کورد پێویستی بە گۆڕینی عەقڵە نەك ئایین و مەزهەب

کورد پێویستی بە گۆڕینی عەقڵە نەك ئایین و مەزهەب

510 خوێندراوەتەوە

د. یونس سەید رەشید

لە پاڵ ئەو هەموو نەخۆشییە سیاسی و فیکری و پەروەردەیی و کۆمەڵایەتی و ئابوورییەی کە بە درێژایی ئەزموونی هەرێمی کوردستان و دەسەڵاتی کوردی لە ١٩٩١ تاکو ئێستا ڕووی لە کۆمەڵگای کوردەواری کردووە، هەر ماوەیەك بۆ زیاتر سەرگەردان کردن و گەوجاندنی خەڵك دیاردەی نالۆژیکی و سەیروسەمەر سەرهەڵدەدات. یەکێك لەوانە بابەتی گۆڕینی ئایین و مەزهەبە، بۆ نموونە خەڵکانیك لەم چەند ساڵەی دوایی پەیدابوونە کە بانگەشە و بانگخوازی بۆ ئایینی زەردەشتی دەکەن لە ژێر لافیتەی کوردایەتی.

 

بە گشتی پەیوەندیەکی ڕاستەوانە هەیە لە نێوان ڕادە و ڕێژەی دواکەوتنی کۆمەڵگا لەگەڵ ڕادە و ڕێژەی دینداری تیایدا. بە واتایەکی تر هەرچەندە کۆمەڵگا دواکەوتووتر و قەیراناویتر بێت ئەوەندە کۆمەڵگا زیاتر ڕوو لە دینداری دەکات. ئەوش دەرەنجامێکی چاوڕوانکراوە کە هۆکاری پەروەردەیی و کۆمەڵایەتی و سیاسی جۆراوجۆری لە پشتە.

بۆ نموونە نوخبەی دەسەڵاتی سیاسی گەندەڵ لە ووڵاتانی دوکەوتوو و پڕ لە قەیران بەردەاوم پاڵپشتی ئەو ئاراستە دەکەن کەوا خەڵك بەنج بێت بە دینداری وبچێتە ناو قۆڵایی ئەنجامدانی ئەرکە ئایینی و مەزهەبیەکان، بۆ ئەوەی خەڵك هەموو هێز وتوانای لە دینداری سەرف بکات و هیچ توانا و دەرفەتێکی بۆ نەمێنێتەوە کە بیر لە مافە سروشتی و سەرەکیەکانی خۆی و نەوەکانی دوای خۆی " وەکو مرۆڤ نەك وەکو ئاژەڵ" بکاتەوە. بە کووردی و بە کوورتی دوور لە ڕووی ئێوە "کەر" کردنی میللەت بە بابەتی لاوەکی.

 

ئێمڕۆ خەڵکی ئێمە پێویستی بەوە نیە ئایین و مەزهەبی بگۆڕێت بۆ ئاینێكی تری وەکو زەردەشتی یان هەر ئاینێکی تر لەبەر ئەو هۆیانەی خوارەوە:

١. ئەگەر تۆ باوەڕت بە ئایینی ئیسلام و مەزهەبی سوونی کۆمەڵگاکەی خۆت نەماوە، ئەوا پێویست ناکات لەبڕی ئەو بڵێیت ئایینی زەردەشتی یان ئایینی تر هەڵدەبژێرم، چونکە ئەگەر تۆ ئایینی ئیسلامت پێ هەڵەیە (هەڵبەتە لەوەش ئازادی و خۆت خاوەن بڕیاری خۆتی)، بەڵام بێ گومان هەڵە بە هەڵە چارەسەر ناکرێت.

٢. ئەگەر تۆ بڕواتوایە لە ڕێگای ئایینی زەردەشتی کۆمەڵگای کوردەواری ڕێنومایی دەکەیت و دەیخەیتە سەر ڕێگای ڕاست و ڕەزامەندی خودا و خواوەند بەدەست دێنیت، ئەوا چاك بزانە ئەگەر تاك یان کۆمەڵگا لە خوودی خۆیان مرۆڤ و چاکساز و ڕۆشنبیر و شارستان نەبن و دەسەڵات کۆمەڵگا پەروەردە نەکات بە شێوەیەکی زانستی

ئەوا نەك بە زةردەشت بەڵکو بە باوکی ئەفڵاتۆنیش ڕاستەڕێ نابن. بۆیە کە تاك گەندەڵ بوو، دەبینی کە عەلمانیە هەر گەندەڵە، کە دەبێتە ئیسلامیش هەر گەندەڵە، کە یەکگرتوو و کۆمەڵە هەر گەندەڵە، کە دەبێتە یەکێتی یان پارتی یان گۆڕان هەر گەندەڵ دەمێنێتەوە، کەواتە بابەتی مرۆڤ بوون و ڕاستەڕێ بوون پەیوەندیدارە بە ئاستی پەروەردەیی و فیکری تاك نەك بە بابەتی جۆری دینداری و جۆری حزبایەتی.

٣. ئەگەر تۆ مەبستت وەدەستهێنانی ڕەزامەندی خودا و چاکسازی کۆمەڵگای کوردەواريیە لە ڕێگای ئایینێکی تر، ئەوا چاك بزانە مرۆڤایەتی هەزارەها تاقیکردنەوەی هاوشێوەی ئەنجامداوە و هەر سفر بەدەست دەرچووە. تاکە ڕێگا کە مرۆڤ ئاشنا دەکات بە خودای خولقێنەرو داهێنەری مەزن کە بە هیچ شێوەیەك درۆ و دەلەسەی تێ ناکەوێت و خەڵکانێك لەپاڵیەوە نابن بە پیاوی پیرۆز یان پیاوی دەجال، تەنها ڕێبازی زانستی پراکتیکییە، مەبەستم زانستی گەردوون ناسی و مرۆڤ ناسی و کیمیا و فیزیا و ماتماتیک و ....هتد، کە پشت دەبەستێت بە دەرەنجامی سەلمێندراو لە ڕووی زانستی، نەك خەون و خەیاڵات یان درۆ و دەلەسەی فلان و عەلان.

٤. بەڵام ئەگەر تۆ مەبەستت بازرگانی کردنە بە کاڵای ئایین و دینداری، ئەوا وا باشترە بازرگانی بە کاڵایەك بکەیت کە لەناو خەڵکی ڕەواجی هەبێت. ئیمڕۆ لە ناو کۆمەڵگایەکی کە زۆربەی هەرەزۆری موسڵمانە و لە سایەی ڕابوونی ئیسلامی سیاسی کی ئاوەڕ لە زەردەشت و مەردەشت دەداتەوە. لە جیاتی زەردەشتیەت دەتوانی ڕیشێك بەردەیتەوە و ببیت بە مەلا یان ئەندامی پارتێکی ئیسلامی یان بانگخوازێکی ئیسلامی، لەو ڕێیەوە ڕەواجت باشتر دەبێت لەناو کۆمەڵگا، نەك هەر ئەوەندە بەڵکو حزبەکانی تریش کە بانگەشەی عەلمانییەت دەکەن دەستی یارمەتی وپاڵپشتیت بۆ درێژ دەکەن.

 

٥. کۆمەڵگایەك ئەگەر سەڕەڕای ئەزموونێكی سەدەها ساڵ لەگەڵ ئیسلام و قورئان و حەدیس و وتاری هەفتانەی ڕۆژی هەینی و دەیان بۆنە و یادەوەری ئایینی و مەزهەبی ڕاستەڕێ نەبێت و ڕۆژ لەدوای ڕۆژ ڕادە و ڕێژەی گەندەلی فیکری و کۆمەلایەتی و سیاسی تیایدا تەشەنە بکات، چۆن بە کؤنە ئاینێکی وەکو زەدەشتیەت ڕاستە ڕێ دەبێت.

لە کۆتاییدا دەڵێم ئەوڕۆ تاك و کۆمەڵگای کوردەواری لەو هەرێمە سەیرو سەمەرە پێویستی بە گۆڕینی عەقڵە، نەك گۆڕینی ئایین و مەزهەب. پێویستی بەوە هەیە ڕوو لەو زانستانە بکات کە میللەتانی تری وەکو ژاپۆن و ئەڵمانیا و کۆریای باشووری دروست کردوو و پێگەیاند، نەك خوڕافیاتی فلان ئایین و عەلان مەزهەب، ئەوە بۆ بابەتی حزبایەتیش ڕاستە.