ڕێبوار كه‌ریم: ده‌سه‌لآتى كوردى به‌ كه‌مكردنه‌وه‌ى به‌شه‌ بودجه‌ى هه‌رێم ڕازیبووه‌

پارتى حه‌ز به‌كرانه‌وه‌ ده‌كات له‌گه‌ڵ به‌غداد دا

ڕێبوار كه‌ریم: ده‌سه‌لآتى كوردى به‌ كه‌مكردنه‌وه‌ى به‌شه‌ بودجه‌ى هه‌رێم ڕازیبووه‌

608 خوێندراوەتەوە

دیداری: بڕوا کەمال

ڕێبوار كه‌ریم، ئه‌ندامى ئه‌نجوومه‌نى نوێنه‌رانى عێراق له‌م دیداره‌دا له‌گه‌ڵ "دیبلۆماتیك مه‌گه‌زین"، باسله‌وه‌ ده‌كات كه‌ ده‌سه‌ڵاتى كوردى ڕازیبووه‌ به‌ به‌شه‌ بودجه‌ى له‌ 12%‌و ده‌شڵێت پارتى حه‌ز به‌كرانه‌وه‌ ده‌كات له‌گه‌ڵ به‌غداد دا

،،

هاپەیمانی نیشتیمانی هێزێکی تازەیە ئەیانەوێ پەیامەکانی هاوپەیمانی درێژە پێبدەن، ئێمە هیوای سەرکەوتنیان بۆدەخوازین، بەڵام ئێمە بەشێک نین لەهاوپەیمانی نیشتیمانی.

 

 دیبلۆماتیك: ئێوه‌ كه‌ له‌سه‌ر لەسەر قەوارەی هاوپەیمانی پێشوو بوونه‌ په‌رله‌مانتارى عێراق، ئایا فراکسیۆنێکی سەربەخۆن، یان چوونەتە ناو فراکسیۆنی یەکێتی؟

ڕێبوار کەریم: ئێمە فراکسیۆنێکی سەربەخۆین لەبەغداد، ناومان فراکسیۆنی هاوپەیمانی دیموکراسی‌و داد پەروەرییە، پەیوەندیمان بەهیچ کوتلەیەکەوە نییە، بەڵام هاو هەڵووێیستین لەگەڵ پێنج لایەنە کوردستانیەکان، لەسەر بنەمای ئەو دەستکەوتانەی کەپه‌یوەندی بەژیانی خەڵکییەوە هەیە، بەڵام بەهیچ شێوازێک ئێمە هاوهەڵوێست نابین لەسەر مەوزوعێک کەمافەکانی خەڵکی کوردستان تێدا پێشێل کرابێت‌و بریتیبێت لە یەکڕیزی لەپێناوی دزیکردن‌و تاڵانیکردن، نەخێر ئێمە هاوهەڵووسێت دەبین لەپێناوی خزمەتکردنی خەڵکی کوردستان‌و بەدەستهینانی ئەو مافە دەستورییانەی کە لە دەستوری عێراقدا بۆخەڵکی کوردستان دیاریکراوە، ئەمە ئەو قسانەیە کە لەحەملەی ئینتیخابیدا وتومانەو ئێمە لەسەری بەردەوامین.

 

 

 

 

 دیبلۆماتیك: بۆچی ئێوە بەدەنگی خەڵک‌و قەوارەی هاوپەیمانی چوونە پەرلەمانی عێراق، بەڵام خۆتان گرێدا بە دكتۆر بەرهەم ساڵحەوە هۆکاری ئەمە چییە؟

ڕێبوار کەریم: دکتۆر بەرهەم کەسایەتیەکی گەورەو ناسراوی عێراق‌و کوردستانه‌و لە پێشتریش لە عێراق جێ دەستی دیار بووە لەئاوەدانکردنەوەو خزمەتکردنی خەڵکدا، ئەم پیاوە خاوەنی پڕۆژەیەکی گرنگە بۆخزمەتکردنی خەڵکی کوردستان‌و عێراق، ئەیەوێت ئەم وڵاتە لەوڵاتێکی عەسکەرتاری بێ خزمەتگوزاری بڕوات بۆ وڵاتێک کە خزمەتی هاوڵاتیەکانی بکرێ، وه‌ بەجۆرێك لەجۆرەکان کاربکرێت کە خەڵک لەو نەهامەتیانە دەربازی بێت، ئەمەش پڕۆژەیەکە ئێمە لەحەملەی هەڵبژاردندا بانگەشەمان بۆکردووە ئیستاش کەسێکی وەک د. بەرهەم باوەڕمان وایە کەلەپێگەکەیەوە بەزیادەوە کەئەتوانێ ئەو خزمەتانە بکات، ئێمە بەهەموو جۆرێك پاڵپشتی دەکەین بۆئەوەی لەم ڕێچکەیەوە خزمەتی خەڵکی کوردستان بکات و وەهیچ گرفتێکیشمان نییە لەسەر ئەوەی کە وازمان لەبەرنامەکەی خۆمان نەهێناوە، پشتیشمان نەکردۆتە کەس، چونکە هاوپه‌یمانی دیموکراسی ودادپەروەری وەکو هێز نەماوە، هاوپەیمانی دیموکراسی‌و داد پەروەری قەوارەیەکی هەڵبژاردن بووە، نەک حیزبێکی سیاسی ئەمە یەکەم.

 دووه‌م هاوپه‌یمانی دیموکراسی‌و دادپەروەری مۆڵەتەکەی بەناوی چواردە کەسەوەیە کەیەکێکیان منم یەکێکیتر دکتۆر بەرهەمەو دوانزە بەڕێزی ترن، لەم دوازدە کەسە هەشت كه‌س داوای هەڵوەشاندنەوەی کردووە، سێ کەس وازیان هیناوە کە دکتۆر بەرهەم‌و دوو بەڕێزیترن، سێ کەسیش هاوپه‌یمانیەتێکی تازەیان دروستکردووە بەناوی هاپەیمانی نیشتیمانی، بەڕێزان مامۆستا ئارام قادرو مامۆستا محه‌مەد ڕەئوف‌و خاتوو سەرگوڵ قەرەداخی. ئەم سیانەو ئەوسیانەی کەوازیان هێناوەو هەشتەکەیتر داوایانکردووە کەقەوارەکە هەڵبوەشێتەوە، ئەمە یاسایە سێ کەس ناتوان بچن بڵێن هاوپەیمانی هی ئێمەیە، دەبێی زۆرینە بریاری لێبدات وەک زۆر شتیتر، هاپەیمانی نیشتیمانی کە کاک ئارام قادر سەرۆکایەتی دەکات، من پیرۆزبای لێدەکەم هێزێکی تازەیە ئەیانەوێ پەیامەکانی هاوپەیمانی درێژە پێبدەن، ئێمە هیوای سەرکەوتنیان بۆدەخوازین، بەڵام ئێمە بەشێک نین لەهاوپەیمانی نیشتیمانی.

دیبلۆماتیك: دەربارەی ئەوکاتانە چیدەڵێن کە لە قەوارەی هاوپەیمانیدا بوون و ڕەخنەتان لەپارتی و یەکێتی دەگرت؟

ڕێبوار کەریم: چی ڕەخنەم گرتووە لەحکومڕانی هەرێمی کوردستان، ئێستاش هەمان ڕەخنەم هەیە، وە ئامانجمان لەهاوپه‌یمانی ئەوەبوو کە هەڵبژاردنێکی باش‌و پاکو بێگەرد بێ تاکو بتوانین لەگەڵ ئەو هێزانەو ئۆپۆزیسیۆن بەره‌یەکی چاک دروست بکەین‌و بڕۆین بەرەو پێشەوە، نە ئۆپۆزیسیۆن لەگەڵماندا هات تاکو ئەم بەرەیە دروستبکەین، نە توانیشمان کوتلەیەکی زۆربەهێز بێنین بەهۆی گزی‌و تەزویرەوە بەهۆی هەڵبژاردنێکی خراپەوە، من بۆخۆم لەم کاتەدا بەم میکانزیمه‌ی ئێستاوه‌ بڕوام وانییە بەهەڵبژاردن بتوانین گۆڕانکاری لەم وڵاتەدا بکەین، چونکە فرتو فێڵی هەڵبژاردن‌و ساختەکاری ئەوەندە زۆرە کە تۆ ناتوانی ڕێگەی لێبگری، بەڵام ڕەخنەمان لەحکومەت هەروەکو خۆیەتی، ئەوەی وتوومانە لەکاتی هەڵبژاردن بەڤیدیۆ بەنووسین دێڕ بەدێڕ لێی لانادەین.

 دیبلۆماتیك: بۆچووتان لەسەر ئێستای هاوپەیمانی نیشتیمانی چییە؟

ڕێبوار کەریم: من هیچ ڕایەکم نییە لەسەریان، هیوای سەرکەوتنیان بۆدەخوازم ئەوانەی کەلەوێن خەڵکی بەڕێزن، ئەزموونم لەگەڵیاندا هەیەو ئەزمونێکی دۆستانەو باشبووە، بەڵام من بۆخۆم بەشێک نیم لەو هاوپه‌یمانییە نیشتیمانیە .

،،

ئێمە  بەهیچ شێوازێک ڕازینین بە بەشە بوجەی هەرێم ١٢.٦٧% بێت، بەڵام ئەوەی زانیاری بە من گەیشتووە حکومڕانی کوردی ڕازی بوو بەم ڕێژەیە.

 

 دیبلۆماتیك: ئایا ئەو وەزارەتانەی کە تاوەکو ئیستا وەزیرەکانیان دیارینەکراوە هۆکاری چییە کە پەڕلەمان جار بەجار دەنگدان لەسەر ئەو وەزارەتانە دوادەخات؟

ڕێبوار کەریم: ئیستا سێ وەزارەت ماوە ڕەنگە ببێ بەچوار چونکە وەزیری پەروەردەش کێشەی لەسەرە لەوانه‌یە بەهۆی ئەوەی ئەوترێ کەبراکەی تێوەگلاو بووە لەگەڵ داعشدا، ڕەنگە ئەویش ئیستیقالە بکات، له‌و وه‌زاره‌تانه‌ى کەماوە یەکێکیان وەزارەتی دادە کە بەهۆی ڕێکنەکەوتنی یەکێتی‌و پارتییه‌ لەسەر کاندیدەکە، دوو وەزارەتەکەیتر دوو وەزارەتە ئەمنیەکەن کە ناوخۆو دیفاعن، دوو کێشەیان هەیە یەکەم کێشەی ناویان کە دەڵێن وەزارەتی ناوخۆ نابێ بۆ فاڵح فەیاز بێت کەئەمە کوتلەی ئیسلاحە، جەماعەتی موقتەدا سەدرن، کیشەیان نییە بۆ کوتلەی بینا‌و، بەڵکو نایانه‌وێت بۆکەسایەتی فالح فەیاز بێ، ئەمە گرفتێکە کە هەیە، گرفتێکیتر کوتلەی ئیسلاح خۆی لەسەر وەزیری دیفاع ڕێکناکەوێت، بۆیە دوو جۆر کێشە هەیە، کێشەیەکیان کەسایەتیەکانە لەناوکوتلەکە کێشەیەکیتر ئەوەیە کەسایەتیەکی کوتلەیەک کوتلەکەیتر ڕەفزی دەکات.

 دیبلۆماتیك: لەکابینەکانی ڕابوردو نێوانی هەرێم‌و بەغداد زۆر خراپ بوو، ئایە لەم کابینەیەدا داهاتووى پەیوەندییەکانی هەردوولا چۆن هەڵدەسەنگێنی؟

ڕێبوار کەریم: تاکو ئێستا حکومەتی تازەی هەرێم دروست نەبووە، وە حکومەتی تازەی عێراقیش تەواو نەبووە، ئەمە وادەکات بەرچاومان ڕوون نەبێ، بەڵام ئەوەی کە دەیزانین ئەوەیە حکومەتی هەرێم بەتایبەتی پارتی چونکە زۆرینەى کورسیەکان هی ئەوە هەرواش دەبێ لەقۆناغی داهاتوودا، ئەیانەوێ لەگەڵ بەغدادا بکرێنەوە، بەڵام ئەو کرانەوەیە بەتێڕوانینی پارتی بریتییە لەوەی نێوانى هەرێم و بەغداد بەجۆرێک لەجۆرەکان وەکو ڕابردو بمێنێتەوە، بەڵام بەبێ کێشە لەنێوان هەردوولادا.

 

 دیبلۆماتیك: بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان بۆساڵی ٢٠١٩ چەندە؟ کەمکردنەوەی بەشە بودجەی هەرێم دەچێتە ئەستۆی کێی؟

 ڕێبوار کەریم: حکومەتی حەیدەر عەبادی پرۆژەیەکی ناردبوو بۆ پەڕلەمان کەئێمە بریارماندا ئەوپڕۆژەیە بنێرینەوە بەبێ ئەوەی هیچ خوێندنەوەیەکی بۆبکەین، پڕۆژەیه‌كى کەمان ناردووە، وەزیری دارایی ئێستا دەست بەکار بووه‌، ٤٧ پێشنیارمان بۆنارد کە ٩ لەپێشنیارەکان هی کوردبوون‌و پەیوەندی بە بەشە بوودجەی هەرێمی کورستانەوە هەبوو، دواتر پڕۆژەکەمان بۆهاتەوە هیچ یەکێک لەو خاڵانە جێبەجێی نەکرابوو ئێمە ئەو تیبینیانەی کە کردومانە ئەوەیە کە بەشە بودجەی هەرێمی کوردستان خراپە، کە ١٢.٦٧%یه‌، ئێمە وتوومانە بەپێی ڕێژەی دانیشتوان‌و بەپێی سەرژمێرییەکانی وەزارەتی پلاندانان، ڕێژەی دانیشوانی هەرێم ١٣. ٩ کەدەکاتە نزیکەی لە%١٤ ئێمە لایەنی کەم دەبێ ئەو ڕێژه‌یه‌مان بەربکەوێت، بەڵام دەستکاری نەکردووە.

دوای ئەوە مەسەلەی پێشمەرگە هیچ باس نەکراوە، ڕێکنەکەوتوون، ئایە بە ژمارەی پێشمەرگە پارە بدەن یان بە بڕێک، بڵێن ئەمە بۆ پێشمەرگە، مەسەلەی قەرز کە عێراق وەری دەگرێ دەبێ هەرێم لەگەڵی بداتەوە، کەچی لەوقەرزەی وەری دەگرێ بەشی هەرێمیشی تیدانیە، ئەمە خراپەو وتوومانه‌ ئەمە هەڵەیە.

مەسەلەی سولفە کە ئێمە لە هاوپەیمانی کاتی خۆی ئەمان وت سولفەی عەقار، سولفەی زەواج، دکتۆر بەرهەم ئەمەی کردووە، ئێمەش دەمانەوێ لەعێراقدا ئەمەبکرێ، داوامانکردووە لەڕێگەی بانکەکانی ڕافیدەین‌و ڕەشیدەوە سولفە سەرف بکرێ، بەڵام بەڕاستی لەبەغدادەوە ترسێک هەیە لەوەی ئەو پارەیە بکرێتە بانکەکانەوەو ترسیان لەوەیە کە بڕوات وەکو چۆن ئەوان دەستیان بردووە بۆ مووچەی خانەنشینی‌و هاووڵاتیان بەهەمان شیوە دەست بەرن بۆئەمانەش، بۆیە ئێمە ناڕازین بەهیچ شێوازێک ڕازینین بە بەشە بوجەی هەرێم ١٢.٦٧% بێت، بەڵام ئەوەی زانیاری بە من گەیشتووە حکومڕانی کوردی ڕازی بوو بەم ڕێژەیە.

 دیبلۆماتیك: ئەوبەشە بودجەیەی کە دیاریکراوە بۆساڵی ٢٠١٩ کەبنێردرێت بۆ هەرێم، ئایا کێشەی پاشەکەوتی موچەی فەرمانبەران کۆتای پێدێت دێت؟

ڕێبوار کەریم: سێ سیناریۆ نێردراوە لە بەغدادەوە، لەهەر یەكێک لەو سیناریۆیانە کە دوانیان حاڵەتی پابەندبوونی هەرێمە، یەکێکیتر ئەگەر هەرێم پابەند نەبوو به‌ نەوتەوە‌و ئه‌و بڕە نەوتەی ده‌ینێرێت چۆن بێت، بەهەرسێ ڕێگاکە هەرێم ئەتوانێ موچەی بێ پاشەکەوت بدات.

 

 

author photo

ڕۆژنامەنوس