ڕۆمانی خـەون لەسەرزەمینی شێرە پەڕۆکان

دەنگێك لەهەناوی ئێمەدا

ڕۆمانی خـەون لەسەرزەمینی شێرە پەڕۆکان

856 خوێندراوەتەوە

ڕۆمان وەك گرنگترین ژانری ئەدەبیی، بەقەولی ڕەخنەگرانی ئەدەب، باڵاترین ژانری ئەدەبیی، ئاتاجی بە لێوەشاوەییەکی پێویستە تا پاڵ بەنووسەرەوە بنێت کە خۆی لەو پانتاییە بدات، بۆ ئەوەی ڕۆمان بنووسیت بێگومان ئەخوازێت سەرەتا خوێنەرێکی باش و دانەبڕاوی دنیای نووسین و ئەدەبیاتی جیهانیی بیت، مرۆڤێکی هەستۆك و خاوەنی درک و لەخۆتدا دەرونناس و کۆمەڵناسێکی شارەزابیت.

  

کە ڕۆمانێك لە کوردستاندا چاپ یان بڵاوئەکرێتەوە، هەستێکی خۆش سەراپام ئەگرێت، بۆ چما کەسانێك لەم وێرانەیەدا توانای خۆکۆکردنەوەیان هەیە بۆ هەڵزنان بەو هەورازە گرنگەی ئەدەبدا؟!

بەڵام وەك زۆرینەی هاوڕێ خوێنەرەکانم بە خێرایی ئیشتیهای خوێندنەوەییم نیە، ڕاستتر بڵێم; زنجیرەی خوێندنەوەی خۆم ناپچڕێنم، کەی نۆرەی گەیشت ئەیخوێنمەوە، عەیامێکە تەمادارم ڕۆمانی"حەسەن سەباح" بخوێنمەوە وا تازە خواستوومە و ئامادەی خویندنەوەیە.

سەبا ئەحمەد، نوسەر ڕۆمانی "خەون لەسەرزەمینی شێرە پەڕۆکان"

پاش ئەو هەڵڵایەی کە ڕۆمانی"خەون لەسەرزەمینی شێرە پەڕۆکان"ی شاعیر و چیرۆکنووس و وا ئێستاش ڕۆماننووس "سەبا ئەحمەد" بەدوای خۆیدا هێنای، لە دروستکردنی هەلێکی گونجاودا بەووردی خوێندمەوە و بەقوڵیی تا ئاستی چوونە ناو کارەکتەری "سیا" لەو بەرهەمە ڕامام، بۆ ئەم گرنگیی پێدانەم دوو بەهانەی ڕوونم هەیە:

،،

 سەبا لە ڕۆمانەکەیدا بە تەنیشت ئیرۆس و ئیستاتیکای سێکسی نێوان دوو خۆشەویست یان دوو هاوسەرەوە، هاوکات و زۆرتر وێنەیەکی پڕ لەفریودانی ژنمان بۆ باس ئەکات کە لەژێر پەردەی کوردایەتیی و تێکۆشەری دێرین و ئاینداریی ساختەچیدا بەرجەستە ئەبێت!

یەك/ وەك هاوڕێیەك کە سادەترین بەرپرسیارێتییم خوێندنەوە و گرنگیی پێدانی بەرهەمی هاوڕێیانمە.

دوو/ کە گرنگترە لە پاڵنەری یەکەم و داماڵراوە لە ڕەهەندی خودیی، ئەو ڕۆحە سەرکێش و پڕ لەگیانی شۆڕشگێرییەی "سەبا"یە کە جیا لە بەراوردی بەرهەم، هاوشێوەی ڕۆماننووسی ئەمریکای باشوور"خولیۆ کۆرتاسار" بەتەنیشت خەمی نووسینەوە، هەڵگری خەمێکی گشتیی و لەهەر جێگایەکی دنیادا تروسکایی شۆڕش دژ بە نادادگەریی و چەوساندنەوە هەبووبێت، ئەو لەوێ بووە، سەبا چەندە هەڵگری فەنتازیا و خەیاڵی جوان و دەوڵەمەندە بە وێنەی شیعری جوان، واوەتر شۆڕشگێڕێکی چاوکراوە و یاخییە لە سیستمی سەپێنراو و توڕەیە لەو هەڵسوکەوتە ڕیابازییە پڕ لە ڕیتۆریکەی کە کۆمەڵێك لە قەومچیی و ئایندارە ڕووکەشەکان خۆیان لە هەناویدا حەشارداوە!

ڕۆمانەکە لە ۳٦٠ لاپەڕە و ۲٦ بەش پێکدێت، لەمیانیدا و لەڕێگای خەیاڵی فراوانییەوە باس لە کۆمەڵێك ڕووداو و پێدراوی نکولی نەکراوی سەر گۆڕەپانی کوردستان ئەکات، بەشێوەی فرەدەنگیی( روایە متعددە اڵاصوات) کە لەتەنیشت پاڵەوانی سەرەکییەوە، کۆمەڵێك پاڵەوان ئەبینرێت، حیکایەتخوان لە بەشە جیاوازەکاندا گۆڕانکارییان بەسەردا دێت.

نالی (١٨٠٠-١٨٥٦)

شۆڕش و پێشمەرگە و دڵسۆزیی خەڵك بۆ ئەو دوو هێمایە، کوردستان و داگیرکەرانیی و ڕادەی نائەخلاقیی سەرکردە و حیزبەکانمان لە پەیوەست بەبەرخوردیان لەگەڵ هەر یەکێکیان، سیاسەت و حیزبایەتیی و ئایدیۆلۆژیا و ئاستی هەژموونیان لەداگیرکردنی تاك و کۆمەڵگای کوردیدا، ڕاپەڕین و کۆڕەو و پێکهێنانی حکومەت و پرۆسەی ئازادیی و گەندەڵیی و درۆ گەورەکانی ناو یاداوەرییمان لە ئازادی و شۆڕش و ڕێزگرتن لە شەهید و مافی مرۆڤ...هتد

،،

ئەگەر ڕۆمانەکە سیخناخ بێت بە دڵشکان، بە هەلاهەلابوونی کۆمەڵگای کوردیی و بە ناپاکی نیشتیمانیی و هێنانی ئەم وڵات و ئەو دەوڵەتی هەرێمایەتیی بۆ سەر خاکی کوردستان، تەژی بێت لە ناپاکیی خێزانیی و چەندین نەخۆشی کۆمەڵایەتیی، کەچی هێشتا "عەشق" تروسکەیەکی تێدایە بۆ ڕووناك کردنەوەی ئەم وێرانەیە!

نووسەر زۆر ئازایانە تخوبی حەرام لەباسی ژن و سێکسدا ئەبەزێنێت، ڕۆمان و چیرۆك و شیعر بەگشتی زۆرجاران ڕەگەزی سێکسی تێئاخنراوە، هەر لە کلاسیکەوە شیعری کوردی خاڵی نەبووە لەباسی (ماچ و ڕاموسین و سنگ و مەم و لێو و پرچ و لەئامێزگرتن و...هتد) تەنانەت بە لوغز لەو کۆمەڵە بەیتەی کە نالی بۆ مەستورەی ئەردەڵانی ئەینووسێت، هیچ پەردە و پەنهانێك ناهێڵێت!

مەستوورە کە حەسنا و ئەدیبە بە حیسابێ

ھاتە خەوم ئەمشەو بە چ نازێک و عیتابێ!

ھاتووم، وتی، عوقدەم ھەیە، قەت مومکینە وا بێ؟

ھی تۆم ئەگەرەم مەسئەلە حەل کەی بە جەوابێ

ھەر مەسئەلە بیکرێ کە بە تۆ شەرحی کرابێ

مومکین نییە کەس دەخڵی بکا چین و خەتا بێ

ئایینە بە مایینە دەبێ ڕەنگ نوما بێ

مەستوورە بەمەستوورە دەبێ موھرەگوشا بێ

لە ئەدەبی هاوچەرخیشدا شیعرەکانی "قوبادی جەلیزادە" و ڕۆمانەکانی "محەمەد موکری" و ڕۆمانی بیربای "شەهرامی قەوامی" و زۆرێك لە ڕۆمانە وەرگێڕراوە بیانییەکان، ڕچەشکێنی ئەم بوارە بوون، هەرچەندە هیچ یەکێك لەمانە بەبێ باج تێنەپەڕیون، بەڵام سەبا لە ڕۆمانەکەیدا بە تەنیشت ئیرۆس و ئیستاتیکای سێکسی نێوان دوو خۆشەویست یان دوو هاوسەرەوە، هاوکات و زۆرتر وێنەیەکی پڕ لەفریودانی ژنمان بۆ باس ئەکات کە لەژێر پەردەی کوردایەتیی و تێکۆشەری دێرین و ئاینداریی ساختەچیدا بەرجەستە ئەبێت!

قوبادی جەلیلزادە

سەنتەری ڕۆمانەکە بنەماڵەیەکن کە لە دوو خێزان پێكدێن، مەحکومن بەیەکتر کوشتن، کوشتنێك کە هیچ کات نەخشەی بۆ ناکێشن، نووسەر بە تەکنیکێکی جوان کە"فلاشباگ" ڕۆڵی گەورەی هەیە لەگێڕانەوەکاندا و گرێ"حبكە" زۆرەکان حەز و خولیای خوێندنەوەت لەلا زیاد ئەکات و پێکەوە پارچە شکاوەکانی ئەو بنەماڵەیە (کە ڕووداوەکانی کوردستان و جیاوازیی حیزبایەتی وردوخاشی کردوون) لە تەنیشت یەك دائەنێیتەوە، ئەوا وێنەیەك ئەبینیت، هەر بە دەستی خۆیان یەکتر قڕ ئەکەن، برا پارتییەکە برا گەورەکەی کە یەکێتییە ئەکوژێت، ئینجا "سیا" کە کوڕی براگەورەکەیە و درێژەی بە خەباتی باوکی داوە"لالۆ"ی ئامۆزای کە پارتییە و میراتگری باوکییەتی ئەکوژێت، "لاوک" کوڕی لالۆیە و گەریلایە، "مەلیك"ی برای خۆی کە داعشە، لە شەنگار لە چالاکییەکی نادیاردا ئەکوژێت، لەو شەڕەدا کە لەکۆتاییدا گەریلاکان سێڵفی لەگەڵ تەرمی کوژراوەکانی داعشدا ئەگرن، لاوك مات و حەیرانە، چونکە یەکێك لەو تەرمانە برا تاقانەکەی خۆیەتی!

ئەگەر ڕۆمانەکە سیخناخ بێت بە دڵشکان، بە هەلاهەلابوونی کۆمەڵگای کوردیی و بە ناپاکی نیشتیمانیی و هێنانی ئەم وڵات و ئەو دەوڵەتی هەرێمایەتیی بۆ سەر خاکی کوردستان، تەژی بێت لە ناپاکیی خێزانیی و چەندین نەخۆشی کۆمەڵایەتیی، کەچی هێشتا "عەشق" تروسکەیەکی تێدایە بۆ ڕووناك کردنەوەی ئەم وێرانەیە!

عەشق ئەو هەموو پانتاییە لە کوشتن و نائومێدیی و مەرگ بە میکانیزمێکی گونجاو ئەزانێت بۆ "وەصڵی یار" لە زاری "ڕێگا"ی هاوزا و مەعشوقی "سیا"وە ئەڵێ((ئێستا بیر دەکەمەوە، ڕەنگە باشترین قەدەر ئەوەبێت لەنێوان من و تۆدا ئەو هەموو کەس و بەربەستانە و بەربەستانە هەبوون، بمرن، بمرن تا من و تۆ پاش ئەو هەموو ساڵە جارێکیتر بەبێ ترس و لۆمە قسەبکەین و باسی عەشق و خۆشەویستیمان بگێرینەوە)) ل۳۵٤

،،

عەشق ئەو هەموو پانتاییە لە کوشتن و نائومێدیی و مەرگ بە میکانیزمێکی گونجاو ئەزانێت بۆ "وەصڵی یار" لە زاری "ڕێگا"ی هاوزا و مەعشوقی "سیا"وە ئەڵێ((ئێستا بیر دەکەمەوە، ڕەنگە باشترین قەدەر ئەوەبێت لەنێوان من و تۆدا ئەو هەموو کەس و بەربەستانە و بەربەستانە هەبوون، بمرن،

ئەگەر ئەم پەرەگرافە لەڕووخساردا جۆرێك لە خۆویستیی"أنانیە"ی تێدابێت،کاتێك ژنێك کوژرانی باوك و مامم و دایک و مامۆژن و برا و ئامۆزا و برازا و تەنانەت کوڕە تاقانە جوانەکەشی بە میکانیزم بزانێت، ئەوا لەڕاستیدا هێشتنەوەی ئومێدە لەلای نووسەر کە ئەیەوێت پێمان بڵێت، مادام عەشقی نێوان سیا و ڕێگا هێشتا بەو گەرموگوڕییە ئامادەیە و ئەو هەمووە ساڵە و گەرمیی تینی ئاگری شەڕی براکان و ستەمی کۆمەڵگا و نادادگەریی و دڕندەیی دەسەڵات کاڵی نەکردەوە، کەواتە پارچەیەك زەوی ماوە بۆ ژیانکردن، عەشق شوێنی بەدزێوی و ناشیرینی لێژکردووە.

ئەم بەرهەمە خاڵی نیە لە کەموکوڕیی، بەتایبەتی لەڕووی ڕێزمان و خاڵبەندییەوە، بەڵام وێڕای پیرۆزباییم لە سەبا ئەحمەد، ئەخوازم نەهێڵێت ئەم بەرهەمە بە تاقانەیی بمێنێتەوە و سەرەتای قۆناغێکی نوێی نووسینی ڕۆمان بێت و کتێبخانەی کوردیی دەیان ڕۆمانی ئەو لەئامێز بگرێت.