هه‌ڤاڵ كوێستانى بۆ دیپلۆماتیك: له‌ دواى كۆنفرانسى یه‌كه‌وه‌ ڕام له‌سه‌ر كۆمه‌ڵه‌ى ڕه‌نجده‌ران گۆڕا

كه‌سێك تازه‌ بهاتایه‌ بۆ پێشمه‌رگایه‌تى، نارنجۆكێكیان دەدایەو بۆ ئەنجامدانی چالاکیەک دەیانناردەوە ناو شار

هه‌ڤاڵ كوێستانى بۆ دیپلۆماتیك: له‌ دواى كۆنفرانسى یه‌كه‌وه‌ ڕام له‌سه‌ر كۆمه‌ڵه‌ى ڕه‌نجده‌ران گۆڕا

2094 خوێندراوەتەوە

- بەشی یەکەم -


له‌م دیدره‌دا له‌گه‌ڵ " دیبلۆماتیك مه‌گه‌زین" هه‌ڤاڵ كوێستانى سه‌باره‌ت به‌ بیره‌وه‌رییه‌كانى " ئه‌و ڕۆژانه‌ى نیشتیمان هى هه‌مووان بوو" ده‌وێت‌و باسله‌وه‌ ده‌كات كه‌ یه‌كێك له‌خراپییه‌كانى شۆڕشى چه‌كدارى ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كوشت‌و بڕى زۆرى به‌ ناهه‌قى تێدا ده‌بێت‌و ده‌شڵێت كوشتنه‌ به‌ ناهه‌قییه‌كانى شۆڕشه‌كه‌ى ئێمه‌ زۆر له‌وه‌ زیاتره‌ كه‌ له‌ بیره‌وه‌رییه‌كانمدا ئاماژه‌م پێداون.

دیپلۆماتیك: ناونیشانی کتێبەکەت لەچییەوە یەوەسەرچاوەی گرتووە، ئایە لەوقسەیەى خوالێخۆشبوو مام جەلاله‌وه‌یه‌ کاتێک دەڵێت کەس منەت بەسەرما نەکات بۆمنی ناکەن بۆ خۆتانی دەکەن ئەم نیشتیمانە هی هەمووانە، یاخود ئەوکاتە بەڕاستی نیشتیمان هی هەمووان بوو؟


هەڤاڵ کوێستانی: ناونیشان رەگەزێکی گرنگە بۆ رێنماییکردنی خوێنەر لەوەی بزانێ ناوەرۆکی کتێبەکە باسی چی دەکات، لەرێی ئەم ناونیشانەوە خوێنەر دەتوانێ بزانێ کە کتێبەکە باسی ئەو زەمەنە دەکات کەخەباتی چەکداریی تێدا بەرێوە چووە، خاڵێکیتر ئەوەیە کە ناونیشانەکە ناونیشانێکی مەجازییەو بۆ ئەوەیە بڵێم کەئیمرۆ نیشتمان نیشتمانی هەمووان نییە، ئێمە ئەگەر لەو رۆژگارەدا نیشتیمانمان بەهی هەمووان نەزانیبا نەماندەتوانی ئامادەی هەموو قورباندانێک بین.

ئەگەرچی نیشتمان هی هەمووانە بەڵام هەمیشەو لەهەر قۆناغێدا هێزێک یان دەسەڵاتێک نەیهێشتووە هی هەمووان بێ و خێروبێرەکەی بۆخۆی بردووە، مەبەستیشمە بڵێم کە لەو کاتانەدا کەئێمە نیشتمانمان بەهی هەمووان دەزانی و خەباتمان لەپێناویدا دەکرد، سەرکردە سیاسیەکان بەشی زۆری هێزو توانای خۆیان و ئێمەیان لەجەنگی یەکتر بڕینەوەدا بەهەدەردەدا تابەدیهێنانی خەون و خواستی خەڵک، دواجار دەڵێم بەڵێ ناونیشانی کتێبەکە لە وتەیەکی مام جەلال وەرگیراوە، ئەوەش هەر بۆئەوەیە بڵێم ئەوان تەنها لەکاتی شەڕو جەنگدا نیشتمان بەهی هەمووان دەزانن.

،،

هەڤاڵ کوێستانی: نەورۆزی ساڵی ۱۹۷٦دا خۆپیشاندانێكی خۆرسک ڕویدا، ئێمە نزیکی سەد قوتابیەک دەبووین  بەهوتاف کێشان و سروود خوێندنەوەوە لەزانکۆوە بەرە ناو جەرگەی شار بەڕێکەوتین، وەختێک گەیشتینە بەردەم دادگای پێشووی سلێمانی، ژمارەیەکی یەکجار زۆر لەچەکدار و پیاوانی ئەمن پەلاماریان داین و کەوتنە لێدان‌و گرتنمان 


دیپلۆماتیك: چۆن پەیوەندیت بەڕیزەکانی کۆمەڵەوە کرد لەناوشارو کێ بوو کە تۆی ئاشناکرد بەڕێكخستنەکانی کۆمەڵە؟

هەڤاڵ کوێستانی: لەرێی برادەرێکەوە پەیوەندیم کرد کە قوتابی قۆناغی سێیەمی کۆلێژی کارگێڕی و ئابوری بوو، یەکتریناسینی ئێمەش بۆ ئەو رۆژە دەگەڕێتەوە کە هەردووکمان لەو خۆپیشاندانە بەشدابووین کە لەئێوارەی نەورۆزی ساڵی ۱۹۷٦دا، لەئەنجامی کۆرێکی شیعرخوێندنەوەدا درووستبوو، خۆپیشاندانەکە خۆرسک بوو، ئێمە نزیکی سەد قوتابیەک دەبووین لەدوای تەواوبوونی کۆڕەکە، بەهوتاف کێشان و سروود خوێندنەوەوە لەزانکۆوە بەرە ناو جەرگەی شار بەڕێکەوتین، وەختێک گەیشتینە بەردەم دادگای پێشووی سلێمانی، ژمارەیەکی یەکجار زۆر لەچەکدار و پیاوانی ئەمن پەلاماریان داین و کەوتنە لێدان‌و گرتنمان و زۆرینەمان بەخۆکردن بە کۆڵانێک لەکۆڵانە زۆرەکانی ئەوکاتەی ئەو گەڕەکانەی دەوروبەری دادگا خۆمان لەچنگیان دەربازکرد.

بەرێکەوت من‌و ئەوبرادەرە پێکەوەبووین و خۆمانکرد بەماڵێکی خزمی ئەواندا، ئیتر لەوێوە بووین بەهاوێ و ماوه‌یەک دواتر بانگهێشتی ناو رێکخستنە نهێنیەکانی کۆمەڵەی کردم.


دیپلۆماتیك: کەسێک کەسەرەتا پەیوەندی دەکرد بە ڕیزەکانی کۆمەڵە ئایە ڕێكخستنەکان کاریان لەسەر ئەندامەکان دەکرد کە پەروەردەیان بکەن لەسەر ئەو بیروباوەڕانەی کە کۆمەڵەی لەسەردروست بووە؟

هەڤاڵ کوێستانی: ئەو رۆژگارە زەبروزەنگی نەتەوەیی زۆر زۆر بوو، رێکخستنیش زۆر زۆر نهێنی بوو، یەکێک لەلایەن رژێمەوە ئاشکراببوایه‌ دەگیراو رووبەرووی ئەشکەنجەو لێکۆڵینەوەی زۆر سەخت دەبوو، خۆ ئەگەر ئیعترافی کردبا یان بەڵگەی لەسەرهەبووایە، ئیحتمالی زۆرتر ئەوەبوو ئیعدام بکرێ، هەربۆیەش دەستخستنی بڵاوکراوەی نهێنی یان کۆبوونەوەی لەیەک دووکەس زیاتریش کارێکی ئاسان نەبوو، هەربۆیەش پەروەردەکردنی حیزبی زۆر زەحمەت بوو، ئێمە بە ئەندازەیەکی زۆ کەم پشتمان بە ئەدەبیاتی کۆمەڵە دەبەست و زۆرتریش خۆمان بەدوای سەرچاوەی مارکسی و زانستیدا دەگەڕاین بۆ پەروەردەکردنی خۆمان، دەبێ ئەوەش بڵێم کەلەرێکخستنیشەوە ناوی هەندێ کتێب و سەرچاوەمان بۆ خوێندنەوە بۆ پێشنیار دەکران.

دیپلۆماتیك: ئەو رۆژەی دەچیتە دەرەوەو بەر لەوەش بگه‌یتە ناو پێشمەرگە رەگەزنامەکەت دەخه‌یتە سەر ئاگری شوانێك که‌ تووشی دەبن، ئایا ئەمە ئامەژەیەکبوو بۆ رەتکردنەوەی عیراقی بوونت یان شتیتر؟

هەڤاڵ کوێستانی: ئەو رۆژە من هەرئەوەندە پێویستیم بەو ناسنامە عیراقیانبوو کە لەگەڵ خۆمدا هێنابوومن تا لەبازگەکانی حکومەت دەردەچووم، ئیدی پێوویستم پێیان نەدەما، نەخێر ئاماژەی رەتکردنەوەی عێراقی بوونم نەبوو، بۆ خۆپاراستن بوو لە کەشفبوونی ناسنامه‌ی راستەقینەى خۆم لەکاتی گیران یان کوژراندا.

,,

هەڤاڵ کوێستانی: یەک لەخراپیەکانی خەباتی چەکداریی ئەوەیە کە کوشتوبڕی زۆری تێدا روودەدا،  من تەنها چەند نموونەیەکم لێیان هەڵبژاردووە، لەکوشتنی کەسێکی سەربەرژێمەوە تا کوشتنی خەڵکی سەر بەهێزە ڕکابەرەکان و هاووڵاتی ئاسایی و دواجاریش کوشتنی هاوڕێ و هاوسەنگەرەکانی خۆمان.


ئێمە لە رۆژاگارەدا کەدەبووینە پێشمەرگە، زۆربەمان ناوی خۆمان دەگۆڕی بۆ ئەوەی ناسنامەمان بۆ رژێم زانراو نەبێت، زیاتریش بۆ پاراستنی کەسوکارمان بوو چونکە ئەگەر رژێم بە پێشمەرگە بوونی هەر یەکێکمانی زانیبا ئازاری کەسوکاری دەداین و دەیگرتن، یان هەر چالاکیەک ئەنجامدرابا و زانرابا و چ پێشمەرگەیەک لەو چالاکیەدا بەشداربووە، یەکسەر ڕژێم هەڵیدەکوتایە سەر کەسوکاری ئەو پێشمەرگەیە و دەیانگرتن.


دیپلۆماتیك: لەکتێبەکەتدا کۆمەڵێک دیمەنی کوشتنت خستوونەتە روو، مەبەستت لەپیشناندانی ئەودیمەنانە چییە؟

هەڤاڵ کوێستانی: یەک لەخراپیەکانی خەباتی چەکداریی ئەوەیە کە کوشتوبڕی زۆری تێدا روودەدا، دیارە لەوەی ئێمەشدا حاڵه‌تی زۆر زیاتر لەوانەی من ئاماژەم پێداون روویان داوە، بەڵام من تەنها چەند نموونەیەکم لێیان هەڵبژاردووە، لەکوشتنی کەسێکی سەربەرژێمەوە تا کوشتنی خەڵکی سەر بەهێزە ڕکابەرەکان و هاووڵاتی ئاسایی و دواجاریش کوشتنی هاوڕێ و هاوسەنگەرەکانی خۆمان.


من ویستوومە بەپیشاندانی ئەو دیمەنە جیاوازانە، کوشتنی مرۆڤ ناشیرینکەم و وا لەخوێنەر بکەم رەوایی بەهیچ جۆرە کوشتنێکی مرۆڤ نەدا، لەژێ هیچ پەردەو، پاساویکدا، شۆرشگێریی بێ یان ئاینی و کۆمەڵایەتی یان ئاسایشی و هەر پاساوێکیتر، مرۆڤ زۆر لەوەمەزنترە بیر لەکوشتنی بکرێتەوە.


دیبلۆماتیك: لەگەڵ ئەوەدا کە لەسەردەمی شاخدا یەکێتی لە هەرسێ گروپی " خەتی گشتی و کومەڵەو شۆڕشگێڕان" پێکدەهات، بەڵام تۆ خۆت بۆ هیچکام لەو گروپانە یەکلایی نەکردبوویەوە، هۆکاری ئەمە چیبوو؟


هەڤاڵ کوێستانی : كەمن بووم بەپێشمەرگە سێ ساڵبوو لەرێکخستنە نهێنیەکانی کۆمەڵەدا کارم دەکرد، لە دەریشەوە هەر کۆمەڵەبووم، بەڵام لەکۆنفرانسی یەک بەدواوە بەشداری چالاکیە حیزبیەکانم نەدەکرد، چونکە هەم رام لەسەر کۆمەڵە گۆڕابوو و هەمیش هەرچەند سەیری خۆمم دەکرد بەکەڵکی ئەو ململانێیانە نەدەهاتم کەلەناو کۆمەڵەدا بەرێوە دەچوون، هەر بۆ راستکردنەوەش کەمن بووم بەپێشمەرگە یەکێتی لەکۆمەڵەو خەتی گشتی و بزووتنەوە پێکدەهات نەک شۆرشگیران، شۆرشگێران چوارساڵ دوای ئەوە لەیەکگرتنی خەتی گشتی و بزووتنەوە درووست بوو

,,

هەڤاڵ کوێستانی: کەیەکێک ببوایە بەپێشمەرگە، ئەگەر نامەی پشتگیریی رێکخستنی پێنەبووایە یان کەفیلی نەبوایە یان خەڵکی ئەو ناوچانەی ژێر کۆنترۆڵی پێشمەرگە نەبوایە، لەترسی ئەوەی نەوەک رژێم بۆ جاسوسی ناردبێتی


دیپلۆماتیك: لەبەشیکی کتێبەکەتدا دەڵێت ئەگەرکەسێک ببوایە بەپێشمەرگە یەکسەر لەشاخ دوو ڕومانەیان ئەداپێی کە چالاکیەک بکات لەناوشار، کە بەگوتەی خۆت هیچ بەلایانەوە گرنگ نەبوو کە چەندە مەترسیدارە، هۆکاری ئەم کارە چی بوو کەدەیان کرد؟


هەڤاڵ کوێستانی: کەیەکێک ببوایە بەپێشمەرگە، ئەگەر نامەی پشتگیریی رێکخستنی پێنەبووایە یان کەفیلی نەبوایە یان خەڵکی ئەو ناوچانەی ژێر کۆنترۆڵی پێشمەرگە نەبوایە، لەترسی ئەوەی نەوەک رژێم بۆ جاسوسی ناردبێتی، هەندێ لێکۆڵینەوەیان لەگەڵدا دەکردو جاریش هەبوو عەزیەتیان دەدا بۆ ئەوەی ئیعتراف بکات، بەڵام لەوەش نادرووستتر ئەوەبوو نارنجۆکیان دەدایەو بۆ ئەنجامدانی چالاکیەک دەیانناردەوە ناو شار، حەتمەن ئەو کەسە لەوەزیاتر فێرنەدەکرا چۆن ئەڵقەی نارنجۆکەکە راکێشێ و چۆنیش ئامانج هەڵبژێرێ‌و دوایەش خۆی دەرباز بکات، بەڵام بۆ ئەمە نەمشقی پێدەکرا نەراهێنان، ئەوان پێیانوابوو ئەوەی چالاکیه‌کی لەوجۆرە بکات دەبێته‌ دوژمنی رژێم و موڵکی شۆرش.

لەراستیدا ئەوە شێوازێکی هەڵەبوو لە وەرگرتنی پێشمەرگەدا چونکە ئەگەر ئەو کەسە سەربەرژێم بوایه‌، بۆ رژێم کێشە نەبوو سەربازێک یان پۆلیسێکیشی پێ بەکوشتبدا هەر بۆ ئەوەی متمانەی پێشمەرگە بەدەسبێنێ خۆ ئەگەر کەسەکەش سەر بەرژێم نەبوایه‌ رەنگە نەیتوانیبا چالاکیەکی سەر کەوتوو ئەنجامبدا، هەربۆیەش دواتر واز لەو شێوازەی وەرگرتنی پێشمەرگە هێنرا.

 

author photo

ڕۆژنامەنوس