سەلیم شوشكەیی: یاسای تیرۆر خۆی لەخۆیدا تیرۆرە

ئاسایش مەبەستیان گرتنم نەبوو، مەبەستیان بوو هەولێر بەجێ بهێڵم

سەلیم شوشكەیی: یاسای تیرۆر خۆی لەخۆیدا تیرۆرە

882 خوێندراوەتەوە

لەم چاوپێكەوتنەدا لەگەڵ دیبلۆماتیك، سەلیم شوشكەیی، سەبارەت بە پرسی تۆمەتباركردنی بە پەیوەندی لەگەڵ داعشدا دەدوێت‌و باسلەوە دەكات ئەوەی بەرانبەری كراوە پەوەندی بە جموجووڵەكانی خۆی‌و بارگرژییەكانی نێوان‌و كۆمەڵ‌و پارتییەوە هەیەو دەشڵێت ئاسایشی پارتی مەبەستیان گرتنم نەبووە، مەبەستیان بوو هەولێر بەجێ بهێڵم.


دیبلۆماتیك مەگەزین: كاتێك كە تۆمەتی پەیوەندیبوون لەگەڵ داعشدا دراوەتە پاڵت، پێتوایە خودی خۆت بە ئامانج گیراویت‌و لێدانە لەكەسایەتیت، یان ئەوە بە ئامانج گرتن‌و لێدانە لە كۆمەڵی ئیسلامی؟


سەلیم شوشكەیی: منیش وەكو بەشێك لە مامۆستایانی ئایینی هەولێر، هەمیشە وتارەكانی هەینیم، پەیوەندی بەو ڕووداوانەوە هەبووە كە ڕوویداوە، بەر لەوەی هێزی ئۆپۆزیسیۆنیش درووست ببێت، ئێمە وەكو بەشێك لە مامۆستایانی ئایینی لە هەولێر، ڕۆڵی موعارەزەمان دیوەو هەڵەو كەم‌و كوڕییەكامی دەسەڵاتمان خستووەتە ڕوو، وە دەستخۆشیشمان لەكارە باشەكانی كردووە.


هەر ئەو كاتە دەسەڵات ئەوەی پێ قبوڵ نەدەكرا، كە ئێمە دەمان وت، وە چەندجارێك، بانگهێشكراوین‌و ئاگاداركراوینەتەوە كە وتارەكانمان ڕەخنەیە بۆ سەر حكومەت‌و هاندانی خەڵكە بەرانبەر بە حكومەت، بە پاساوی ئەوەی كە مۆڵەتی خوێندنم هەیە لە ساڵی 2011 لە وتاردان دووریان خستمەوە، لەپاش تەواو بوونی خوێندنەكەم‌و گەڕانەوەم بۆ سەر وتاردان، چەند جارێك فەرمانی هەڕەشە ئامێزیان بۆ ناردووم، وەزیری پێشووی ئەوقاف پێیووتم تۆ شەش جار فەرمانی گرتنت بۆ هاتووە لەسەر ئەوەی زۆر ڕەخنە لە حكومەت دەگریت، بۆیە پێمانخۆشە هێواش بیت.

،،

وەزیری پێشووی ئەوقاف پێیووتم تۆ شەش جار فەرمانی گرتنت بۆ هاتووە لەسەر ئەوەی زۆر ڕەخنە لە حكومەت دەگریت، بۆیە پێمانخۆشە هێواش بیت.


ئەوەی بەرانبەری من كراوە، بەشێكی پەیوەندی بە جموجوڵ‌و هەڵوێستەكانی منەوە هەیەو بەشێكیشی پەیوەندی بەو تەنگژە سیاسییەوە هەیە كە لەنێوان پارتی‌و كۆمەڵی ئیسلامیدا هەیە، بەتایبەت ئەوەی ئەوەی لەسەر پرسی سەرۆكایەتی هەرێم ڕوویدا.

دیبلۆماتیك: دەتەوێت ئەوە بڵێیت كە ئەو تۆمەتانەی ئاڕاستەت كراوەو ئەو فشارانەی خراوەتە سەرت، مێژوویەكی دورتری هەیە‌و كۆنترە لە ڕووداوی هەڵكوتانە سەر بینای پارێزگای هەولێر؟


سەلیم شوشكەیی: نەخێر پەیوەندی بەو ڕووداوانەوە نییەو ئاسایشیش ناڵێت پەیوەندی بەو ڕووداوانەوە هەیە، كاتێك كە لەپەرلەمانی بەغداد بووم داوای ئەوەم كردووە كە هەر هێزێك هاوكاری داعش دەكات لە ڕووی مادی‌و سەربازیی‌و فیكرییەوە پێوویستە توندترین سزا بدرێت.


بۆ ئەو مەبەستە داوام لە سەرۆكی پەرلەمان كرد كە لیژنەیەك پێكبهێنێت‌و بەدواداچوون بۆ ئەو دەنگۆیانە بكات كە دەڵێن لەهەرێمی كوردستان هاوكاری داعش كراوەو بەڵگە هەیە كە مامەڵەی نەوتیان لەگەڵدا كراوەو سەیارەیان پێدراوە.

دیبلۆماتیك: ئەو یاسای تیرۆرەی كە ئێستا هەیە، حیزبەكانی دەرەوەی دەسەڵاتیش دەنگیان پێداوە، ئێوە بڕواتانوایە كە یاساكە وەكو داوێك وابێت بۆ هەر كەسێك كە ڕەخنە بگرێت‌و دژی دەسەڵات هەڵووێست بنووێنێت؟


سەلیم شوشكەیی: ئەو دادوەرەی كە فەرمانی دەستگیركردنی بۆ من دەركردووە، هەر ئەو دادوەرەیە كە لە ساڵی 2016 فەرمانی دەستگیركردنی بۆ نەوشیروان مستەفا دەركرد بەهەمان یاسای تیرۆر، ئەو یاسایە جیاوازی ناكات لە نێوان سەركردەیەكی وەكو نەوشیروان مستەفاو مامۆستایەكی ئاینیدا.


هیچ دەنگێكی ئازاد نییە بەپێی یاسای تیرۆر تیرۆریست نەبێت، هەر مامۆستایەكی ئایینی كە ئەوان مەبەستیان بێت، تەنها چاوێك بە كتێبخانەكەیدا بخشێنن دەیكەنە تیرۆریست، چونكە لەناو كتێبخانەكەدا كۆمەڵێك كتێبی فیقهی‌و چەند بابەتێكیان دەستدەكەوێت كە باسی ڕەخنەو هەوڵ‌و تیكۆشان بكات.


 ، لە ئێستادا چەند سەركردەیەكی باڵای حیزبە سیاسییەكان بەپێی یاسای تیرۆر فەرمانی دەستگیركردنیان هەیەو دۆسیەكەیان بە كراوەیی لای ئەو دادوەرە هەیە.

،،

ئەو یاسایە چەكوشێكە بە دەست زوحاكی سەردەمەوە، هەركەسێكی مەبەست بێت لە تەپڵی سەری دەدات‌و دەیكوژێت

 

دیبلۆماتیك: یانی كەسانی دیكەش هەن كە بخرێنە ناو داوی ئەم یاسایەوەو بەپێی ئەو یاسایە فەرمانی دەستگیركردنیان بۆ دەربكرێت؟


سەلیم شوشكەیی: لە ئاستی باڵاو مەكتەب سیاسی حیزبەكاندا، چەند دۆسیەیەكی دیكە هەیە‌و ئەوان بەپێی یاسای تیرۆر تۆمەتباركراون، بڕوا ناكەم ئەوان ڕۆژێك لە ڕۆژان تاكە نوێژێكیشیان كردبێت.


جارێك لەگەڵ كاك نەوشیروان پێكەوە گفتوگۆمان كرد، لەسەر یاسای تیرۆر پرسیارم لێكرد، مەبەستم بوو كە سەرنجی ئەو دەربارەی یاساكە بزانم، وتی ئەو یاسای تیرۆرەم دیوەو پێموایە خراپترین یاسایە كە تا ئێستا نوسرابێ، وە داوێكە جیاوازی لە نێوان من‌و تۆو كەسێكیتردا ناكات، وتی دەسەڵات هەركەسێكی بوێت بەپێی ئەم یاسایە تۆمەتی تیرۆری دەداتە پاڵ‌و دەیگرێت.


ئەو یاسایە بۆ سومعەی كوردستانیش ناشیرینە، لە كۆنگرەیەكدا لە بەریتانیا بە یەكێك لە بەرپرسە ئەمنییەكانی هەرێمی كوردستانیان وت كە خراپترین یاساتان هەیە كە یاسای تیرۆرە.

دیبلۆماتیك: سەرباری ئەوەی كە یاساكە هێندە مەترسیدارە، بۆچی هێزەكانی دەرەوەی دەسەڵات دەنگیان بە درێژكردنەوەی داو كاریان نەكرد لەپێناو هەمواركردنەوەی، مەگەر ئەوان دەركیان بەو مەترسیانە نەكردووە كە لە هەناوی ئەم یاسایەدا هەیە؟


سەلیم شوشكەیی: زۆرباش هەستیان بە مەترسییەكانی كردووە، بەڵام بەشێك لەو حیزبە سیاسیانە كەوتوونەتە ژێر هەڕەشەی ئەو لایەنانەی كە دەسەڵاتیان هەیە، بە پاساوی ئەوەی كە هەمواری دەكەنەوە، داوایان كردووە كە دەنگ بە درێژكردنەوەی بدەن.


پارتی‌و یەكێتیش خۆیان بڕوایان بەو یاسایە نییە، چونكە دەزانن زوڵمی تێدایە، بەڵام مەبەستیان بوو كە درێژ بكرێتەوە بۆ ئەووی لە ئێستادا خەڵكی پێبگرن.
ئەو لایەنانەی كە دەنگیان بە درێژكردنەوەی یاسای تیرۆر دا، ئازادییان كوشت، پەیڕەوییان لە هەنگاوێكی تیرۆر كرد، ئەم یاسایە بۆ خۆی ئیرهابی فیكرییە، ترساندنی ڕاستەوخۆی خەڵكە، یاسای تیرۆر خۆی لە خۆیدا تیرۆرە.

دیبلۆماتیك: جیا لەوەی كە تۆ تۆمەتبار كراویت‌و خەڵكی دیكەش دەستگیر كراوە، ئەوە بە پیلانێكی ڕێكخراو دەزانن دژ بە كۆمەڵی ئیسلامی؟


سەلیم شوشكەیی: ئێستا لە هەمووكات زیارت پێویستمان بەڕێكخستنەوەی ماڵی كورد هەیە، لە ڕابردوودا زیانی زۆرمان لە یەكنەبوون دیوە، چاوەڕوانی ئەوەم نەدەكرد ئەمە لەمكاتەدا ڕوو بدات، من تاكە پەرلەمانتاری كە لەسەر لیستێكی ئیسلامی لە هەولێر دەرچووم‌و ئێستاش تۆمەتبارم دەكەن‌و ناوم دەزڕێنن‌و ناشیرینم دەكەن، سبەینێ لە بەغدایش داوای یەكڕیزی‌و یەك هەڵوێستی دەكەن.


پێموایە لەدەستدانی بەشێك لە خاكی هەرێمی كوردستان‌و ئەوەی كە هەرێمی كوردستان لە دەوڵەتبوونەوە هاتە سەر خاڵی سفر، پەیوەندی بە مامەڵەی خراپی دەسەڵاتدارانەوە هەیە كە نەیانتوانیوە یەكڕیزی ماڵی كورد بپارێزن.


ئەوەی كە ئاسایشی هەولێر بڵاوی كردەوە، بەهەموو پێوەرێكی یاسایی نا یاساییە، ئەو پێش ئەوەی دادگا بڕیار بدات بڕیاری داوەو لە دەزگاكانی ڕاگەیاندنەوە بڵاوی كردووەتەوە بۆ ئەوەی ئەو كەسە بە تیرۆریست ناوی بڕوات.

،،

سەلیم شوشکەیی دەڵێت: ئەوەی كە ئاسایشی هەولێر بڵاوی كردەوە، بەهەموو پێوەرێكی یاسایی نا یاساییە، ئەو پێش ئەوەی دادگا بڕیار بدات بڕیاری داوەو لە دەزگاكانی ڕاگەیاندنەوە بڵاوی كردووەتەوە بۆ ئەوەی ئەو كەسە بە تیرۆریست ناوی بڕوات.


ئەوەی بەرانبەر من كراوە بە ئامانج گرتنێكی سیاسییە، ئەو جۆرە كەسانە كە ئەو جۆرە تۆمەتانە بڵاو دەكەنەوە، پێوویستە بە یاسا سزابدرێن، چونكە دام‌و دەزگای حكومەتیان بەكار هێناوەو ئیستیغلالیان كردووە بۆ ناوزڕاندنی خەڵك‌و بۆ داپڵۆسینی خەڵك.


پێیشموانییە تەنها كۆمەڵی ئیسلامی بكرێتە ئامانج، لە ڕابردوودا سەركردەی گۆڕان كراوەتە ئامانج‌و ئێستاش چەند كەسیی دیكە بە یاسای تیرۆر فەرمانیان بۆ هەیە.


ئەو حاكمەی كە دایانناوە ئەمكارە بكات لە دهۆكەوە هێناویانە، لە هەولێر دادەوەری بەو شێوەیەیان دەستنەكەوتووە كە بەو جۆرە بڕیار بدات كە ئاسایش دەیەوێت.
من لە ئێران بووم دەموویست ڕاستەوخۆ بۆ هەولێر بگەڕێمەوە، دیاریم بۆ منداڵەكانیشم كڕیبوو، خۆ ئاسایش دەزانێت من لە هەولێر نیم‌و دەشزانن كە بە فڕۆكەخانەدا سەفەرم كردووە‌و بە دزییەوە نەڕۆشتووم، ئەگەر مەبەستیان گرتنم بوایە دەبوو پێش ئەوەی بڕۆم بیان گرتمایە، ئەگەر من هێندە تاوانبارێكی گەورەم چۆن چاوەڕوانیان نەكرد تا بگەڕێمەوە هەولێرو بمگرن، ئەوان مەبەستیان گرتنم نەبوو، مەبەستیان بوو هەولێر بەجێ بهێڵم.

دیبلۆماتیك: دەبێت مەلەفی هەر كاندیدێك بۆ پەرلەمانی عێراق، بە فلتەری كۆمیسیۆنی باڵاو وەزارەتی ناوخۆدا تێبپەڕێت، لە كاتی خۆ پاڵاوتنت ئەوان سەرنجیان لەسەرت نەبوو؟


سەلیم شوشكەیی: لە خوولی پێشووی پەرلەماندا، یەكێكبووم لەو پەرلەمانتارانەی كە لیژنەی نەزاهەوە ڕێزو سوپاسم پێدرا لەسەر ئەوەی كە سەروەت‌و سامانم ئاشكرا كردو ڕابردوویەكی پاكم هەیە.


هەركەسێك كە ئینتیمای بەعسیبوونی هەبێت، یان تۆمەتبار بێت بە هاوكاریكردنی گروپێكی توندڕەو، ڕێگەی خۆ كاندیدكردنی پێنادرێت، من بە فلتەری كۆمیسیۆنی باڵاو دەزگای نەزاهەو دادگای فیدڕاڵی‌و وەزارەتی ناوخۆی عێراقیشدا بە پاكی ڕۆشتم، تەنها بە دیدی كەسێكی دەروون نەخۆش كە دەیەوێت من ناشیرین بكات تاوانبارم، ئەگەر من داعشبم چۆن چوار ساڵ لە پەرلەمانی عێراق جێم دەبێتەوە؟


نازانم چۆن ئاسایشی هەولێر جورئەت دەكات بەر لە دادگا بڕیارەكە بخوێنێتەوە، من لە 29 – 7 – 2018 لە دادگای سلێمانی سكاڵام تۆمار كردووە، دادوەرەكە ئەسەفێكی زۆری خوارد كە چۆن كەسێك پۆستێكی حكومی هەیەو بەو جۆرە ناوی خەڵك دەزڕێنێت، هیوادارم لەسەر سكاڵاكەم لە بەردەم دادگادا ئامادە بێت.

دیبلۆماتیك: پێتانوانییە بەڕێوەبەری ئاسایشی هەولێر لە ناهۆشیارییەوە ئەو كارەی بەرانبەر تۆ كردووە، یان بە مەبەست كردوویەتی‌و بڕیاری تاوانباركردنی تۆی بڵاو كردەوە؟


سەلیم شوشكەیی: ڕاستە زۆرێك لەوانەی لەو شوێنانەن نەخوێندەوارن‌و بە تەزكییەی حیزبی دانراون، بەڵام ئەوەی ئەو كابرا كردی بۆ ئافەرینێك بووە كە لێی بكرێت.

دیبلۆماتیك: هەڵووێستی كۆمەڵی ئیسلامی چییەو كۆمەڵ چی كردووەو چ هەوڵێكی سیاسی داوە لەم كێشەیەی تۆدا؟


سەلیم شوشكەیی: پێش بڵاوكردنەوەی ئەم تۆمەتە لەسەرم، كاتێك كەمن بۆ نەخۆشی لە ئێران بووم، دوو هەفتە بەر لە ئێستا هێزێكی ئاسایش چووەتە سەر ماڵەكەم‌و هاردی كامێرای چاودێری ماڵەكەمیان بردووە، مەكتەبی سیاسی كۆمەڵ پێیان باشبوو بەیاننامەیەك لەو بارەوە بڵاو بكەنەوە، من پێمباشبوو كە بێدەنگبین باشترە، وتم ئەگەر بە فەرمانی دادوەر هاتوون، با وەكو هەر هاووڵاتییەكی دیكە ماڵەكەی منیش بپشكنن.


لەسەر ئەو بابەتە بە ڕەسمی نامەمان نارد بۆ پارتی‌و ناڕەزاییمان دەربڕی.

،،

جارێك، پشتیوان سادق، وەزیری ئەوقاف پێیووتم لەگەڕەك‌و مزگەوتەكەی تۆ شەش كەس چوونەتە سوریا، مەبەستی بوو بڵێت تۆ تاوانباری، منیش پێمووت لە ئەوقاف 37 كەس ڕۆشتوون‌و لە پەروەردەش 40 كەس كەواتە ئەوانەش لەسەر تۆ حسابن.


پێشتریش كە پەرلەمانتاری پەرلەمانی عێراق بووم، پارتی داوای هەڵگرتنی پارێزبەندی لەسەر من كردبوو، یەكێك لە پەرلەمانتارەكانی پارتی وتی ئەگەر ئەو مەحكەمە بكرێت من دەبمە پارێزەری.


جارێكیش، پشتیوان سادق، وەزیری ئەوقاف پێیووتم لەگەڕەك‌و مزگەوتەكەی تۆ شەش كەس چوونەتە سوریا، مەبەستی بوو بڵێت تۆ تاوانباری، منیش پێمووت لە ئەوقاف 37 كەس ڕۆشتوون‌و لە پەروەردەش 40 كەس كەواتە ئەوانەش لەسەر تۆ حسابن.

دووبارە دوای ئەوەی كە لە پارێزگا شكستیان هێناو سێ منداڵ بە پێ خاوسی چونە ناو پارێزگاوە‌و كۆنتڕۆڵیان كرد، تووشی عەیبەیەكی گەورە بوون‌و ئەم تۆمەتەیان بۆ من بڕیارداو خەڵكیان بەم بابەتەوە مەشغوڵكرد.


دیبلۆماتیك: پێتوایە جگە لە كۆمەڵی ئیسلامی، دەبوو هێزە سیاسیەكانی دیكە لەسەرت بهاتنایەتە دەنگ‌و هەڵووێستیان وەربگرتایە؟


سەلیم شوشكەیی:نەوەی نوێ بەیاننامەیان بڵاو كردەوەو دەستخۆشییان لێدەكەم، چاوم لەوە بوو كە هێزەكانی دیكەش هەڵووێستیان هەبێت، بەڵام بەداخەوە كە هەڵووێستیان نەبوو، بەڵام سوپاسی ئەو چوار فراكسیۆنە دەكەم كە پێكەوە هەڵووێستیان نواندو ناوزڕاندنی ئێمەیان شەرمەزار كرد.

 

author photo

ڕۆژنامەنوسی سیاسی و دیكۆمێنتەری سیاسی و مێژویی