گرفتی بەرێوەبردن لە سیستەمی تەندروستی هەرێمدا

خراپى به‌ڕێوه‌بردن، یه‌كێك له‌ كێشه‌ گه‌وره‌كانى كه‌رتى ته‌ندروستى

گرفتی بەرێوەبردن لە سیستەمی تەندروستی هەرێمدا

221 خوێندراوەتەوە

گومانی تێدانییە یەكێك لەلایەن و پێكهاتە سەرەكیەكانی سیستەمی تەندروستی بریتییە لەشێوازی حكومڕانی لەنێو سیستەمەكەدا، ئەم پێكهاتە سەرەكییە ڕۆلێكی جەوهەری دەبینیت لەباشتركردنی سیستمەكەو بەرەوپێشبردنی.

 بەرێژەیەكی ئێجگار زۆرو كاریگەر بەرێوەبردن رۆڵێكی سەرەكی دەبینێت لە كاراكردن و چالاكبوونی هەموو پێكهاتەكانیتری سیستمی تەندروستی كەبریتین لە سەرچاوە مرۆیەكانی نێو سیستمه‌ خزمەتگوزارییە تەندروستیەكان، سیستەمی زانیاری، دەرمان و پێداویستی پزیشكی و ئابوری تەندروستی، كاتێك سیستمی تەندروستی دەتوانرێت بەرەوپێشببرێت كەئەم پێكهاتە سەرەكییانە بەباشی بەرێوەببرێن.

بەبۆچوونی ئێمە یەكێك لەگرفتە هەرە سەرەكی و كوشندەكانی نێوسیستمی تەندروستی هەرێم لەهەموو ئاستەكاندا (لەئاستی باڵا بۆ خوارەوە) بریتییە لەگرفتی بەرێوەبردن كە بە هیچ جۆرێك ناكرێت و ناگونجێت بیر لەچاككردنی سیستەمی تەندروستی بكرێت بەبێ‌ گۆرانكاری ریشەیی لەشێوازی بەرێوەبردنی سیستمەكەو پێكهاتەكانی لەسەرەوە بۆ خوارەوە.

 

 

 

گرفتی بەرێوەبردنی سەرچاوە جۆربەجۆرەكان لەنێو سیستمی تەندروستیدا بۆ چەند هۆكارێك دەگه‌ڕێتەوە كە بەكورتی ئاماژەیان پێدەدەین:

1.تەداخولاتی توندو بەهێزی لایەنە سیاسیە دەستڕۆشتووەكان لەدیاریكردنی كەسەكان بۆ پۆستەكان، كە زۆربەی جارەكان‌و بۆ زۆربەی پۆستەكان لەئاستی بەرزەوە (وەزیر و بەرێوەەبەرەگشتییەكان) بۆ ئاستەكانیتر وەك دانانی بەرێوەبەری بەرێوەبەرایەتیەكان، بەرێوەبەری بەش‌و هۆبەكان لەنێو دیوانی بەرێوەبەری گشتی‌و تەنانەت دانانی بەرێوەبەری نەخۆشخانەو مەڵبەندە تەندروستییەكان پشت بەوەلائی حیزبی بۆ حیزب یان كۆمەڵێكی دەستڕۆشتوو لەحیزبەكەدا دەبەستێت بەبێ‌ رەچاوكردنی كارامەیی‌و تواناو شارەزایی .

2.نەبوونی كەسانی شارەزا لەزانستی بەرێوەبردنی تەندروستی كە دەتوانم بڵێم لە دامەزراوە باڵاكانی وەزارەت و دیوانی بەرێوەبەرایەتییە گشتییەكان یان نییە، یان كەمترن لە پەنجەكانی یەك دەست، كەئەمەش بێگومان هێمای شكستێكی بێ‌ گومانی ئەو كەسانەیە كە لە كابینەكانی رابوردوودا وەزارەتی تەندروستیان بەرێوەبردووە كە نەیانتوانیووە هانی پزیشكان وكارمەندان بدەن بۆ ئەوەی پسپۆری وەرگرن لەم بوارە ئێجگار پێوویستەدا.

بۆیە زۆربەی ئەوانەی پۆستەباڵاكان بەرێوەدەبەن، پسپۆری كلینیكیان هەیە كە ئەم مۆدێلە نائاساییە مەگەر بەس لەكوردستاندا هەبێت‌و وێنەی لەهیچ شوینێكیتری ئەم جیهانەدا نەبێت.

 3. كەمی ژمارەی كارمەند و پزیشكی شارەزا لەدیوانی وەزارەت و بەرێوەبەرایەتییە گشتییەكان كەزۆرجار وایكردووە تەنها كەسێك چەند پرۆگرامێكی لابێت كە نەتوانێت هیچیان بەباشی بەرێوەببات‌و پرۆگرامەكان توشی ئیفلیجی بكات، ئەمەش دیسان بۆ بێتوانایی وەزارەت دەگەڕێتەوە لەهاندانی پزیشكان بۆ ئەوەی لەدیوانی وەزارەت و بەرێوەبەرایەتییە گشتییەكان كاربكەن.

 4. كەمتوانایی و نەشارەزایی ئەو كەسانەی كە زۆربەی دامەزراوە تەندروستییەكان لەشێوەی نەخۆشخانەو مەڵبەند و سەنته‌رە تەندروستییەكان بەڕێوە دەبەن، ئەگەر بەكورتی داوای پێوەری تەندروستی و بەرێوەبردن لەهەریەك لەو دامەزراوانە داوا بكەیت ئەوا بەسانایی و بەبێ‌ گومان وەڵامەكە ئەوەت دەست ناكەوێت، زۆربەی هەرەزۆری بەرێوەبەرەكان پزیشكی بوارە كلینیكییەكانن و تەنانەت زۆربەكەمی هەڵگری بروانامەی تایبەتن لە بەرێوەبردن.

 5. تائێستا هەوڵنەدراوە لەرێگای دامەزراوەكانی خوێندنی باڵاوە بیر لەكردنەوەی كۆلێژێك، یان بەشێك بكرێتەوە لەبواری بەرێوەبەردنی تەندروستی.

كۆتاجار پێم خۆشە وتەیەكی پرۆفیسۆر رەجەب ئاگداغ (كە بەباوكی ریفۆرمی سیستەمی تەندروستی توركی ئەژمار دەكرێت و یەكێكە لەو كەسایەتیە ناودارانەی ئەوروپا كە پشتی پێدەبەسترێت لەبواری چاككردنی سیستەمی تەندروستی) بیری هەموو لایەك بخەمەوە كە ساڵی 2013 لەلایەن سەرۆكی حكومەتی هەرێمەوە بانگهێشتكرابوو بۆ ئەوەی یارمەتی وەزارەتی تەندروستی بدات لەچاككردنی سیستەمی تەندروستی هەرێم، دوای دوو رۆژ سەردانی چەند دامەزراوەیەكی تەندروستی لەهەرێم و كۆتا پەیام و دەرئەنجام كەپێى گەیشت وتی: ئێوە لەهەرێم زۆر سەرچاوەتان هەیەو زۆر شتتان هەیە، بەڵام ئەوەی كەنیتانە بریتییە لەنەبوونی شێوازێكی دروستی بەرێوەبردنی ئەو سەرچاوانەی كە هەتانە.

  كەلێنی بەرێوەبردن لە ئاستەجیاوازەكانی سیستەمی تەندروستی ئێجگار گەورەیە و بەهیچ جۆرێك هیچ هیوایەك نابێت بۆ هیچ چاكسازی‌و ریفۆرمێك ئەگەر بواری بەرێوەبردن چاك نەكرێت و ئەمەش بەشێوەیەكی سەرەكی سیاسییەكان تێكیانداوەو هەر دەبێت ئەوانیش تێبگەن و بیربكەنەوە لەراستكردنەوەی ئەم گرفتە، چونكە خودی خۆیان بەرهەمهێنەری نەبوونی بەرێوەبردنی كاران لەبواری تەندروستیداو پێوویستە چیتر واز بێنن لەپاڵپشتیكردنی كەسانی نەخوێنەوارو نەشارەزا لەبواری بەرێوەبردنی سیستەمی تەندروستی و پێكهاتەكانی.

 

author photo

 پڕۆفیسۆرى یاریده‌ده‌ر له‌ كۆلێژى پزیشكى زانكۆى سلێمانى