كۆتایی مرۆڤ

جیهان جگە لە گۆڕستانێك هیچی ترنییە

كۆتایی مرۆڤ

1118 خوێندراوەتەوە

نەجات نوری

" ئێمە بۆچی دەژین كە هەموو شتەكان درۆن" نیتشە. تاكاتی ئەم نووسینەم بە پێی هەواڵەكان بە هۆی بەربڵاوی ڤایەرۆسی(كۆرۆنا)وە زیاتر لە چوار ملیار مرۆڤ لە ماڵەكانیاندا ماونەتەوە، زیاتر لە دووملیون مرۆڤ توشی نەخۆشیەكەبوون‌و 166000 كەسیش بە ڤایەرۆسەكە مردوون لە زیاتر لە 200وڵاتدا، لەگەڵ ئەمەدا ملیونان كەس بێكاربوون، بەدەیان كۆمپانیا‌و سەرمایەدار تووشی زیانی گەورەبوو لە مایەپووچی نزیك بوونەتەوە.

،،

بەجۆرێك ئەم ڤایەرۆسە جیهانی شپرزەكردووە كە بەشێكی زۆری زانست‌و كایە رۆشنبیری‌و ناوەندەكانی لێكۆڵینەوەی بە خۆیەوە خستۆتە بەردەم گومانێكی گەورەوە

گومانێك كە ئەگەر زیاد لە ڤایەرۆسێك بە جیهاندا بەم خێراییە بڵاوببێتەوە چارەنووسی مرۆڤ بە كوێ دەگات لە سەر زەویدا؟ مرۆڤ خۆی دەبێت چی بێت؟ بۆچی بوون‌و ناوی وەكو گیانلەبەرێك هەمیشە دەكەوێتە پێش هەموو شتەكانی ترەوە؟ تۆ بڵێیت ئەم گیانلەبەرە بیركەرەوەیە بۆ سڕینەوەی خۆی نەخوڵقابێت؟ ئاخر مرۆڤ لە دەقە ئاینیەكانیشدا بە مەخلوقێك ناسراوە كە خودا بە جوانترین وێنە دروستی كردووە‌و عەقلی پێداوەو بە دەقەكان رێنومایی دەكات، هەموو ئاماژەكانی ناو ئەو دەقانەش بۆ كردارو بوونی مرۆڤە، بۆ خستنە سەر رێگای گەیشتنە بە بێ گوناهی‌و ئاسودەی، بەڵام مرۆڤ لە دەرەوەی ئەم دەقانە دواتر گەیشتە كوێ؟ چی وای لە مرۆڤ كرد ببێتە وەلانانی ئەم دەقانە كە بە كەلامی خودا ناودەبرێن؟ لە دەرەوەی ئەم دەقەئاینیانەش دەقە فەلسەفی‌و رۆشنگەریەكان هەن كە هەزاران ساڵ دەبێت بیرمەندان‌و حەكیمان تێیاندا بۆ بوونی مرۆڤ ‌و ئەخڵاق‌و ژیان كاریان لەسەركردووە، بەڵام مرۆڤ لەگەڵ ئەم هەموو وێنەو وشەو كتێبانەدا لە كوێدا راوەستاوە؟ بووەبەچی‌و بوونی بەرەوكوێ دەچێت؟ لەگەڵ سەرهەڵدانی ڤایەرۆسی(كۆرۆنا)دا مرۆڤ دەكەوێتە كوێی شارستانیەت‌و فەلسەفەو ئاین‌و بازاڕی ئازادو سەرمایەداریەوە؟ ئەمانە لە كوێدا مرۆڤ رزگاردەكەن؟

ئێستا جیهان ئەمەیە كە بۆ مرۆڤ جگە لە گۆڕستانێك هیچی ترنییە، چونكە نە زانست‌و نە پارەو نە شارستانیەت‌و نە فەلسەفەو نەكتێب‌و رۆشنگەری بەهانانی ژیانی مرۆڤە نایەن لەبەرامبەر ئەم دەردەدا، لەگەڵ دەردەكەیشدا ئەوەی تێبینی كرا مرۆڤ بەرەو نەداری‌و بێكاری چوو، كە ئەمەش بووە هۆكاری دووەم داڕمانی بوونی مرۆڤ لەم رۆژگارەدا، خۆ ئەگەر وەكو ئەوەی ئێستا تێبینی دەكرێت نەخۆشیەكە لەمە زیاتر درێژەبكێشێت‌و جیهان بە خۆیەوە ئاوا ماندووبكات ئیتر لە جیهاندا شۆڕشی برسیەكان لە قووڵایی شارستانیەتە گەورەكاندا بە فراوانی سەرهەڵدەدات، ئێستا وردە وردە سەرەتاكانی ئەم جوڵانەوەیە بۆ نەداری لە زۆر شوێن سەری هەڵداوە، هیچ دەوڵەتێك لە جیهاندا نییە بتوانێت بەرگەی ئەم نەهاتی‌و نەداری خەڵكەكەی بگرێت‌و بتوانێت تا ماوەیەكی زۆر هاوكاری گەلانی خۆی بكات بۆ بێكار‌و برسیبوون‌و مانەوەیان لەماڵەوە.

لەگەڵ سەرهەڵدانی(كۆرۆنا)دا چاوەكان چوونەوە سەر جیهان‌و مێژووی دەردو نەهاتیەكان، جیهان لەكوێوە تەماشادەكەیت، لاپەڕەكانی مێژوو لەكوێوە هەڵدەدەیتەوە بەسەر هەزاران جەنگ‌و تاوان‌و وێرانبووندا دەكەویت، قووڵایی دونیا پڕە لە هاوكێشە گەورەو خوێناویەكان ، ئەمانە هەمووی مرۆڤ خۆی خوڵقێنەرو داڕێژەربوون، تا دێ مرۆڤ خۆی هۆكاری نەهاتی‌و جەنگ‌و نەخۆشی‌و وێرانبوونە، كاتێك ئیتر لەشكرە زەبەلاحەكان بە چەكی ئۆتۆم‌و دەیان كەشتی گەل‌و هێزی تۆقێنەرەوە ناتوانن مرۆڤی وڵاتەكەی خۆیشیان لە مەرگی (كۆرۆنا) بپارێزن، بە ملیونان دۆلاری خاوەن كۆمپانیاكان‌و سەرمایەدارەكان ناتوانن جیهان لە ڤایەرۆسێك بەخێرای رزگاربكەن؟

بە دەیان رۆشنبیر ‌و بیرمەند‌و دەیان دەزگای میدیای گەورەدا لە ئاست ئەم دەردەدا جگە لە تەماشاچیەك هیچی ترین، ئیتر دەبێت مرۆڤ بەرەوكوێ بچێت؟ دەبێت ئیتر مرۆڤ بیر لەخۆی بكاتەوە، بە تایبەت مرۆڤە نەدارو خاوەن پیشەبچوكەكان، دەبێت لە جیهاندا مرۆڤ بە رۆحی خۆی‌و بە بوونی خۆیدا بچێتەوە، ئەگەر وانەكات لە هەموو كاتێكدا بوونی دەكەوێتە بەردەم شاڵاوی قڕكردن‌و نەمان.

ئاخر ئەوە مرۆڤە كە ئیتر ناتوانێت لە سایەی تەلاری هەوربڕ‌و كۆمپانیا‌و دەزگا زەبەلاحەكانی ئەمڕۆی شارستانیەتەكاندا لە جیهاندا ئاوا بژی، بەمەش مرۆڤ ئیتر ئاوا ناژی چونكە لەگەڵ بە خێرای بڵاوبوونەوەی (كۆرۆنا)دا دەبێت بیرلەوەبكاتەوە كە سبەی‌و ساڵانی داوتریش دەردو ڤایەرۆسە جۆر بە جۆرەكان هەموو توخم‌و بوونی مرۆڤایەتی دەخاتە بەردەم شاڵاوی قڕكردنەوە.

لە قووڵایی جیهاندا گەلێك بیرو بۆچون لەلایەن دەیان بیرمەند‌و كەسانی ترەوە سەری هەڵداوە بۆ ترس لە مرۆڤ ‌و وێرانبوونی جیهان كە ئەمەش پەیوەندی بە بوون‌و رەفتارەكانی مرۆڤ خۆیەوە هەیە، زۆر بیرمەندو كەسایەتیش كەوتنە هەڵەی گەورەوە كە پێیان وابوو زانست‌و شارستانیەتەكان مرۆڤ لە نەهاتی‌و برسێتی‌و ئازار رزگاردەكەن، لەوەدا هەڵەبوون كە نەیانزانی هەموو شتێكی تازەگەری نابێتە هۆكاری خۆشبەختی‌و ئارامی بۆ مرۆڤ، زانست ئۆتۆمی بەرهەم هێنا بەڵام بووە هۆكاری مەرگی هەزاران كەس لە كازانزاكی‌و هێرۆشیما، چەكە زەبەلاحەكانی بەرهەم هێنا كەبووە هۆكاری مەرگی ملیونان مرۆڤ لە جەنگە سەختەكانی جیهاندا، تەكنەلۆژیایی بەرهەم هێنا كە بووە ماڵوێرانی بۆ رۆحی زۆر مرۆڤ.

لەپشتی ئەم زانستانەوە جەنگێكی كوشندە بۆ مرۆڤ هەیە، كۆمپانیا زەبەلاحەكانی بەرهەم هێنەری ئەم تەكنەلۆژیانە لەكوێدا توانیان هەزاران مرۆڤ لە مەرگی كۆرۆنا رزگاربكەن؟ لەگەڵ بوونی ئەم تەكنەلۆژیایانەدا مرۆڤ بۆخۆی بووە ئامێرێكی ساردو بێ رۆح‌و كەوتە بەردەم كڕین‌و فرۆشتنەوە

،،

جیهان بۆی بووە ماڵێكی وێران‌و تاریك چوونكە ئیتر مرۆڤ رۆحی هی خۆی نییە، هی سەرمایەدارو دەوڵەتە زەبەلاحەكانە كە هەر رۆژە بە شتێكی پووچەوە ماندووی دەكەن‌و لە مرۆڤ بوونی دەخەن.

سەرۆكی قەشەكانی وێلڤرسان ساڵی 1014 لە شاری نیۆیۆرك رایدەگەیەنێت (جیهان لە كاتێكدا كە لە كۆتایی خۆی نزیك دەبێتەوە، پەلەپرۆزێی پێوە دیارە) ئاوا دەمێكە مرۆڤ هەست دەكات ئیتر لە كۆتایی خۆی نزیك دەبێتەوە‌و رۆحی بەرەوئاوابوونێكی ترسناك دەچێت، ئەوە نیتشەیە كە دەڵێت:" ئێمە بۆچی دەژین كە هەموو شتەكان درۆن) لە تێڕوانینی ئەم بیرمەندەوە مرۆڤ ئیتر لەگەڵ درۆكاندا كە ناون بۆ زۆرشتی پووچی شارستانیەت‌و بەهای فیكرو شتەكانی تر ناتوانێت بژی، هیچ شتێك لەمانە نابێتە فریادڕەسی بوونی، دەبێت خۆی لە درۆی دەوڵەتەكان‌و زانستە كوشندەكان رزگاربكات (لەو شوێنەی كە هێشتا گەلێك ماوە، نازانن دەوڵەت چیە) (دەوڵەت ساردترین دێوەزمەی ساردە) ئاوا دەوڵەتەكان هێشتا بەڵان بۆ بوونی مرۆڤ، بەڵان بۆ تاڵانی‌و نەخۆشی‌و تێكدانی كەش‌و هەواو سروشت‌و جوانیەكانی.

ئەوە نیتشەیە كە دەڵێت(منێك كە فێری چێژی شتە بێگوناهەكان‌و كەمم، ئامادە‌و بێقەرار بۆ فڕین، فڕین بۆ دوور- چلۆن دەكرێ كە شتێك لە رەگەزی مەل لە من دا نەبێ؟) ئیتر مرۆڤ دەبێت تێبگات كە هەر رۆحی خۆی بە فریایی دەكەوێت‌و دەبێت بزانێت كە سەرمایەداری‌و تەكنەلۆژیا‌و ئایدۆلۆژیاكانی تریش پێكەوە ناتوانن بوونی مرۆڤ وەكو خۆی بپارێزن، ئەمانە بەڵان بۆ بوونی مرۆڤ، مرۆڤ ئیتر دەبێت لەوە تێبگات كە بگەڕێتەوە بۆ سەر بوونی شتەسادەكان‌و پشت نەبەستێت بە شارستانیەت‌و كاڵای گرانبەها‌و بوونی تەكنەلۆژیا گرنگەكان، خۆ ئەگەر مرۆڤ نەبێتەوە بە مرۆڤە سادەو بێ گوناهەكە‌و ئاوا لەگەڵ ئەم جیهانە پڕ لە دەردە جۆربەجۆرانەدا هەڵبكات ئیتر مەرگی خۆی رادەگەیەنێت‌و كۆتایی بە بوونی دێت وەكو گیانلەبەرێكی بێ شوناس‌و قێزەون، گەڕانەوەی مرۆڤ بۆ ماڵێكی سادەو ژیانێكی ئاسایی‌و پشتكردنە تەكنەلۆژیا مل شكێنەكان تاكە رێگای رزگاربوونێتی، مرۆڤ دەبێت ئیتر بگەڕێتەوە بۆ كەناری دوور لە جەنجاڵی‌و هاتووهاوار...

وەكو نیشتە بانگ بكەین:

نووكە من لێرە دادەنیشم

لەم ئاوەدانییە بچووكە .....

ئاخ، ئیدی مەگرین

ئەی دڵە نەرمەكان

ئیدی مەگرین

ئەی دڵی خورماكان

ئەی مەمكە پڕ شیرەكان.