لەیادی ڕاپرسیدا

لەدامێنی سەرلێشێوانێكی بەردەوامدا

لەیادی ڕاپرسیدا

433 خوێندراوەتەوە


شکۆداربوونی نەتەوەیەك و هەڵبژاردنی سەربەخۆیی، پەیوەندی بە ناسیۆنالیزمەوە نییە، وەکو هەندێك کوردبوونی پێوە ناشیرین دەکەن، بەقەد ئەوەی پەیوەندی بەڕاستکردنەوەی ئەو زوڵمەوە هەیە کە لەسەرەتای سەدەی بیستەم لەنەتەوەی کورد کراوە، بەدابەشکرانی لەسەر سێ نەتەوەی سەردەست.

 

 

تا ئەو چرکەساتەش پێموایە کورد لەژێر چەپۆکی کۆلۆنیالیزمی ناوخۆیی دایە، بۆیە برایەتی گەلان درۆیەکی شاخدارە، بەڵکو یەکسانی گەلان دۆخە ڕاستەقینەکەیە.


کۆلۆنیالیزمی ناوخۆیی، جۆرێکە لە کۆلۆنیالیزمی نوێ و کورد دەبێت کار لەسەر ناساندنی خۆی بکات وەکو بەکۆلۆنی کراو. ئەگینا، هەر وەکو بەشێك لەو دەوڵەتانەی کە هەن، بەمۆرکی گەلی سەردەست، تەماشا دەکرێن. بشفرن، تورکی و عێراقی و ئێرانین.

بەشداریکردن لە حکومەتی مەرکەزی‌و وەرگرتنی ژمارەیەك پۆست‌و ئیمتیاز، شەرمەزارییەکی بەردەوامی نوخبەی سیاسی کوردییە کە ئەو پێتەختانە بە ماڵ و حاڵی خۆیان دەزانن، لەکاتێکدا میللەتەکەیان ڕووبەڕووی جینۆساید بۆتەوە و لە ١٦ی ئۆکتۆبەری ساڵی پاریش ڕەفتاری جینۆسایدییانەیان لەدژی خەڵکی توزخورماتوو و کەرکوك دووبارە کردەوە. لەبەشەکانی دیکەش ئەو سەرگەردانییە بەردەوامە.

،،

کۆلۆنیالیزمی ناوخۆیی، جۆرێکە لە کۆلۆنیالیزمی نوێ و کورد دەبێت کار لەسەر ناساندنی خۆی بکات وەکو بەکۆلۆنی کراو. ئەگینا، هەر وەکو بەشێك لەو دەوڵەتانەی کە هەن، بەمۆرکی گەلی سەردەست، تەماشا دەکرێن. بشفرن، تورکی و عێراقی و ئێرانین.

 
بەهەموو پێوەرە مرۆیی و قانونی و شەرعییەکان، کورد میللەتێکە لەبەرامبەر سێ بژاردە دایە:

یەکەم: دوورکەوتنەوە لەو پێتەختانە و جاڕدانی خەباتێکی سەرتاسەری تا بەدەستهێنانی سەربەخۆیی و بەدەستهێنانی ژیانێكی شەرەفمەندانە و پڕلەشکۆ و سەروەری، بەهەر نرخێك بێت.


ئەم بژاردەیە، لە مەحاڵ نزیکە، نەك لەبەر ئەوەی بەدەستهێنانی مەحاڵە، بەڵکو لەبەر ئەوەی بزووتنەوەی سیاسی کورد، بزووتنەوەیەکی لەرزۆك و شکستخواردوو و بێ مۆراڵە، لەبەر کۆمەڵێك هۆکار، لەوانەش ئەو دابەشبوون و ناکۆکییە ناوخۆییەی کە هەناوی کوردی داڕزاندووە.

دووەم: یان ئەوەتا نوێنەرانی گەلی سەردەستی عێراق، لەگەڵ نوێنەرانی گەلی کورد لەسەر خوانێکی بازنەیی دادەنیشن، بەبێ ئەوەی یەکێك برابچووك‌و ئەوی دیکەش براگەورە. ئەوسا عێراق هەڵدەوەشێننەوەو سەرلەنوێ لەسەر بنەما مۆدێرنەکان دایدەڕێژنەوە، وەکو دوو هاوبەشی سەرەکی لەعێراق. ئەو دانوستاندنە تەنانەت گۆڕینی ناوی عێراق و هەموو وردەکارییەکان بگرێتەوە. نابێت عێراقێك بێت مۆرکی نەتەوەیەکی سەردەستی پێوە بێت و ئەویدیکەش وەکو پاشکۆ تەماشا بکرێت.

ئەنجومەنی باڵای ریفراندۆم


پێوویستە دەوڵەتێك بێت، بەئاشکرا لەکۆمکاری عەرەبی بکشێتەوەو وەکو دەوڵەتێكی فرەنەتەوە خۆی ڕابگەیەنێت، نەك وەکو دەوڵەتێكی عەرەبی‌و بەشێك لە نیشتمانی عەرەب. ئینجا کەناوی ئەو دەوڵەتە هات، هەموو دونیا بزانێت کە ئەو دەوڵەتە هی عەرەب یا هی کورد نیە، بەڵکو دەوڵەتێكی فرەنەتەوەیە وەکو سویسرا.
ئەوکاتە لەسایەی سیستمێكی فیدراڵی، بەپەرلەمانێكی فیدرالی ڕاستەقینە و بەبوونی ئەنجومەنێكی فیدراڵی هاوبەش و یەکسان لەنێوان پێکهاتەکاندا. بەو مەرجەی هەرێمەکان حکومەتی خۆجێیان هەبێت.

،،

 لە ئەو سیستمەی ئێستا فیدراڵییە. کورد بە کردەوە هاوبەشنین لەعێراق. بەڵکو میوانن لەبەغداو وەکو پاشکۆ دەبیندرێن. ئێستا دۆخێكی تایبەت لەعێراق و لەناوچەکە هەیە. ئەو دۆخە باڵانسکراوە بەوجۆرە نامینێت. بچوکترین گۆڕانکاری لەو دەڤەرەدا کورد دەکەوێتەوە بەر شەڕ و شەقی بەغدا.

بژاردەی سێیەم: کە لەهەموویان واقیعیتری ترە. ئەوەیە دۆخەکە بەو جۆرەی کەهەیە دەمێنێتەوە و وەکو شەڕی مشك‌و پشیلە، ڕۆژێك ئەوان بەهێزو ڕۆژێك کورد. ڕۆژێك جینۆسایدمان دەکەن‌و ڕۆژێك بەخێرهێنان لەبەغدا. لەو دۆخەدا هیچ گرێنتییەك بۆ ژیانێكی شکۆمەندانە بۆکورد لەڕۆژەڤدا نیە. لەوەها دۆخێکدا نەکورد دەبێتە خاوەن ماڵ و حاڵ، نە عێراقیش دەبێتە دەوڵەتێكی سەرکەوتوو.

هەروەها، نە ئەو سیستمەی ئێستا فیدراڵییە. نەکوردیش بە کردەوە هاوبەشن لەعێراق. بەڵکو میوانن لەبەغداو وەکو پاشکۆ دەبیندرێن. ئێستا دۆخێكی تایبەت لەعێراق و لەناوچەکە هەیە. ئەو دۆخە باڵانسکراوە بەوجۆرە نامینێت. بچوکترین گۆڕانکاری لەو دەڤەرەدا کورد دەکەوێتەوە بەر شەڕ و شەقی بەغدا.

وێڕای ئەوەی کە دەبێ دان بەوەشدا بنێین کە ئەو سیستمەی هەرێمی کوردستان لەئێستادا، دۆخێکی ڕێزپەڕو تایبەتەو دەوڵەتێكە لەناو دەوڵەتێك، بە هەندێك کەموکوڕییەوە، وێڕای ئەوەی کە خاوەنی شکۆ و سەروەری خۆی نییەو دانیشی پێدا نەنراوە.

بارزانی، سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای ڕیفراندۆم

 
ئەوەش دەڵێمەوە، ئەگەر کورد فریای خۆی نەکەوێت، بچووکترین گۆڕانکاری لەناوچەکە لەبەرژەوەندی عەرەبی عێراق و تورکیا و ئێران و عەرەبی سوریا، ئەو هەرێمەمان وەکو بەفری بەهار دەتاوێتەوە. بەتایبەتیش ئەگەر ئەو چوار دەوڵەتە جارێکی دی لەدژی کورد یەکبگرنەوە، وەکو لەدژی ڕاپرسیش کردییان.

پڕۆسەی ڕاپرسی، یا ڕیفراندۆم، مافێكی سروشتی هەموو نەتەوەکانە بۆجیابوونەوە لە نەتەوە سەردەستەکان. بەڵام مخابن، ئەوەی لە هەرێمی کوردستان بەڕێوە چوو، کۆمەڵێك کەموکوڕی تێدابوون. یەکێکیش لەو کەموکوڕیانە، نەبوونی تەبایی‌و یەکهەڵوێستی هەموو حیزب و پێکهاتەکان بوو. ئەنجامەکەشیمان وەکو تاڵاوێك چێشت. لەگەڵ ئەوەش خەڵكی باشوور پیشانی دونیایاندا کە ئەوان جیاوازن و دەیانەوێت سەربەخۆ بژین.

،،

پارتی دیموکراتی کوردستان، بەردێکی گەورەی هەڵگرت کە ئەنجامدانی ڕاپرسی بوو، بەڵام دوای ساڵێك، ئێستا بەهاوبەشی لەگەڵ یەکێتی و حیزبەکانی دیکەدا، لەبەغدا شەڕ لەسەر کەلاکێكی تۆپیو دەکەن. هەرکوردێك لەو پێگە و پۆستانە بێت، بەزیانی کورد تەواو دەبێت، چونکە درێژکردنەوەی شەرعییەتە بۆ دەوڵەتێكی شکستخواردوو.

پارتی دیموکراتی کوردستان، بەردێکی گەورەی هەڵگرت کە ئەنجامدانی ڕاپرسی بوو، بەڵام دوای ساڵێك، ئێستا بەهاوبەشی لەگەڵ یەکێتی و حیزبەکانی دیکەدا، لەبەغدا شەڕ لەسەر کەلاکێكی تۆپیو دەکەن. هەرکوردێك لەو پێگە و پۆستانە بێت، بەزیانی کورد تەواو دەبێت، چونکە درێژکردنەوەی شەرعییەتە بۆ دەوڵەتێكی شکستخواردوو.

 

وێڕای هەموو ئەوەش:
یەکەم: تا کورد بەحیزب و پێکهاتەکانییەوە، عەرەب لەوە حاڵی نەکات کە داگیرکەرە و دەبێت دەستبارداری هەموو باشووری کوردستان بن، ئەوان هەر بەچاوێکی ناشیرین و دوژمنی عێراق، تەماشای کورد دەکەن.
ئەم هەنگاوەش بەوەدەبێت کە بەکۆمەڵ لەبەغدا بکشێنەوە و تاکە یەك پۆستیش لەبەغدا وەرنەگرن.
تاکورد بەو جۆرەی ئێستا بمێنێتەوە:
عەرەبەکان حەقی خۆیانە، هەرچ بەرامبەر نوخبەی سیاسی کورد لەبەغدا بکەن.
ئاخر ئەو پەتپەتێنە نەلەبەرژەوەندی کورد دایە، نەلەبەرژەوەندی عێراق و عەرەبیشییان سەرگەردان کردوون.

بۆیە، کورد تەنها دوو بژاردەی هەن، یا عێراقین یا داگیرکراو.
ئینجا ئەو رایەتان بەلاوە زۆر ڕادیکاڵ و توندە یان نا، ئەوە بەتێڕوانینی خۆم و لەسەر کۆمەڵێك بنەما، حەقیقەتی ئەو دۆخەیە کە کورد تیایدایە.