زانکۆ لەنێوان تراژیدیای مه‌عریفه‌و كه‌ڤاڵی ئارایشت‌و مۆدێلاتدا

زانكۆو داهێنان‌و ئارایشت

زانکۆ لەنێوان تراژیدیای مه‌عریفه‌و كه‌ڤاڵی ئارایشت‌و مۆدێلاتدا

206 خوێندراوەتەوە

ئاریان عەلی – خوێندكاری به‌شی ڕاگه‌یاندن

ئاخۆ زانکۆکانی کوردستان لەئێستادا بۆنەتە شوێنێک کە هۆشیاری لای خوێندكار دروستبکەن‌و ببنە ناوەندێکی گرنگی داهێنان‌و بڵاوکردنەوەی ڕۆشنبیری، یان بەپێچەوانەوە وه‌كو ده‌گوترێت بوونه‌ته‌ شوێنک بۆ مۆدێلکاری‌و نمایشت، ئایا پێشبڕکێکان لەزانکۆدا پێشبڕکێی زانستی‌و داهێنانن، یان پێشبڕێکی نمایشت‌‌و جلوبه‌رگ‌و ڕووخسار؟.

 

دكتۆر کەریم شه‌ریف قەرەچەتانی، له‌و باره‌یه‌وه‌ بۆ دیبلۆماتیك مه‌گه‌زین دەڵێت:" دەتوانین بڵێین لەئێستادا زانکۆ هەردوو ئاڕاستەکە لەخۆ دەگرێت، یەکەم ئەو خوێندکارانەی دێن‌و خۆیان ماندوو دەکەن، بەپێی ڕێنمایەکانی زانکۆو وەزارەتی خوێندنی باڵا کار دەکەن، بەدڵنیایەوە هاتنی ئەوان بۆ فێربوون و وەرگرتنی زانستە، بەڵام کۆمەڵێک خۆێندکار تەنها بۆ کات بەسەربردن دێن بۆ زانکۆ، من کە دەڵێم بۆ کات بەسەربردنە، چونکە من مامۆستام‌و دەچمە ناو هۆڵەکانەوە، کەدەبینم خوێندکار لەدەروەی هۆڵی وانە وتنەوە دایەو هەتا ئاستی تەجمید کردنیش لە خوێندن دەڕوات‌و بەلایەوە گرنگ نییە، لەناو هۆڵەکاندا، تێبینی و پرسیار نانوسێتەوە، کەواتەزانکۆ بۆ ئەم گروپەی دووەم کات بەسەربردنە‌و ته‌نها دەیەوێت شەهادەیەک وەرگرێت"

سەبارەت به‌هۆكاری ئه‌و تێڕوانین‌و بڕوایه‌ی ئه‌و جۆره‌ خوێندكارانه‌ سه‌باره‌ت به‌ زانكۆ هه‌یانه‌، دکتۆر کەریم شه‌ریف قەرەچەتانی پێیوایە، یەکێک لە هۆکاره‌كان سیستمی خوێندنە لەزانکۆکاندا، " بۆنمونە خوێندکار لە پۆلی دوانزەی ئامادەیی بە تازەترین سیستەم کە کریدیتە دێتە زانکۆو من لەگەڵ ئەم سیستەمە تازەیە نیم، بەڵکو سیستەمی زانکۆ لاین‌و ڕاستەوخۆ باشتربوون، بۆ بەشی ئێمە کە پەروەردەی بنەڕەتە، پرسیان بە ئێمە نەکردووە بۆ ئەم سیستەمە تازەیە، زمانی ئینگلیزی‌و کوردیان داناوە بۆ مەرجی وەرگرتنی خوێندکار، لەکاتێکدا خوێندن لەم بەشە بە کوردیە‌و بەڵکو وانەی زیندەوەرزانی‌و بیرکاری دەبوایە دابنرایە، چونکە بابەتەکانی بەشەكه‌ی ئێمەیە، لە کۆمەڵێک یاساو پێوانەی مێشکی مرۆڤ پێکهاتووە".

،،

دكتۆر كه‌ریم باسله‌ هۆكاریتر ده‌كات‌و ده‌ڵێت:" بەهۆی ئەو شەڕو نەهامەتیانەی کە بەسەر کوردستان‌و عیراقدا هاتووە، بەداخەوە هەندێک کەس بە هەر هۆکارێک بێت، حیزبی، سیاسی، بوونەتە مامۆستای زانکۆ کەتوانایان نییەو کەسانی ئە کادیمی نین‌و بەکەڵکی مامۆستایەتی زانکۆ نایەن، بایکۆتیش کاریگەری لەسەر مامۆستاکان هه‌بووە"


دكتۆر كه‌ریم باسله‌ هۆكاریتر ده‌كات‌و ده‌ڵێت:" بەهۆی ئەو شەڕو نەهامەتیانەی کە بەسەر کوردستان‌و عیراقدا هاتووە، بەداخەوە هەندێک کەس بە هەر هۆکارێک بێت، حیزبی، سیاسی، بوونەتە مامۆستای زانکۆ کەتوانایان نییەو کەسانی ئە کادیمی نین‌و بەکەڵکی مامۆستایەتی زانکۆ نایەن، بایکۆتیش کاریگەری لەسەر مامۆستاکان هه‌بووە، هەندێکیان بۆ زانکۆ ئەهلییه‌کان چوون‌و هەندێکیان بۆ دەرەوەی وڵات، وەخوێندکاریش بەهۆی دانەمەزراندنیەوە، هیچ ئومێدێکی بە زانکۆو خوێندن نەماوە، تەنها بەشی بزیشکی گشتی دامەزراندنی هەیە، هەموو ئەم هۆکارانە هەبووە لەسەر خوێندکار لە هەرێمی کوردستان، کەزانست ئەو بەهایەی جارانی نەماوە، وە دەرچوونی ئەم کۆمەڵە خوێندکارە زیانی ئەبێت لەسەر تەواوی کۆمەڵگە و چارەنووسی ئەم وڵاتە.

من زۆر جار وتومە مەترسیەکی زۆر لەسەر داهاتوی کورد هەیە بەتایبەتی ئەم نەوە نوێیە".


سەبارەت به‌و توێژینه‌وانه‌شی كه‌ خوێندكارانی زانكۆ به‌ تایبه‌ت له‌ كۆتا ساڵی خوێندنیاندا ئاماده‌ی ده‌كه‌ن، دكتۆر كه‌ریم قه‌ره‌چه‌تانی ده‌ڵێت:" توێژینەوەکان هەر ڕواڵەتن‌و تەنا کۆپیکردنە، پێوویستە لەسەر وەزیری خۆێندنی باڵا توێژینەوەی خوێندکاران بگەڕێنێتەوەو چارەسەرێکی بۆ بدۆزێتەوە، من لەبەریتانیا ۆرک شۆپێکمان هەبوو تۆێژینه‌وەی خوێندکاری کۆلێژی پەروەردەی ئەو وڵاتە، لە دکتۆراکەی خۆم باشترەو زانستی ترە، ئەمە کارەساتە لەم وڵاتەدا ڕوو دەدات".
ئارام سدیق، نوسەرو توێژەر، پێیوایە، زانکۆکانی کوردستان دوو کێشەی گەورەیان تێدایە‌و ده‌ڵێت:" یەکەمیان وەک جۆرێک لە نمایشی لێهاتووە بەمانای ئەوەی بۆتە جێگەیەك بۆ نمایشی جل‌و بەرگ، نەک نمایشی زانست‌و ڕۆشنبیریی، زانکۆ دەبێت شوێنی نمایشی ڕۆشنبیری بێت، نەک نمایشی دیکە، کێشەیەکیتر کەلەلای خۆێندکاران هەیە، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بە هیوایەتێکەوە ناچێت بۆ زانکۆکان، بەڵکو تەنها بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامە دەچێتە زانکۆکان، نەک بۆ ئەوەی پسپۆڕی لە بەشەکانیان وەرگرن، ئەمەش ئەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی خوێندکاران بە ئارەزومەندانە لە بەشەکانیان وەرناگیرێن، بە پێی ئەو نمرانەی کە هێناویانە وەردەگیرێن".
ئارام سدیق، دروستبوونی ئه‌و دۆخه‌ خراپه‌ په‌یوه‌ستده‌كات به‌ سیستمی په‌روه‌رده‌وه‌و ده‌ڵێت:" گەورەترین کێشەی ئێمە لە ناوسیستمی پەروەردەماندایە، لە باخچەی ساوایانەوە تا دوانزەی ئامادەیی، کێشە گەورەکە لەو ماوەیه‌ی خوێندندایە، کە ئارەزوویی خوێندنت تێدا ناجوڵێنێت، وات لێناکات کە تۆ ئارەزووت لەوەبێت بەدوای مەعریفەوە بیت، بەڵکوو کارێکی ناچاریە ئێمە دەیکەین،کێشەکە لە پەروەردەیە کە دواتر ڕەنگدانەوەی ئەبێت، کەتاک ئەچێتە زانکۆ بەهەمان وزە و توانەوە ئەچێت، وزەوتوانایەکی کپکراو".


" لە زانکۆکانی کوردستاندا تاکە تاکە خوێندکاری تێدایە کە بە ئارەزوویەکی زۆرەوە بخوێنێت‌و شەوقێکی زۆری هەبێت بۆ فێربوون، بەڵام بەبێچەوانەوە، زۆربەی دەیانەوێت بڕوانامەکە وەربگرێت‌و تەواو، ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ پێنج ساڵ لەمەو پێش، دەبیینین دامەزراندنیش هەبووە، بەڵام هەمان کێشەکان هەبووە" ئارام سدیق وایووت.

،،

" لە زانکۆکانی کوردستاندا تاکە تاکە خوێندکاری تێدایە کە بە ئارەزوویەکی زۆرەوە بخوێنێت‌و شەوقێکی زۆری هەبێت بۆ فێربوون، بەڵام بەبێچەوانەوە، زۆربەی دەیانەوێت بڕوانامەکە وەربگرێت‌و تەواو، ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ پێنج ساڵ لەمەو پێش، دەبیینین دامەزراندنیش هەبووە، بەڵام هەمان کێشەکان هەبووە" ئارام سدیق وایووت.


ئارام جه‌خت له‌سه‌ر فۆرمی په‌روه‌رده‌كردنی خوێندكار ده‌كاته‌وه‌ به‌ر له‌وه‌ی بگاته‌ زانكۆو ده‌ڵێت:" کێشەی ڕیشەیی ئێمە پەروەردەیە تاک لە کۆمەڵگەی ئێمەدا پەروەردەیەکی هەڵەی هەیە، هەم لەناو خێزان‌و هەم لەناو کۆمەڵگاو حیزب‌و ڕێكخراوەکاندا، تاک پەروەردەیەکی نا تەندروست ئەکرێت، کە پەروەردەیەکی نادروستیش کرا، ئیتر هەموو قۆناخەکانی ژیانیشی بە سەقەتی ئەڕوات".


سەبارەت بە توێژینەوە زانستیەکانی زانکۆش، ئه‌و پێیوایه‌ كه‌ بەشی زووری ئەو توێژینەوانە ئاستیان زۆر لەخوارەوەیەو زۆریان کۆپین، بە واتای ئەوەی کۆپین لەسەر ئەو لێکۆڵینەوانەی پێشووتر، " خوێندکارلە سەرەتای خوێندنیەوە بە خەلەل هاتووە، لە زانکۆش هەمان شت دووبارە ڕەنگدانەوەی دەبێت، بۆیە دەڵێم لەسەدا ٪۹٨ ئەو توێژینەوانە ئاستی زانستیان زۆر لاوازەو بە کار نایەنەوەو ناتوانرێت بکرێت بە کتێبێک"..

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك