چۆن ڕووبەڕووى ئەم کەوتنە ئەخلاقییە ببینەوە ؟

"دەبێت لەبری سەرکردەی کاریزما بیر لە دروستکردنی بەرەیەک بکەینەوە پێشڕەوایەتی ناڕازیی بکات"

چۆن ڕووبەڕووى ئەم کەوتنە ئەخلاقییە ببینەوە ؟

872 خوێندراوەتەوە

                                                         (١)

هاوکێشەى (سەرکردایەتیی و جەماوەر) وەک ئاو و ماسی دووانەى دانەبڕاون، هەرچى توڕەبوون و هەڵچوون و جوڵەیەکى کۆمەڵایەتیی، بەبێ بوونى ئەو دووانەیە، تابلۆیەکى تەواو نەکراوە، هەر لە مێژووى ئێمەدا دەکرێت سەرنج بخەینە سەر دوو ڕووداو:

 

یەکەم: نسکۆی ١٩٧٥

کە بەبوونى زیاتر لە ٣٠هەزار پێشمەرگەى پڕچەک و سەرمایەیەکى دارایی و مرۆیی گەورەوە و لە تۆپى بەهێزیی خۆیدا، بەشێوەى دراماتیکیی سەرکردایەتییەکەى بەپێچەوانەى ویستى جەماوەرەوە بڕیارى کۆتاییهاتنی شۆڕشیدا، "کریس کۆچێرا" لە کتێبى کورد لە سەدەى نۆزدە و  بیستەمدا، بە جوانیی ئەو حاڵەتە هیستیرییەى پێشمەرگە و جەماوەر و شۆڕشگێڕەکانمان بۆ دەگوازێتەوە و دەڵێت :"لە سەرانسەری دۆڵى چۆماندا، ئەو جێگایەى کە نزیکە لە بارەگاى بارزانى و کوڕەکانییەوە، هەر هەمووان ڕێبەرانى خۆیان بە خیانەتکار دەزانی، لەم دواڕۆژانەى مانگى ئازاردا ئەگەر ئەندامێکى کۆمیتەى ناوەندیی، یان مەکتەبى سیاسی پارتى، یان یەکێک لە کوڕانى بارزانى، زاتیان بکردایە و بیانوێرایە لەسەر ڕێگاى چۆمان_حاجى ئۆمەران بەدیار بکەوتایە، دەمودەست دەکوژرا".

،،

"دانیشتووانى گەڵاڵە و چۆمان و دەربەند، بەنزینیان بە خانو و ماڵ و دوکانەکانیاندا کرد و ئاگریان پێوەنان، لە کاتێکدا لە بێدەسەڵاتیی و نائومێدیدا دەگریان، دەنگى دەستڕێژى تفەنگ و ڕەشاش سەرانسەرى دۆڵەکەى پڕکردبوو، پێشمەرگە ئەم تەقانەیان دەکرد، دەیانویست بەرلەوەى تفەنگەکەیان بشکێنن و ئاودیوى ئێران ببن، تەقەمەنییەکانیان تەواو بکەن"

 

دانیشتووانى گەڵاڵە و چۆمان و دەربەند، بەنزینیان بە خانو و ماڵ و دوکانەکانیاندا کرد و ئاگریان پێوەنان، لە کاتێکدا لە بێدەسەڵاتیی و نائومێدیدا دەگریان، دەنگى دەستڕێژى تفەنگ و ڕەشاش سەرانسەرى دۆڵەکەى پڕکردبوو، پێشمەرگە ئەم تەقانەیان دەکرد، دەیانویست بەرلەوەى تفەنگەکەیان بشکێنن و ئاودیوى ئێران ببن، تەقەمەنییەکانیان تەواو بکەن!! ،  لە ٢١ى ئازارى ١٩٧٥دا ڕادیۆى "دەنگى کوردستان" بەبێ هیچ ڕوونکردنەوەیەک بەرنامەکانى خۆی ڕاگرت!

 

 دووەم: کۆڕەوى ١٩٩١

لە ڕۆژانى ٥ تا ٢١ى ئازارى ١٩٩١، بەشى هەرەزۆرى خاکى کوردستانى عێراق لەل ایەن پێشمەرگە و خەڵکى کوردستانەوە ئازادکران، لەکۆتا ڕۆژەکانى مانگى ئازاردا، دواى ئەوەى ڕژێمى بەعس گەڕایەوە و کەرکوکى داگیرکردەوە، خەڵکى کوردستان لە ترسى دووبارەبوونەوەى هەڵەبجە و ئەنفالێکی تر، بەخێرایی شارەکانیان چۆڵکرد و کۆڕەوى ملیۆنییان بەرەو سنورى ئێران و تورکیا دەستپێکرد.

 

لەو ساتەدا کە نەوشیروان مستەفا سەرپەرشتى ڕاپەڕین و هێزى پێشمەرگە دەکات، تاڵەبانى لە دەرەوەى وڵات دەگەڕێتەوە، لە کتێبى "دیدارى تەمەن"دا  ئامادەکارى کتێبەکە، لێی ئەپرسێت: بەڕاى تۆ دەتوانرا ڕێگا لە کۆڕەوەکە بگیرێت؟

،،

"لەو دەمەیدا کە خەڵکى ساز و ئامادەن، سەرکردەکانى ئێمە هەڵدێن و خەباتەکە دەفرۆشن بە ساواک و سیا، بەپێچەوانەشەوە کە سەرکردەکان بە دڵگەرمییەوە دەگەڕێنەوە، دەبینن جەماوەر لەسەر  سنور لە دژواریدان، چۆن بە وتارێک و چەپڵەى چەند سەد کەسێک کۆچ پێچەوانە دەکەنەوە؟ "

لەوەڵامدا تاڵەبانى دەڵێت: "نەخێر، ڕەوەکە ئەوەندە گەورە بوو، ئەوەندە جەماوەریی بوو، بە هیچ جۆرێک ڕێگاى لێنەئەگیرا، من چوومە "پێنجوێن" قسەم بۆ خەڵک کرد، هەزاران کەس لێم کۆبووەوە و هەموو چەپڵەى گەرمیان بۆ لێدام، بەڵام کە داوام کرد بگەڕێنەوە، کەس لەگەڵم نەگەڕایەوە".

 

لەو دەمەیدا کە خەڵکى ساز و ئامادەن، سەرکردەکانى ئێمە هەڵدێن و خەباتەکە دەفرۆشن بە ساواک و سیا، بەپێچەوانەشەوە کە سەرکردەکان بە دڵگەرمییەوە دەگەڕێنەوە، دەبینن جەماوەر لەسەر  سنور لە دژواریدان، چۆن بە وتارێک و چەپڵەى چەند سەد کەسێک کۆچ پێچەوانە دەکەنەوە؟

 

(٢)

لە١٩ى ئایارى٢٠١٧دا کاتێک کە میدیاکان هەواڵى مەرگى "نەوشیروان مستەفا"یان بڵاوکردەوە، ئیتر بارزانى و سەرکردایەتى پارتەکەى و بەشێک لە سەرکردایەتییە زەین داگیرکراوەکەى یەکێتى و سەرکردایەتى چەند حیزبێکى وابەستەى پارتى، دەستیان هێنا بە دڵیاندا و ئیتر  ڕێگاکەیان بۆ واڵا بوو تا چییان بوێت ئەنجامى بدەن، ڕیفراندۆم و ١٦ى تشرینى یەکەم و دروستکردنى هێزى ساختەى نوێ و دواجار یاریی کردنى زیاتر بە قوت و بژێوى خەڵک بەشێک لە ئەڵقەکانى زنجیرێکن، کە بێگومان ڕێگرییان لێنەکریت بێباکانە ئەڵقەى ترسناکترى بەدوادا دێت!

 

زیادەڕۆیی ناکەم کە بڵێم؛ ئەم چەند مانگەى پاش ڕیفراندۆم و تایبەتتر جەرەیان و بێنەوبەردەى موچەى فەرمانبەرانى هەرێم لەنێوان بەغدا و هەولێردا، بارتەقاى زیاتر لە نیو سەدە لە فەشەلى سیاسی ئەم دەستەبژێرەى دوو حیزب و دوو خێزانى خۆسەپێن، بەیانى پوچێتى و فشەڵى ئەخلاقى خۆیانیان کرد!

،،

" ڕیفراندۆم و ١٦ى تشرینى یەکەم و دروستکردنى هێزى ساختەى نوێ و دواجار یاریی کردنى زیاتر بە قوت و بژێوى خەڵک بەشێک لە ئەڵقەکانى زنجیرێکن، کە بێگومان ڕێگرییان لێنەکریت بێباکانە ئەڵقەى ترسناکترى بەدوادا دێت! "

 

ئەم ماوەیە بە تەواوى واتا کەوتنى ئەخلاقی ئەمانە بوو، کەوتنێک کە هەرچى پاساو هەیە لەبەردەمیدا دەستەوەستانە، نزیک بە ٥ مانگ حکومەتى عێراق بەناوى وردبینیی لیستى موچەخۆران و فەرمانبەران، ئاسۆیەکی لەبەردەم موچەخۆرانی کوردستاندا کردبووەوە، کە دەکرا لە دوای ناسۆر و نەهەمەتییەکانی ساڵی۲٠۱۷ سەرەتای حەوانەوە و دەرکردنی شەکەتی جەستە و ڕۆحی خەڵکەکەی بووبایە، ڕۆژانە لێدوان ئەدرا لە هەردوولاوە، بۆ سەرانی گەندەڵی کوردستان زۆر شەریفانە بوو بە فەرمانبەرانى هەرێمیان وتبا، کە ئەرخەیان بن، ئێمە نەک ناپاکییەک، ئامادەین هەموو تەمەنمان لە ناپاکیدا بین، بەڵام دڵنیابن وەک ڕەگى گولى واین و لەکۆڵتان نابینەوە، موچەیەک بەبێ سانسۆرکردنی لەلایەن ئێمەوە لەگۆڕێدا نیە، بێهودە خۆتان سەرمەست مەکەن بە وەها هیوایەکەوە!

 

ئەم وشە ژەهراوییانە زۆر ئەهوەنتربوون لەوەى کە ئەو ماوە درێژە، بە ئومێدەوە بژین، ئومێدى تێپەڕاندنى ئێوە و ڕاستەوخۆ وەرگرتنى ماف و شایستە داراییەکانیان لە حکومەتى ئیتیحادییەوە، لەو نیگەرانییە رۆحی و دەروونیەی کە خەڵکی بە هۆی بێدەرەتانیی خۆیان و ماندووبوونیان لە زۆر بواردا و هاوکات لە ئەنجامی گەلەکۆمەکێی داسەپاوی سەر عەفرین و کارە وەحشییگەراییەکانی ئۆردۆگانی فاشیست، ئینجا لە چەند ڕۆژی بەر لە جەژنی نەورۆزدا، کە تا کاتژمێرەکانی کۆتایی شەوی دابەشکردنی موچەدا، هەمووان تەمادار دەکرێن بە وەرگرتنی موچەی تەواو و کەچی لە بڵاوکراوەیەکی پڕ  سوکایەتیدا، هەمووان بێ هیوا دەکەن، هیچ نەبوو جگە لە بەیانکردنی هەستی دوژمنکارانەی سەرکردەکانی کورد، دژ بە گەلی خۆیان!

 

ئاخر ماوەی ۲٠رۆژ بەر لە دەستپێکردنی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردن، ئەم بڕیارە ئەگەر تەنیا واتایەکی هەبێت، ئەوەیە کە ئەمانە زۆر بێ منەتن لە دەنگی خەڵکی کوردستان و پێیان وایە، حاکم و خاوەنی ڕاستەقینەی ئەم هەرێمە بۆ خۆیانن و پاش مەرگی نەوشیروان مستەفا، و بێ سەرکردە کەوتنی بەرەی ناڕازیی، ئیتر شتێک نیە ببێتە جێگای مەترسی بۆ ئەوان!

 

                                          (۳)

بەو پێیەی دروستبوونی سەرکردە "بە مانا ڕاستەقینەکەی" پرۆسەیەکی مێژووکردە و لە شەوورۆژێکدا نایەتەبوون و لەئێستادا لە غیابی سەرکردەی کاریگەرداین، کەواتە خۆ دەستەوەستان دانانیشین، پێوستە لەبری سەرکردەی"کاریزمی" بیر لە دروستکردنی بەرەیەک بکەینەوە کە پێشڕەوایەتی بەرەی ناڕازیی بکات و خەڵکی کوردستان لەو بێئومێدییە ڕزگار بکەین.

،،

" دروستبوونی سەرکردە "بە مانا ڕاستەقینەکەی" پرۆسەیەکی مێژووکردە و لە شەوورۆژێکدا نایەتەبوون و لەئێستادا لە غیابی سەرکردەی کاریگەرداین، کەواتە خۆ دەستەوەستان دانانیشین، پێوستە لەبری سەرکردەی"کاریزمی" بیر لە دروستکردنی بەرەیەک بکەینەوە کە پێشڕەوایەتی بەرەی ناڕازیی بکات و خەڵکی کوردستان لەو بێئومێدییە ڕزگار بکەین".

 

جاران ئەگەر بریارەکان لە نێوان دوو سەرکردە "تاڵەبانیی و بارزانیی" گەڵاڵە کرابن و لەناوەندە گشتییەکەشدا لەلایەن "نەوشیروان مستەفا"وە سەرنجەکان لەسەر ئەو بڕیارانە ئاراستە کرابن و ڕەخنەباران کرابن، ئەوا لە ئێستادا کە ڕۆڵی بارزانیی ئۆفلاین کراوە و تاڵەبانیش لە ژیاندا نەماوە، کوڕەکانیان هەرزەکارانە ئیدارەی کوردستان ئەدەن، نە لە بەغدا سەنگ و قورساییان هەیە، نە لە کوردستاندا توانای ئیدارەدانیان هەیە ( لایەنی کەم، بەشێوازە ئاغاواتییەکەی پێشینانیشیان ناتوانن پەردەپۆش و ئیحتیوای ڕووداوەکان بکەن!)

 

بۆیە ئێستا تەوقیتێکی گونجاوە بۆ کۆتاییهێنان بەم ماڵە فشەڵەی کە ماڵی جاڵجاڵۆکە لە چاویدا چیای هیمالایەیە، ئەخلاقی مرۆیی لەلای ئەوان نەماوە و ئامادەن لەچەند کاتژمێرێکدا، ئەوەی هەمانە و نیمانە بیفرۆشن لە بەرامبەر پاراستنی ئەو سەرمایەیەی کە تائێستا خۆیان و باوانیان کۆیان کردووەتەوە!