حزبی زیرەك و حزبی تەمەڵ

ئایا ئەو حیزبانەی لە هەڵبژاردندا سەرناکەون تەمبەڵن؟

حزبی زیرەك و حزبی تەمەڵ

651 خوێندراوەتەوە

عومەر عەلی غەفور

هەڵبژاردن وەك ئیمتیحان وایە، كه‌ پێوەرێكی گرنگە بۆ زیرەكیی قوتابی، بەڵام تاكە پێوەر نییە.. زیرەك ئەوەیە هەموو جار نمرەی بەرز دێنێ، تەمەڵیش ئەوەیە هەموو جار نمرەی نزم دێنێ، بەڵام ڕوویش دەدات جارێ لە جاران زیرەك بەخت یاوەری نەبێ و نمرەی نزم بێنێ، بەڵام هەر بەزیرەكی دەمێنێتەوە، هەروەك دەكرێ جارێ لە جاران تەمەڵیش لەبەر هەر هۆیەك پلەی بەرز بەدەست بێنێ، بەڵام هەر بەتەمەڵی دەمێنێتەوە. ئەگەر بەگشتی قوتابیی زیرەك بەسروشت زیرەكە، بەڵام مەرج نییە قوتابی تەمەڵ، هەموو جار بەسروشت تەمەڵ بێ، دەكرێ سیستمی خوێندنەكە توانای ئاشكراكردنی بەهرەكەی یان بەهرەكانی ئەوی نەبێ، بۆ ئەوە زۆر جار ئەنیشتاین بەنموونە دەهێنرێتەوە، كە دەڵێن لە قوتابخانە لە بیركاریدا زۆر خراپ بوو، بەڵام دواتر بوو بەو بلیمەتەی كە تیۆرەكانی تەنیا چەند كەسێكی كەم لە جیهاندا دەتوانن لێیان تێبگەن.


ئەگەر ئەمە بۆ دۆخی هەڵبژاردنی كوردستان تەرجەمە بكەین، دەتوانین بڵێین:
ئەوانەی هەمیشە لە هەڵبژاردندا سەركەوتن بەدەست دێنن، بەتایبەت ئەگەر لە سایەی بوونی ئاستێكی باش لە ئازادی و هەڵبژاردنێكی تا رادەیەكی گونجاو –مەرج نیە نایاب- خاوێندا بێ، حزبی زیرەك و سەركەوتوون. بەپێچەوانەی بۆچوونی زۆر لە نەیارانیان، پێم وایە پارتی و یەكێتی هێشتا دوو حزبی زیرەكن، نەك بەو مانایەی سامانی وڵات و دەسەڵاتە جۆراوجۆرەكانی دەوڵەت بۆ بانگەشەی خۆیان و كۆكردنەوەی جەماوەر بەتەرغیب یان بەتەرهیب بەكار دێنن، بەڵكو بەو مانایەی هێشتا حزرویان لە ناخی رێژەیەكی بەرچاو لە جەماوەری كوردستاندا هەیە، وا نیە كە دەوترێ ئەگەر پارە و دەسەڵاتیان نەبێ ئیتر كەس لا بەلایاندا ناكاتەوە،

،،

ئەوانەی هەمیشە لە هەڵبژاردندا سەركەوتن بەدەست دێنن، بەتایبەت ئەگەر لە سایەی بوونی ئاستێكی باش لە ئازادی و هەڵبژاردنێكی تا رادەیەكی گونجاو –مەرج نیە نایاب- خاوێندا بێ، حزبی زیرەك و سەركەوتوون. بەپێچەوانەی بۆچوونی زۆر لە نەیارانیان، پێم وایە پارتی و یەكێتی هێشتا دوو حزبی زیرەكن

هێشتا كەم نین ئەو خەڵكەی بەدڵ و بەگیان ئیمانیان بەبەرنامە و بەسەركردایەتی حزبەكانیان هەیە و بەهیچ نرخێكی ناگۆڕنەوە. ئێمە لە هەشتا و نەوەدەكان وامان دەزانی سەدام حسێن دەوروبەرەكەی هەموو لەترسا و بۆ تەماع بەباڵایدا هەڵدەڵێن و و بالروح بالدمی بۆ ئەکەن و ئەگەر رۆژێك باری لار بێت، هەموو تف و لەعنەتی لێدەكەن و پشتی چۆڵ دەكەن، بەڵام پاش دەستگیر و دادگاییكردنی سەدام و سەركردەكانی بەعس و دەستوپێوەندەكەی دەركەوت وا نیە، لە زیندانیشدا بەقوربانی سەدام دەبوون، هەزاران كەس لە دەرەوە سوێندیان بەسەری دەخوارد. ئەوە دەریدەخا ئەو كابرایە هەر سام و ترسی نەبوو لای دەوروبەرەكەی، خۆشەویستیشی هەبوو، هەربۆیە ئەوانیش بەوەفا بوون بۆی.


یەكێتی و پارتیش سەرەڕای هەموو ناعەدالەتی و ستەم و گەندەڵییەكانی 27 ساڵی رابردوویان، هێشتا رێژەیەكی بەرچاو و سەنگدار جەماوەریان هەیە كە بەئیمانەوە شوێنیان كەوتون. مەعلومە رێژەیەكی بەرچاو لە دەنگەكانی هەڵبژاردنیان هی خەڵكانێكن لەبەرتەماع یان بژێوی یان ترس دەنگیان پێ دەدەن، بەڵام جەماوەری خۆیشیان كەم نین.


بەڵام ئایا ئەو حزبانەی سەركەوتن بەدەست ناهێنن، تەمەڵن؟ ئەمەیان شیكردنەوەی دەوێ.. ئەگەر هەموو جار شكستیان هێنا، ئەوە دەبێ پێیان بوترێ حزبی تەمەڵ و سست. خۆ ئەگەر یەك جاریش سەركەوتنیان بەدەست هێنا، هەر لە بازنەی تەمەڵی دەرناچن، چونكە دەكرێ بەهۆی رێكەوتێكەوە بووبێ. بۆ نموونە حزب هەبووە ژمارەی دەنگی كەمی كردوە (كە ئەمە بەهای راستەقینەی حزبە كە رێژەی جەماوەرەكەی پیشان دەدا)، كەچی بەهۆی سیستمی هەڵبژاردن یان كەمیی رێژەی دەنگدانەوە ژمارەی كورسی زیادی كردوە (كە بەپێوەری سیاسی و كێشی پەرلەمانی سەركەوتنە). بەڵام ئایا مەرجە ئەوەی لە هەڵبژاردن نەیبردەوە حزبی گرنگ و زرنگ نەبێ؟ دەڵێم مەرج نیە، حزب هەیە دەكرێ سروشت ئەنیشتاینی بێ، بەڵام جەماوەر نەیەوێ، چونكە كاڵاكەی ئەو نوخبەوییە. كەس ناتوانێ نكوڵی لە كێشی فیكری ماركسی و حزبە كۆمۆنیستییەكان بكات وەك فیكر و سەنگی فیكری، بەڵام كوا؟ حزبی شیوعی و چەپەكان بەشەقەشەقیش كورسیەكیان پێ مسۆگەر ناكرێ، چونكە جەماوەر پشتی تێ كردون. بای رۆژگار پێچەوانەی رەوتی ئەوانە.

،،

لە هەموو بارەكاندا حزبی تەمەڵ لە كایەی سیاسیدا ئایندەی نیە، ئیتر با ئەو حزبە باوكی فیكر و مەعریفە و ئەخلاقی دنیایش بێ. یان دەبێ گوتارێك بەرهەم بێنێ كە جەماوەرەكە بۆ لای خۆی كێش بكا، یان دەبێ بوێرانە ئەو مەیدانە چۆڵ بكا و میكانیزمی كاركردنی كۆمەڵایەتییانەی خۆی بگۆڕێ.


لە هەموو بارەكاندا حزبی تەمەڵ لە كایەی سیاسیدا ئایندەی نیە، ئیتر با ئەو حزبە باوكی فیكر و مەعریفە و ئەخلاقی دنیایش بێ. یان دەبێ گوتارێك بەرهەم بێنێ كە جەماوەرەكە بۆ لای خۆی كێش بكا، یان دەبێ بوێرانە ئەو مەیدانە چۆڵ بكا و میكانیزمی كاركردنی كۆمەڵایەتییانەی خۆی بگۆڕێ.. دەوترێ ئەو زەبرەی نەتكوژێ بەهێزت دەكا. بەڵام ئەم یاسایە بۆ یەك جار راستە و بەو مەرجەی زوو هەستیتەوە. ئەیەنا ئەگەر چەند جارێك لەدوای یەك زەبری وا ترسناك لێت بدات ئێسك و دەمارەكانت لەبەریەك هەڵدەوەشێنێ و سەرەنجام دەمری. حزبیش ئەگەر یەك جار كەوت و توانی بەپێی ئەو یاسایە گورج هەستێتەوە، ئەوە بەهێزتر دەبێ، بەڵام ئەیەر چەند جارێك زەبری شكستی بەركەوت و پێی بەهێز نەبوو، ئەوا بەرەو پوكانەوە دەچێ.


لەم هەڵبژاردنەدا دوو هێزی سیاسیی گرنگ زەبریان پێ كەوت و نیوە بەنیوە دەنگیان كەمی كرد، یەكێكیان توخمێكی گرنگ بوو بۆ بەرهەمهێنانی مرۆڤی خوێنسارد و لەسەرخۆ و ناتوندوتیژ و عەقڵانی، ئەویتریان بەپێچەوانەوە توخمێكی گرنگ بوو بۆ بەرهەمهێنانی مرۆڤی خوێنگەرم و بەورە و چوست و چالاك و دەنگ دلێر و یاخی. ئەم دوانە تەواوكەری یەكترن و كاتێك لە بۆتەی تاك/كۆمەڵگەیەكدا ئاوێتە دەبن، كارەكتەرێكی هاوسەنگی خوێنسارد/خوێنگەرم، لەسەرخۆ/بزۆز، ناتوندوتیژ/یاخی و عەقڵانی/دەنگ دلێر بەرهەم دێ. بەڵام هۆی پاشەكشەكە چییە، ئەوەیان بەندە وەك هەموو جار جەخت لەوە دەكەم كە زیاتر لە هۆكارە بابەتی و دەرەكییەكان، لە هۆكارە زاتییەكانی شكستەكە بگەڕێن.. خۆ ئەگەر هۆكارە زاتییەكان چارەسەر كران و هەر شكست رووی دا، ئەوە ئیدی مانای وایە ئەم درەختە رەگەكانی وشك بوون و دەبێ نەمامێكی نوێ لە جێگەیدا بچێنی.

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك