خوسره‌و جاف: بە سەڵاحەدین بەهادینم وت کتێبێک لەسەر هونەر بنووسە

خوسره‌و جاف: بە سەڵاحەدین بەهادینم وت کتێبێک لەسەر هونەر بنووسە

2331 خوێندراوەتەوە

دیداری، گروپی گوڵنار

له‌ نێو گه‌له‌رییه‌كی ڕازاوه‌ و به‌رفراوان دا، هه‌زاران ئیشی ده‌ستی و وێنه‌ و كتێب و پۆرترێت و په‌یكه‌ر سه‌رنجت ڕاده‌كێشن، پیاوێكی سه‌روڕیش سپی و قژ درێژ به‌ خۆیی و چاوه‌ هه‌ستیاره‌كانییه‌وه‌ بۆ پێشوازیت وه‌ستاوه‌، هاوشێوه‌ی ئاغا و ئیمپراتۆره‌كانی زوو له‌سه‌ر ته‌ختی خۆی چاوه‌ڕێی گه‌یشتنی تۆیه‌ تا پێشوازیت لێ بكا، زۆر به‌ خۆی دا ده‌نازێ و هه‌ر بۆچوون و پرسیارێكی تۆی به‌ دڵ نه‌بێ هه‌ڵده‌چێ و جه‌سته‌ قورسه‌كه‌ی كۆده‌كاته‌وه‌ و قیت و قنج داده‌نیشێته‌وه‌ تا بتوانێ وه‌ڵامێكی پڕ به‌پێست بخاته‌ له‌پی ده‌ستته‌وه‌، ئه‌گه‌رچی تۆش قه‌ناعه‌ت به‌ وه‌ڵام و بۆچوونه‌كه‌ی ئه‌و نه‌هێنیت، به‌ڵام زیته‌ی چاوه‌كانی ناچارت ده‌كا بڵێی: به‌ڵێ وایه‌! ئه‌و پیاوه‌ خوسره‌و جافه‌.

گوڵنار: بۆچی ڕۆشنبیری ئێمه‌ توانای داهێنان و گۆڕانكاریی نه‌بووه‌ به‌ درێژایی مێژوو؟

خوسرەو جاف: كاتێك باروودۆخه‌كه‌ بەمشێوەیە بێت، تۆ چاوه‌ڕێی داهێنانێکی ڕاستەقینە مەبە، چوون نە تۆ پێغەمبەری نە من پێغەمبەرم، ئێمە مرۆڤین. مرۆڤ دەگری، مرۆڤ پێدەکەنێ. بەتایبەت نووسەر و هونەرمەند ژیانیان زۆر ناخۆشه‌، ئەمەندە زوڵم و زۆر دەربارەی ئەم چینه‌ کراوە كه‌ ئاستی ڕۆشنبیری ئێمه‌ زۆر لاواز بێت و هیچی پێنه‌كرێت! کێ کتێب دەخوێنێتەوە مامۆستا؟ تۆ پێم بڵێ کێ کتێب دەخوێنێتەوە؟! خوێنەر کوا؟! خه‌ڵكێك هاتووه‌ بۆ خۆده‌رخستن ناوی له‌ خۆی ناوه‌ ئوده‌با، له‌ سه‌دا 98ی ئه‌و به‌ناو ئودەبایانه‌ لە ساڵێک دا یەک کتێب ناخوێنێتەوە، کەمن ئه‌وانه‌ی به‌راستی خوێنه‌رن و ده‌بنه‌ ڕۆشنبیر! زۆرینه‌یان سه‌رقاڵی ته‌كنه‌لۆژیا و سۆشیال میدیان، لە کاتێک دا من لە بیرمە لە حەفتاکان و هەشتاکان و نەوەدەکانیش، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش دا وه‌ك ئێستا نه‌بوو كه‌ كتێب و سه‌رچاوه‌كانی زانیاریی زۆر و به‌رده‌ست بن، به‌ڵام كه‌ کتێبێک دەردەچوو، سه‌رەمان بۆ دەگرت بۆ ده‌ستخستن و خوێندنه‌وه‌ی، تۆ تەواوت ده‌کرد ده‌یدا به‌و، ئه‌و ته‌واوی كرد بیداته‌وه‌ بە من، خه‌ڵك به‌ڕاستی ئه‌هلی كتێب بوو، خوێنه‌ر ئه‌گه‌رچی ڕێژه‌كه‌ی زۆریش نه‌بوو، به‌ڵام خوێنه‌رێكی جددی و كاریگه‌ر و به‌رهه‌مهێن بوو. جا موعاناتەکان زۆرن.


گوڵنار: ئێ کەواتە با ئه‌مجاره‌ش بپرسمه‌وه‌ ته‌سه‌ووف چ شتێکی بە تۆ بەخشی؟

خوسرەو جاف: هەر نەبێ خۆم بە زل نازانم، بەرامبەر مرۆڤی ئاسایی موتەوازیع و خۆبه‌كه‌مزانم، بەرامبەر جەبارەکان وەکو کێوی دەماوەند وام و ده‌وه‌ستم، حه‌زم به‌ نزیكی و دۆستایه‌تی مرۆڤی سادەی بێ ئارایشتم و حەزەکەم ببمە فەرش بۆیان، ئەمە قەناعەتە و ئەمە ڕەنگە كاریگه‌ری دونیای ته‌سه‌ووف بێت له‌سه‌رم.

گوڵنار: باست لەوە کرد کە ڕێکەوت وابووە ببیتە ئەندازیاری تەلارسازی، با باس لەوە بکەین لە ئیسلام دا شتێک هەیە پێی بوترێ هونەری تەلارسازی؟

خوسرەو جاف: لە ئیسلام دا نییە بەڵام هونەری ئیسلامیی هەیە، ئێمە چەندین قوتابخانه‌ی ته‌لارسازییمان هەیە یا خێزانی ته‌لارسازی، من له‌سه‌ر ئه‌م پرسیاره‌ شه‌ڕ به‌رۆكی گرتووم، لە كۆڕی زانیاریی عێراق دا من ئەندامبووم، داوایان لێکردم کۆڕێك بگێڕم دەربارەی ته‌لارسازی، تۆ وەختێک دەربارەی ته‌لارسازی قسە ده‌كه‌ی ده‌بێ بزانی ته‌لارسازی بنەماڵەیە، ئیتر بنەماڵە دایکانەکانی ته‌لارسازی ناسراون، یەکێک لەو بنەماڵانە بەدڵنیاییه‌وه‌ بنەماڵەی ته‌لارسازی ئیسلامییە! ئاماده‌بووانی كۆڕه‌كه‌ش خۆ خه‌ڵكانی ئاسایی نەبوو، هەمووی پڕۆفیسۆربوون، كه‌ بواری موناقه‌شه‌ و قسه‌كردن درا، له‌ بیرمه‌ یەکێک هەستا عەمیدی كولیه‌ی ئەدەبیات بوو کە یازدە کولیە و ڕشته‌ی جیاوازی لە ژێر دەست دا بوو! وتی: من لە مامۆستام بیست پێنججار وتی: مەدرەسەی ته‌لارسازی ئیسلامیی، نەیگوت مەدرەسەی ته‌لارسازی عەرەبی ئیسلامیی! منیش زانیم ئەو دەیەوێ بەرەو کوێم به‌رێت! ئەمە سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵاتی سەدام حوسێن بوو، منیش گوتم: وەڵاهی حه‌زناكه‌م جوابی ئه‌و پرسیاره‌ت بده‌مه‌وه‌! چونكه‌ ده‌مزانی ده‌یه‌وێ به‌ره‌و چ ئاقارێكم به‌رێ. تەبعەن ئەمەی دەیگێرمەوە بوو بەهۆی ئه‌وه‌ی ڕۆژنامەکان زۆر شتیان له‌سه‌ر نووسی، کابرا گوتی: لا، مفروز جواب، واته‌: پێویسته‌ له‌سه‌رت وه‌ڵامم بده‌یته‌وه‌. ئینجا ئه‌مه‌ کەلیمەیەکی شیاو نیە من کۆڕێك بگرم و تۆ بڵێی فه‌رزه‌ له‌سه‌رت و ده‌بێ جوابم بدەیته‌وه‌ ئەویش لە کوێ؟ لە کۆڕی زانیاریی عێراق دا کە باڵاترین جێگەی ڕۆشنبیرییە، گوتم: مادام بوو بەوەی کەوا مه‌فڕوزە من جوابت نادەمەوە! گوتی: وەڵاهی تۆ شعوبیت. شعوبی بوون لە سەردەمی سەدام حوسێن دا تۆمەت بوو، وه‌ تۆمەتێکی گەورەش بوو. منیش بۆ ئەوەی گاڵتەی پێ بکەم وتم: تۆ موته‌وه‌هیمی من نەک هەر شعوبی بم بگره‌ من شیوعیشم، وە بەداخەوە سوننیم حەزم ده‌كرد شیعەش بام.

گوڵنار: بۆچی حەزت ده‌كرد شیعە بایتایە؟

خوسرەو جاف: من گاڵتەم پێکرد و هۆڵه‌كه‌ش لە پێکەنین دا تەقییەوە ئەوەندە پێی پێکەنین. کابرا دیسانەوە گوتی: تۆ شعوبیت! گوتم: مادام وایە جوابت دەدەمەوە، گوتم: تۆ تۆمه‌تی ئەوە درووست دەکەیت کەوا من ده‌ڵێم مەدرەسەی ته‌لارسازی ئیسلامیی و نەمگوتووە مەدرەسەی ته‌لارسازی عەرەبی ئیسلامیی! کەواتە جوابەکەت بەم پرسیارە من لە تۆی دەکەمه‌وه‌. لە سەردەمی ده‌ركه‌وتنی ئیسلام دا یه‌كه‌مین مزگەوت كه‌ درووستكراوه‌ مزگەوتەکەی پێغەمبەری خوا بووە کەوا دیوارەکەی لە گڵ بووە و سەقفەکەشی لە سه‌عفی دارخورما بووە. لەوکاتەدا دوو مەدرەسەی ته‌لارسازی عیملاق هەبووە، ئه‌وانیش مەدرەسەی ته‌لارسازی ڕۆم و مەدرەسەی ته‌لارسازی ساسانی، گوتم: ته‌لارسازی ئیسلامیی تەنها هی عەرەب نییە له کۆمەڵەی میللەتانی ئیسلام پێکهاتووە و بووەتە ئەم دایکانە، کەواتە من بۆ بڵێم ته‌لارسازی عەرەبی ته‌لارسازی ئیسلامییە! هونەرەکە هی میللەتانی سەرتاسەری ئیسلامە، به‌ ته‌نها هی عەرەب نیە، وه‌ك چۆن هی میلله‌تێكی تری عه‌جه‌میش نییه‌ به‌ ته‌نها! عەرەبیش وه‌ك هه‌ر میلله‌تێكی تری پێكهێنه‌ری نێو ده‌وڵه‌تی ئیسلامیی بەشدارە بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە من بیکەمە عەرەبی؟! چوون ته‌لارسازی لە پێش مزگەوتەکەی ئیسلام دا وەکو ئەو دوو مەدرەسەی ڕۆم و ساسانییه‌ هه‌بووه‌. ئێستاش فەرموو بڕۆ سەر ئەم بینایەی تاقی کیسرا دەبینی گەورەترین تاقی دونیایە، گوتم تۆش من تۆمه‌تبار ده‌كه‌ی بە شعوبی، بەڵام حەقیقەت لە نه‌زەعاتی شۆڤێنی وەک تۆ گەلێ جوانترە، گەلێ بەرز و باڵاترە، جا مەدرەسەی ته‌لارسازی ئیسلامیی خۆی دایکانەیەکی ته‌لارسازییە.


گوڵنار: ئایا ته‌لارسازی ئیسلامیی كاتێك له‌ دوای ته‌لارسازی هه‌ردوو ئیمپراتۆرییه‌تی ساسانی و ڕۆمییه‌وه‌ ده‌ركه‌وتووه‌، هیچی بەخشیووە بە ڕێرەویی شارستانییەتی مرۆڤایەتی؟

خوسرەو جاف: بەدڵنیاییه‌وه‌ به‌خشیویه‌تی، هەموو مەدرەسەیەکی ته‌لارسازی حاڵەتێکی تایبەتی خۆی هەیە چی وەک شکڵ، چی وەک فۆڕم، چ وەک ئەندازە. بەڵام تۆ سەیری مزگەوت بکە، مزگەوت هەر نوێژکەرێک پێویستی بە دوو مه‌تر چوارگۆشه‌ یا مەتر و نیوێ چوارگۆشه‌ هه‌یه‌، من بەپێی پێوه‌ر قسە دەکەم، پێوه‌ری مرۆڤ، چونکە نوێژ دەکەی تەنها ئەوە نیە هەڵسیت و دانیشی، مومکینە دەست ته‌واو واڵا بكه‌ی و ده‌ستت درێژ بكه‌ی، جووڵه‌ی مرۆڤ ئاسایی پێویستی بە ڕووبه‌رێكی زۆرتر هەیە، جا بەو حیسابە من ئەگەر شەبستانێک درووست بکەم بۆ مزگەوتێ ده‌بێ حیسابی ئەوە بکەم هەر نوێژکەرێک یەک مەتر و نیو چوارگۆشه‌ی دەوێ، بۆ ئەوەی کەوا ببێتە مزگەوتێکی ستاندارد، به‌ ئه‌ندازه‌ی قیاساتێکی موعەیەن کەوا نیازی یەک مرۆڤه‌، چەندێک پێویستە بۆ ئەوەی کەوا ئەو تەلارە به‌ جوانی درووست بكه‌یت.

گوڵنار: بۆچی ئیسلام و دەوڵەتەکانی هەمیشە دژایەتی کارە دەستییەکانی مرۆڤیان کردووە و شارستانییەتیان ڕووخاندووه‌، بت و پەیکەر و شوێنەوارەکانیان مەحووکردۆتەوە، نزیکترین نموونەش ڕێكخراوی قاعیده‌ بوو كه‌ په‌یكه‌ره‌كه‌ی بووزای ته‌قانده‌وه‌، یا داعش بوو کە لە موسڵ دا هه‌رچی شوێنه‌وار و مناره‌ و مزگه‌وتی قه‌دیم بوو هه‌موویانی ڕماند و ته‌قاندنه‌وه‌، بۆچی ئیسلام لەگەڵ ئەوەی کە جەنابت دەفەرمووی خاوەن مەدرەسەی ته‌لارسازیی و شارستانی و تەلارسازی خۆیەتی، كه‌چی لەگەڵ ئەوەش دا هەر لە سەرەتای ئایینەوە هەتا ئەم دواییەش کە داعش خۆی بە درێژکراوەی ئایین دەزانێت هەمیشە دژی ئەو جۆرە شتانە بوون؟

خوسرەو جاف: چوار پێنج مانگ لەمەوبەر مەلا سەید ئەحمەدی یەكگرتوو مەلا سەید ئەحمد عبدالوه‌هاب كه‌ پێنجوێنیە کتێبێکی دەرکرد دەربارەی هونەر و ئەو کتێبەی بۆ من نارد و منیش ئەو کتێبەم خوێندۆتەوە زۆر زۆرم بەدڵبوو، هەڵسام مەقالەیەکم نووسی لە ژێر عینوانی (مەلای منەوەر) ئه‌و سه‌لماندبووی کەوا ئایاتی قورئانی پیرۆز هیچكات دژی پەیکەر نییە، به‌ڵام به‌ مه‌رجێك ئه‌و په‌یكه‌ره‌ بۆ لێدان نه‌بێ له‌ پیرۆزییه‌كانی ئایین و بانگه‌شه‌ نه‌بێت بۆ له‌ناوبردنی ئه‌خلاق و به‌ها به‌رزه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌. جا من ئەو مەقالەیه‌م نووسی و گوتم هێشتا دونیا خێری پێوە ماوە، ته‌نانه‌ت تەلەفۆنیشم بۆ سەلاحەدین به‌هادین کرد و گوتم مامۆستا سەلاحەدین من ئەو کتێبەی مامۆستام خوێندۆتەوە تۆش کتێبێ لەو بابەتە بنووسە وەکو سەرۆکی حیزبێكی ئیسلامیی، لەبەر ئەوەی ئێوه‌ و ژیان وا جوانترن کەوا بە شکڵی ڕەمەکی شت ناشرین نه‌كه‌ن! ئاخر مۆسیقا بۆ حەرام بێ؟ تابلۆ بۆ حەرام بێ؟ پەیکەر بۆ حەرام بێ؟ مەسه‌لەی ئەوسا کە خواکانیان ئەهلی هوبەل و مه‌نات و عوززا بوون، سەردەمی ده‌ركه‌وتنی پێغەمبەری خوا جاهیله‌كان پەیکەری جۆراوجۆریان کردووە، بەڵام خوایان ناسیوە ئەو وەختە، بەڵام ئەمانەیان به‌ وەسیلە زانیوه‌ تا لە ڕێگای ئەم بتانەوە بەرەو خوا بڕۆن، وە لە خورماش درووستیانکردووە و خواردووشیانە، بۆیه‌ ئەو عەقڵیەتە هێشتا ماوە كه‌ پێیوایه‌ من و تۆ ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ بتپه‌رستی، من قەناعەتم هەیە ئەم جەماعەتی داعشە یه‌كاندگیر نین لەگەڵ سەرەتای ئیسلام دا، به‌ڵكو لەگەڵ حەملەی ئیسلام یانی فتوحاتی ئیسلامیی دا یه‌كاندگیرن. فتووحاتی ئیسلامیی کەی تەحویل بوو بۆ غەزو؟ چونكه‌ جیاوازه‌، کەی فتووحات گۆڕا بوو بە غەزو؟ دوای شەڕی قادسیە، لە شەڕی قادسییه‌دا هەشتا لە سەدی دەرکەوتەکانیان ناردەوە بۆ مەککە و مەدینە، سێ شەڕی هەرە گەورە ڕووی دا، لە شەڕی جەلەولادا پەنجا لە سەدیان ناردەوە، پەنجای خۆیان مەلاخۆریان کرد و تەواو، لە شەڕی نەهاوەن دا یەک ئەوەندەیان نەناردەوه‌، لەسەر ئافرەتێك، لەسەر ئەسپێك سەحابەکان یەکتریان ده‌كوشت، ئەمە زنجیرە شەڕێکە کەوا کراوە هی دوای جه‌نگی قادسیە و هی جەلەولا، ئەوە بوو ماڵ و کچ و ژنی عالەمیان بە تاڵانبرد بەو شێوەی کە مێژوو دەیڵێ، من کتێبێکم وه‌رگێڕاوه‌، زۆر کتێبێکی جوانە بەس هێشتا بە شێوەی ئیستنساخ بڵاومکردۆتەوە، ئەم قۆناغە باس دەکات، داعش زادەی ئەو قۆناغە و ئەو فیکرانەیە.

گوڵنار: ئه‌گه‌ر ڕۆژێك له‌نێوان ده‌ستڕه‌نگینی و داهێنانه‌كانت دا، ڕووحی خۆت و تیاچوونی ئه‌وان بخرێته‌ به‌رده‌ستته‌وه‌ و ناچار بیت یه‌كیان هه‌ڵبژێریت، كامیان هه‌ڵده‌بژێریت؟

خوسرەو جاف: من لە مردن ناترسم چوون قەناعەتم هەیە ئەو دونیام لەم دونیام گەلێک خۆشترە.

گوڵنار: كه‌وایه‌ باوەڕیشت بە زیندووبوونەوەی ئەو دونیا هەیە؟

خوسرەو: بەدڵنیاییه‌وه‌ من ڕۆمانێكم نووسیوە به‌وبۆنه‌یه‌وه‌.

گوڵنار: چۆنە وا بە ئومێد و گه‌شبینییەوە پێتوایە دونیای ئەولاترت خۆشترە لەملا؟

خوسرەو جاف: من ڕۆمانێکم نووسی بەڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌هلی ئایینن به‌داخه‌وه‌ ڕۆمان ناخوێننه‌وه‌ تا بزانن من چیم گوتووه‌ له‌و باره‌یه‌وه‌. ناوی ڕۆمانی دەغدووه‌، ژیان لە بەرزەخدایە، چۆن من و تۆ لە بنه‌ڕه‌تییه‌وه‌ قۆناغه‌كانی ناوه‌ندی و ئاماده‌یی و کولیە و ماجستێر و دكتۆرا و لە دكتۆرا بەرزتریش ده‌گه‌ین، لە هەموو دونیا ئەم پلە و پایانە هەیە، خوا دەفەرمووێ: (ونفخنا من روحنا)، واته‌ ڕووحی من و تۆ شوعاعی ڕووحی خوایە، شوعاعێكە لە خوداوه‌، تەبعەن هەموو لاوه‌كییه‌ك (فه‌رع) دەچێ بۆ سه‌ره‌كی (ئەسڵ)، منی گوناهکار، تۆی بێ گوناهـ، تۆی پیاوچاک هەردووکمان ڕووحمان هەیە، ده‌بێ بڕۆینەوە بۆ کوێ؟ بۆ ئەسڵ! نەختێ وردبەرەوە لێم ده‌بێ بڵێین بڕۆین بۆ سەر ئەسڵ؟ ئەی چۆن من ڕووحێکی گوناهکارم بڕۆمە شوعاعی خواوە وەک ئەو پیاوه‌ی كه‌ ڕووحی پاکی هەیە، چوون ڕووحی پاکی هەیە لەسەر ئەو بنه‌مایه‌ لە بەرزەخ دا تەسفیە هەیە، تەسفیەی ڕووحە گوناهەکان، تەبعەن ئەم تەسفیەیه‌ سزایه‌، سزای جه‌سته‌یی نین به‌ڵكو سزایه‌كی ڕووحین، ڕووح دەگاتە جێی خۆی، ڕووح لە تاریکیدایه‌، ڕووح له‌ حەسرەتدایه‌، ڕووح لە حەسادەتدایە، ڕووح لە ساردیدایە، ڕووح لە تەنهاییدایە، ڕووح لە فیراقدایە، به‌ڵام قورئانیش نەیگوتووە کەوا ئاخر زەمان کەیە؟ ڕەنگە ملیاردەها ساڵی مابێت، بەڵام تەسفیەی ڕووح لە بەرزەخدایە، پلە و پایەی دەڕوات، شەرتی ئەوەش نییە کەسێکی وەک ئەنیشتاین، ئەنیشتاین گەورەترین خزمەتی کردووە، مومکینە ئەنیشتاین بچێتە جەهەننه‌م، له‌به‌رئه‌وه‌ی كه‌ غەیری ئیسلامە؟! ئەوە نە عەقڵ قبووڵی ده‌كات نە مەنتیق نە خواش قبووڵی ده‌كات، خوا خۆی وای نەگوتووە، بۆیە ده‌ڵێت ئەوانە کەوا سوودبه‌خشن بۆ مرۆڤ ئەمانە لای خوا موحتەرەم و ڕێزلێگیراون، یا كه‌سێكی چاكخواز بێ یا کتێبێکت نووسیبێ، یا کاری خێرت بووە، لەحەدیس و قورئان دا ئەمەش دەڵێ، من ئەوەم وەک ڕۆمان نووسیوە کە ئه‌وان لە پلەی پەیامبەرەکان نه‌ختێك خوارتربن لە بەرزەخ دا.

گوڵنار: هه‌میشه‌ به‌ عه‌باسی كه‌مه‌ندی ده‌گوترێت هونه‌رمه‌ندی حه‌وتپیشه‌، جه‌نابت چه‌ند پیشه‌ و هونه‌رت له‌ خۆت دا كۆكردووه‌ته‌وه‌؟

خوسرەو: من پەیوەندیم لەگەڵ عەباسی کەمەندی دا خۆشبوو، عەباسی کەمەندی جاف بوو لە عەشیرەتی ئێمەیە و پەیوەندییەکی زۆرباشم هەبوو له‌گه‌ڵی. پەیوەندیم لەگەڵی دا هەبوو، عەباسی کەمه‌ندی بە قەناعەتی من هەڵکەوتێکی قۆناغی نییە، عەباس خۆی نەماوە بەڵام گۆرانییەکانی و شیعره‌كانی ماون و لە بیریش ناچنه‌وه‌، ئێستا ئاهەنێگێکی عەباسی کەمەندی کە گوێت لێ دەبێت دەتباتە دونیایەکی ترەوە، ئەتباتە عالەمێکی ترەوە، جا ئەوەیە کە هەر ماوە و نامرێ، هەموو لێهاتووییەک بە ئاسانی ناڕوا، بە ئاسانی مومکین نییە بڕوا، هەر نەبێ لە ناو میللەتێکی تێگەیشتوو و پێگەیشتوودا ناكرێ هونه‌رمه‌ند زوو بڕوا و گومناو ببێ، بەڵام عەباس و ئەمسالی عەباس لەناو كه‌سایه‌تییه‌كی نەخوێندەواریش دا وەک من فیكر ده‌كاته‌وه‌ له‌باره‌ی عەباسه‌وه‌.

گوڵنار: ئێستا تۆ چەند پیشەت هەیە، لەوەوە گوتمان جەنابت خاوەنی چەند پیشەیت؟

خوسرەو جاف: من ئه‌ندازیاری ته‌لارسازیم، پەیکەرسازم، ڕۆماننووسم، دوو کتێبی شیعریشم هەیە، وە سیاسییش بووم.

گوڵنار: چۆن توانیوتە ئەو هەموو پیشەیە بەیەکەوە کۆبکەیتەوە؟

خوسرەو جاف: کوڕی باش! وەک گوتم مەنهەجییەت لە ژیانی ئێمەومانان دا نییە، ئێستا بڵێم من مه‌نهەجییەتم هەبووە بۆیە وام لێهاتووه‌، ڕاست نییه‌، هەمووی ژیانی وەک کوردێک مەجبووری کردووم کە وابم، مه‌نهەجییەت نییە کەوا من دەمەوێ تەلارسازبم و پەیکەرسازبم و من لە کۆلێجێک دا خوێندوومە ده‌رچووی هونەرەجوانەکان بووم، ڕشتەی ته‌لارسازی کە سێ ساڵ پەیکەرسازیم خوێندووە، ئێستا کاری تەلارسازی و ئەوانەم ناوەتەلاوە لەبەر ئەوەی چاوم كز بووه‌، واته‌ پیربووم! بەڵام پەیکەرسازی دەکەم و به‌رده‌وامم له‌سه‌ری.

گوڵنار: بۆچی کۆمەڵگەی ئێمە، میللەتی ئێمە، کەلتووری ئێمە ڕێزی ڕۆشنبیره‌كانی خۆی ناگرێ، وه‌ك جه‌نابت باسی ده‌كه‌یت؟

خوسرەو جاف: لەبەر ئەوەی كاتێک ڕۆشنبیر قیمەت و ئەرزشی هەیە، کە سه‌ركردایه‌تی وڵات خۆی ڕۆشنبیر بێ، تۆ پێشبینی ئەوە مەکە کە تاكه‌كه‌سێك سەر تا خوار له‌ناو هه‌موو حیزبه‌كان دا ڕەنگە پێنج لە سەدی مه‌عریفه‌ و تێگه‌یشتنی ئەوەیان هەبێ بیر لە ڕۆشنبیر بکەنەوە، یا لای لێ بکەنەوە، وە ئه‌گه‌ر ئاستی ڕۆشنبیری حیزبەکان بەرز بووایە، ڕێزی من و تۆیان باشتر دەگرت، کەواتە كاتێك ئەو هەستەی نەبێ و مه‌عریفه‌ و كتێب هیچ ئه‌رزشێكی له‌لای نه‌بێ تۆ چ چاوه‌ڕوانییه‌كت هەیە بەوەی کە حورمەتت بگرێ یا پێگەت بەرزبکاتەوە؟!

گوڵنار: جه‌نابت کێ بە ڕۆشنبیر دەزانی لەناو کورددا لە ڕابردوو وە لە ئێستادا؟

خوسرەو جاف: له‌ ڕابردووی كورددا من ته‌نها مەسعوود موحه‌ممه‌د بە ڕۆشنبیر دەزانم.


گوڵنار: ئەی لە ئێستادا؟

خوسرەو جاف: وەاللە لە ئێستادا ڕۆشنبیر نابینم!

گوڵنار: پێوەری جەنابت بۆ بە ڕۆشنبیر ناساندنی من یا هەرکەسێکی تر چیە؟

خوسرەو جاف: ڕۆشنبیر بە حەقیقەت ئەوەیە بگاتە ئاستێکی وا چ لە ناحیەی فەلسەفییەوە، چ لە ناحیەی كۆمه‌ڵناسییه‌وه‌، چ لە ناحیەی سایکۆلۆجییەوە كه‌ واز لەخۆی بێنێ.

گوڵنار: عەبدوالله ئۆجەلان بۆ بە ڕۆشنبیر نەناسێنین؟ بۆچی ئەو لە مەسعوود موحه‌ممه‌د گەورەتر و ڕۆشنبیرتریش نیە؟

خوسرەو جاف: من نایناسم و ئەسڵەن بە ڕۆشنبیریشی دانانێم. ڕەنگە مونازیر بێ، ڕەنگە خەباتکار بێ، بەڵام هیچكات ڕۆشنبیر نەبووە!

گوڵنار: مامۆستا بۆچی هیچکام لە شۆڕشەکانی کورد نەگەشتنە ئەنجامێک، شتێکیان بۆ کورد درووست نەکرد؟ کەشتیی کوردیان نەگەیاندە ئارامی؟ سەرفی نەزەری ئەوەی کە شۆڕشی ئەیلول ماوەی سیانزە ساڵ دە مانگ و تەقریبەن بیست و هەشت ڕۆژێک یاکەمترو زیاتر یەکێک بوو لە کاریگەرترین شۆڕشەکان کە حكومه‌تی تەنانەت عێراقیشی بە چۆکا هێنا و تەنانەت وتیان کە ماوەی بیست و چوار سەعات ئێمە توانای بەرگریکردن و چەک و تەقەمەنیمان ماوە، بەڵام بۆچی لە خاڵی سفردا هەره‌سیان بە شۆڕشەکە هێنا و نەیانهێشت کە کورد بگەیەنێتە ئەنجام و ئامانجێک؟

خوسرەو جاف: بێگومان گه‌وره‌ترین مەسەلە ڕیفراندۆمی ئەم دواییه‌یه‌، بەو هەموو بەرژەوەندییەوە کە لەگەڵ تورکیادا هەبووە، بەو هەموو کۆمەک و یارمەتی و ئەوانەی لەگەڵ ئێران دا هەبوو، هاتن چواردەوریان لێ چنینەوە و چوارده‌وریان لێگرتین. ته‌نانه‌ت ئاسمان لە زەمانی شۆڕش دا بەس حەسار دەخرایە سەری. به‌ڵام لە دوای ڕیفراندۆمەوە گه‌مارۆی ئاسمانییش خرایە سەر کوردستان و فرۆکەخانەکانیان داخستن، تێبینی دەکەی لەسەر ئەو ئەساس و خوێندنه‌وه‌یه‌ی ڕابوردوو ئاش هەمان ئاشە، هی زەمانی مەرحوومی بارزانی لەگەڵ ئێستا بڕێک شتی جیاوازە، دونیا گۆراوە بەڵام دونیای ستراتیجییەتی ئێمەی کورد هێشتا هەروەک خۆی وایە، جا دەڵێ مەسەلەن بۆ بەڵێ ئێمە تەجروبەی ڕیفراندۆممان کرد و ته‌جرووبه‌یه‌كی گرنگ بوو، زۆر زۆر زەروریی بوو کەوا ئێمە ئەو دوکۆمێنته‌ بە دەست بێنین، ئەو تاپۆی ڕەشە بە دەست بێنین لە به‌غدا و به‌كاری بهێنینه‌وه‌، قه‌ینا نه‌مانتوانی كاری پێ بكه‌ین، بەڵام ئەوە دەستکەوتە. چونكه‌ حەوت لە سەدی ئەم میللەتە وتی بەڵێ بۆ سه‌ربه‌خۆیی بۆ کوردستان، ئەمە خەونێکە مومکین نییە کە لە عەقڵی من و تۆو هەر نەبێ عەقڵی باتنمانە هیچ کوردێک ئەمە فه‌رامۆش نه‌کات، جا ئەو زەختەهایرەی کەوا بە دەوری میللەتی من و تۆدا هەیە لە سه‌رده‌می بارزانیش دا هەر هەمان شت بوو.

گوڵنار: ئایین چ ڕۆڵ و پێگەیەکی لە ژیانی جەنابت دا هەبووە، تەبعەن پێشتر گوتت: موئمنم و باوەڕم بە خودا هەیە، بەڵام له‌ژیانی ڕۆژانەت دا بەرخورد و مامەڵەت لەگەڵ ئایین دا چییە و چۆنه‌؟

خوسرەو جاف: من له‌ ئایینه‌وه‌ فێری زۆر شتی جوانبووم، من کابرایەکم لەبەر کەس درۆ ناکەم، لەبەر هیچ مەسڵەحەتێک درۆ ناکەم، ئەوانەی لە نزیکەوە من دەناسن دەزانن کە مەگەر بۆ ڕزگاری تۆ یان ئەو درۆیەکی مەسڵەحەتی بکەم ئەوەیان ڕەنگە بیکەم، بەڵام له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ ژیانم لە ئەخلاق دوورنەکەوتۆتەوە، ئه‌خلاقیش خوا بۆ پێغەمبەری دەنێرێت و بۆ ناو میللەتەکەی ده‌نێرێت، بۆ؟ لەبەرئەوەی ئەخلاقیان فێربکات، ئەگەرنا خوا چ پێویستی بە من و تۆ هەیە؟ به‌ڵام لە ڕێی ئایینەکان و پێغەمبەرەکانەوە ئەو خەڵکە فێری ئەخلاق دەبن، میللەتێک ئەخلاقی نەبێ مومکین نییە موسڵمان بن ئەبەدەن، لەسەر ئەو ئەساسە ئه‌خلاق یەکێکە لە سیفاتی خودا، یەکێکە له نیازەکانی خودا بۆ ئه‌و میللەتانه‌ی کە درووستی کردوون بۆ ئه‌وه‌ی کە ئه‌خلاقیان فێربکات و بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش پێغەمبەریان بۆ دەنێرێت، جا من شەخسەن خۆم ئیستیفادەم لە ئایین کردووە، بەڵام بە شێوە و تێگه‌یشتنی خۆم، بە شێوەی خۆم و دوور بووم لە فڵان شێخ و تەکیە و دوور لە فڵان خانەقا!


گوڵنار: ئه‌ی ئه‌زموونه‌كانت له‌گه‌ڵ مه‌لا شوكر موسته‌فا چی بوون؟

خوسرەو: من په‌یوه‌ندییه‌كی زۆر تێکەڵم هەبووە لەگەڵ مەلا شکوردا، وە دۆکیۆمێنتی زۆریشم هەیە کە دەربارەی من وتوویەتی، لە به‌غداد مەلا شکور باروودۆخی ده‌روونیی یەکجار خراپ بوو به‌ده‌ست ژنه‌كه‌یه‌وه‌، جار جارێ مانگێک لە ماڵی من دەبوو، دۆستایه‌تییه‌كی زۆر بەقوەتمان هەبوو، لەگەڵ خێزانی خۆی دا گەلێک ناڕێک بووە، مەلا شوکر زمانزانێکی پله‌باڵا بوو، مەلا شوکر خوێندەوارێکی پایەبەرزی ئەم میللەتە بوو، مەلا شوکر بەس بڕێک ڕەفتاری لەم ئەخیرەدا گۆڕان.

گوڵنار: لە ڕووی چیەوە ڕەفتارەکانی گۆڕان؟

خوسرەو جاف: ڕەفتاری لە ڕووی ئەوەوە کە هات لەگەڵ حیزبەکانی ئێره‌دا و لەگەڵ ئەمانە پێکەوە جێگەیەکیان بۆ درووستکرد و ئه‌ویش ڕه‌فتاری گۆڕاوە ڕەفتاری وەک خودی خۆی گۆڕا، بەڵام ئەوە هیچ له‌ ڕۆشنبیرییەکەی کەمناکاتەوە، چونكه‌ زمانزانێکی فوق العادە بوو، من پێشم گوت وتم: بەسە مەلا! تۆ ئەم کوردییە جوانە دەزانی، ئەم زەرافەتە جوانە لە کوردییه‌كه‌ی تۆدا دەیبینین، بۆ پەنات بردۆتە به‌ر تەرجوومە؟! بۆچی خۆت دانانیشی چیت هەیە بینووسی و هەر هی خۆت بێت؟! گوتی: وەڵا خۆ من تازە وام هێناوه‌ تا ئەم عومرە و ئێستاش بەردەوام هەروا دەبم!

گوڵنار: له‌باره‌ی گرووپی گوڵناره‌وه‌ چ سه‌رنجێكت هه‌یه‌؟

خوسرەو جاف: لەحەقیقەت دا من خۆشحاڵم کە ئێوە دەستتان داوەتە کارێکی گەلێک گەورە و پیرۆز، كاره‌كه‌تان زۆر کارێکی شیاوە و من پیرۆزباییتان لێ دەکەم، بە حەقیقەت ئەمه‌ وەک ئینسکلۆپیدیایەکی لێدێت، بەڵام ئەمە پارەیەکی یەکجار زۆری دەوێت بۆ چاپەکەی ئەگەر دەزگایەک ئەگەر دەوڵەتێک دەسەڵاتێک چوزانم حیزبێک یارمەتیتان نەدات، چۆن ئەم ئه‌م دیدارانه‌ی كه‌ به‌ نیازن بیكه‌نه‌ كتێب و چاچی بكه‌ن، ئەمە بەرنامەیەکی دوور و درێژە، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش دا ئه‌گه‌ر چاپیشی نەکەن ئێوە جوهد و كارێكی زۆر و پیرۆزتان کردووە.

 

author photo

گروپی گوڵنار، ده‌سته‌یه‌ك گه‌نجی خوێنده‌وارو ڕۆژنامه‌نووسن‌و هه‌رجاره‌و دیدار له‌گه‌ڵ كه‌سایه‌تییه‌كی سیاسی، یان ڕۆشنبیری،

یان هونه‌ری ئه‌نجام ده‌ده‌ن‌و " دیبلۆماتیك مه‌گه‌زین" هه‌فتانه‌ یه‌كێك له‌ دیداره‌كانی ئه‌وان بڵاو ده‌كاته‌وه‌