسەری بوەستێ بزانە کەسێ دەتوانێ ڕێنمای ئەوەندە جوان دەربکات بەوشێوەیە.

 


دیبلۆماتیك: ئایە پڕۆسەی پێداچونەوە بەڕێژەو مووچەی کەمئەندامان، بەشێوەکەی دادپەروەرانەبوو، یاخود جارێکیتر دەستێوەردانی حیزبی تێدابوو؟

محمەد هاودیانی: من پێموایە ئەولیژنانەی کەپێک دەهێنرێ بۆدیاریکردنی ڕێژەی کەمئەندامی سەربەوەزارەتی تەندرەستیین، پێموایە حیزب دەستێوەردانێکی زۆری کردۆته‌ ناو، بۆیە من لەوکاتەشدا هەوڵمدا کە نوێنەری وەزارەتی كار لەو لیژنانەدابن دیاربوو وەزارەتی تەندرەستی قبوڵی نەکرد، بەهەرحاڵ من وای نابینم بەکرداری تەواو ئامانجەکانی پێکابێ، بەشێک لەخەڵک لەڕێی حیزبەوە دەرەجەی بۆزیاد کراوە بەشێکیش هەیە کە بەبەڵگەوە لامە دەرچووە بەڵام ئەو حیزبانە بۆناشرینکردنی من چوونە لەدوای ئەمە ڕێژەکەیان بۆ دابەزاندوە، بۆئەوەی بڵێن وەزیری کار موچەی کەمئەندامێکی بڕی، ئەوە زۆر وازحە لەلای من لەبەر ئەوە منیش لیژنەی تایبەتم پێکهێنا لەوەزارەتی کار بیخەمە بواری جێبەجێکردن بۆئەوەی لەوەزارەت پشکنینەکان بکرێ و بەئیشرافی خۆم بێ، بەڵام بەداخەوە لەبەر ئەوەی ئێمە کشاینەوە لەحکومەت مەجالمان نەبوو ئەو پڕۆژه‌یە جێبەجێ بکەین.

،،

بەکۆی گشتی نزیکەی ٤١ هەزار کەس ناموستەحەق بوون لەم وەزارەتە. .

دیبلۆماتیك:چۆن و لەسەر چ بنەمایەک موچەی ئەو کەسانە بڕدراوە کە شایستەی وەرگرتنی موچەکە نین؟


محمەد هاودیانی: لەسەر بنەمای ئەوەی لەسەر دروشمەکانمان کەپێش ئەوەی بچینە حکومەت وتمان چاکسازی دەکەین، بەداخەوە حیزبەکانی تریش وتیان ئێمە چاکسازی دەکەین، بەڵام هەموویان لەو بڕیارەی خۆیان پەشمانبوونەوە تەنها ئێمە ئەو بریارەمان جێبەجێکرد کەچاکسازی بکەین، داهاتی ئەم وڵاتە گەلێک زۆرو باشە ئەگەر بێتو خەڵکانێکی دەست پاک‌و دادپەروەر داهاتی ئەم وڵاتە دابەشبکەن، من پێموایە هەژار لەم ولاتە نامێنێ وەئەم کێشانەش چارەسەر دەبن من ئامانجم ئەوە بووە کەمئەندامان‌و خەڵکی خاوەن پیداوویستی تایبەت بەژیانێکی سەر بەرزانە لەم وڵاتە بژین، بەڵام بەداخەوە ڕێگریەکان زۆربون، وە نەتوانرا ئەوئامانجە جێبەجێ بکرێ، بەڵام توانیشمان خەڵکی ناشایستە بخەینە دەرەوە کەلەسەر کەمئەندامان خۆیان کردووە مشەخۆر لەسەر ئەم وەزارەتی کارە وەئەمەش گرنگییەکی خۆی هەبوو، چونکە ئێمە لەبواری کەمئەندامان شتی تریشمان ئەنجامدا .

 

دیبلۆماتیك: به هاوکاری کام وەزارەتیتری حکومەتی هەرێم ئێوە ئەو چاکسازیانەتان لە لیستی مووچەی خاوەن پێداویستییە تایبەتەکاندا کرد؟

محمەد هاودیانی: لەو چاکسازییانە وەزارەتی کار تەنها خۆی نییە لەمەسەلەی بەتایبەتی دووبارە پشکنین، ئەوانە ئەنجومەنی وەزیران هاوبەشە، وەزارەتی تەندروستی هاوبەشە، لەهاوکاری مەعنەوی بۆ خاوەن پیداوسیتیەکان وەزارەتی خوێندنی باڵاو پەروەردە هاوبەشە، چونکە ئەوانە هەموی بەتەنسیق دەکرێ وەبەشێکیشی بانکی دەولی تێدا موشتەرەکە، کەهاتووە لەگەڵ ئێمە دیراساتی باشی لەگەل کردووین.
بۆ نموونە لە هەولێر ئەوخەڵکانەی کەمووچە خۆربون بەناوی بێوەژنانە لەوەزارەتی کار، دەرکەوت لە٣٠% موستەحەقە وەلە٧٠% موستەحەق نییە، ئێمە سوپاسی بانکی دەولی دەکەین کە یارمەتی زۆری ئێمەیاندا کە توێژینەوەی گەورەمان دروست کرد ئەوتوێژینەوانە ئیستا دەتوانن پرۆژەی دیاریكردنی کردنی خەڵکی هەژار زۆربەجوانی دیاریبکەن.

 
دیبلۆماتیك: چەند کەس هەبوون مووچەی کەمئەندامیان ورگرتووەو شایان نەبوون و لە لیستەکەدا لابراون؟
محمەد هاودیانی: لەوکاتەی کەدەست بەکاربووم کەئیستاش لای خۆم هەیە بەواژوی هەموو بەرێوبەرایەتیەکانی کاروباری کۆمەڵایەتی ٢٢٩هەزار کەمئەندام هەبوو کاتێک من وتم هەرکەسێک کەمئەندام نەبێ موچەکەی دەبڕم ڕاستەوخۆ ئەوخەڵکەی کە ترسیان هەبوو لەو بڕیارەی من ١١هەزارکەس خۆی کێشایەوە ناوەکانیشیان لای ئێمە هەیە، دواتر ٤ هەزاری تریش کاتێک بۆدوبارە پشکنینەوە ناردمن شەش هەزاروشەش سەد کەس نەچوونە پشکنینەکان، واتە ئەمە بەکۆی گشتی نزیکەی ٤١ هەزار کەس ناموستەحەق بوون لەم وەزارەتە. .

 
دیبلۆماتیك: بەشێکی زۆر لە کەمئەندامان ناویان لەلیستی موچەدا نەماوەو پێیان ڕاگەیاندون کە بڕاوەو موچەیان پێنادرێ، وە بەگوتەی بەشێک لەکەمئەندامان هۆکارەکەی ئێوەن کەلەرابوردو بریاری چاکسازیتاندا لەناوی ئەمئەندامان لەم ڕووەوە ئێوە سەرنجتان چییە؟


محمەد هاودیانی : یەکەم ئەم بریارەی کەدەرچوە ژمارە ١٧ لەبەرواری ١٠/١٢/٢٠١٨دەچووە كاتی ئەوبڕیارە من هەر لێرەنەبووم لەكۆنگرەیەكبووم لەهۆڵەندا، دوو بریارەکە تایبەتە بەوخەڵکەی کە لە پشکنینەکاندا دەرنەچوون، واتا لە پشکنینەکە ڕیژەی کەمئەندامییان نەگەیشتۆتە ٥٥%.
بەشێكیشیان ئەوخەڵکەن وەک وتم فەرمانبەری حکومەتن‌و موچەیتریان هەیە .

 

author photo

ڕۆژنامەنوس