گازی سروشتی لەكوێی پرسی ناناوەندێتییە بۆ سلێمانی؟

گازی سروشتی لەكوێی پرسی ناناوەندێتییە بۆ سلێمانی؟

446 خوێندراوەتەوە

شاهۆ عەبدوڵا


لەپاش شەڕی ناوخۆ هەرێمی كوردستان بەسەر دوو بەر و دوو زۆندا دابەش بوو زەرد و سەوزەكەی جاران، ئەوانەشی هەبوون لەپاراوێزی ئەو دوو ڕەنگەدابوون، لەپاش یەكگرتنەوە وەزارەتەكان و دانانی سەرۆكێك و جێگرێت بەمەبەستی كالكردنەوەی ئەو دوو ئیدارەییە و بوونی ڕێككەوتننامەیەكی سترانیژیی لەنێوان هەردوو پارتی دەسەڵاتداری زۆنەكە تائاستێك هەنگاوی باش نرا بۆ ئەوەی كاریگەرییەكانی ئەو دوو ئیدارەیەیی كۆتاییان پێبێت. بەڵام ئەمە بەنەخۆشكەتن و مردنی تاڵەبانی سەمەبەری نەبوو درزەكان تا بێت زیاتر و زیاتر دەبن. ئەوەی هێشتوونەتییەوە بەرژەوەندی هاوبەشە نەك پرسێكی نەتەوەیی و نیشتیمانی. ڕابردوو سەلمێنەری ئەوەیە هەریكە و بۆخۆی كێشی دەكات و پرسەگەورەكە كە پرسێكی یەكجار نەوتەوەیی و نیشتیمانییە لەبیركراوە، هەر لەلیدوانی خودی سەركردەكانیانەوە ئەوە ڕوونە ئەوەی بەوسەر ئەم نیشتیمانەدا هێناویانە بەعسیش نەیكردووە. یان داواكاری بەهرێمكردنی سلێمانی و جوڵاندنی پرسی جێبەجێكردنی پرسی سیستەمی ناناوەندێتی بۆ سلێمانی. لەكاتێكدا هەر لەناو خودی سلێمانی زوڵم لە ناوچەكانی دیكە دەكرێت و هەوڵی كەمركردنەوەی دەسەڵاتەكانیان دەدرێت.

پرسی ناناوەندێتی وەك فشاری سیاسی
مانۆڕەكە لەوەوە دەستی پێكرد ڕەخنە لەتیمی حكومەتی یەكێتی بگیرێت و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان وەك چەكی ئەو مانۆڕە بەكاریهێنرێت. لەپێش سەردانی كردنی وەفدی هەرێم بەمەبەستی یەكلایكردنەوەی پرسی موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستان. هاوسەرۆكی نوێی یەكێتی زنجیرەیەك كۆبوونەوەی یەك لەدوای یەكیی هەبوو لەتەك حزبی گۆڕان و كۆمەڵ. چون دڵنیابوو ئەو كۆبوونەوانە سەركەوتوو نابێت لە پرسی موچەدا. بۆیە هەرلەپاش گەڕانەوە و لەتەقیتێكی دیاری كراودا پرسی ناناوەندێتی وروژێنرا. دەیان سایت و پەیج و كەناڵً و كەسایەتی خرانە خزمەتی ئەو مانۆڕەوە كە فشارەكان لەسەر پارتی زیاتر بن مەبەستی وەرگرتنی پشك و دەسەڵاتی زیاتر. ئەمەش ئەوە دەردەخات پرسی ناناوەندێتی بۆ سلێمانی پرسێكی یەكجار سیاسی ئەوەندەی مەبەستی فشارە نیوهێندە مەبەستیان نیە ئەو سیستەمە جێبەجێ‌ بكرێـت.

گازی سروشتی لەكوێی پرسی ناناوەندێتیە بۆ سلێمانی؟

لەپاش بڵاوبوونەوە و فرۆشتنی كازی سروشتی بەحكومەتی عێراق، یەكێتی و هاوسەرۆكە نوێیەكەی دركیان بەوە كردووە ئەو مەسەلەیەش وەك نەوت لێنەكەن و ئەو مەسەلەیە بخەنە ژێر دەسەڵات و هەیمەنەی خۆیانەوە، هەروەك چۆن پارتی لەمەسەلەی نەوتدا یەكجار دەسەڵاتدارە و یەكێتی هیچ دەسەڵاتێكی بەسەرەوە نەماوە و تەنیا ڕەخنە و ڕاپۆرتی هەواڵی نەبێت. هەربۆیە داواكاردن و دورستكردنی فشار لەسەر مەسەلەی لامەركەزی بۆ ئەوەیە دەست بەسەر ئەو داهات و كەیسەی گازی سروشتی دا بگرێت. لەبەر ئەوەش ئەمجارە جوگرافیای سلێمانی هاندەرە بۆ ئەوەی ئەویان بۆ بچێتەسەر چون هاوسنورە لەتەك ناوچەی ژێردەسەڵاتی حكومەتی عێراقی. ئەمەش واتە بێباك بوون لەبوون یان نەبوونی پارتی. ڕەنگە ئەنجامدانی كۆبوونەوەی دووقۆلیش بۆ پارتی و یەكێتی ئەو مەسەلەیە بەچڕی باسی لەسەر بكرێت.

ئەوەی ئیستا دەگوزەرێت چ سیستەمێكە لەسلێمانی؟

هەموو ئەوانەی دەسەڵاتدارن و لەنزیكەوە چاودێری ڕەوشەكە دەكەن باش دەزانن ئەوەی تائێستاش لەسلێمانی دەگوزەرێت پارتی وەك حكومەت دەسەڵاتی بەسەرەوە نیە و تەنانەت توانای گۆڕینی یەك بەڕێوەبەریشیی نیە. ئەمە لای هەمووان ڕوونە یەكێتی و ئەندازەیەكی كەمیش گۆڕان دەسەڵاتی یەكەم و كۆتایی سنوری سلێمانین بەئیدارەكانی گەرمیان و ڕاپەڕینی و هەڵەبجەشەوە. بۆیە زیاتر لەدوو ئیدارەی سەربەخۆ دەچێت تا سیستەمێكی ناناوەندی. بەڵام لەپاڵ ئەمانەدا ئەوەی ڕەوشەكە ئاڵۆزدەكات هەوڵە بەپەلەكانی سەرۆك وەزیرانە بۆ كۆكردنەوەی دەسەڵاتی زیاتر و لەناویشیاندا بەچەتركردنی وەزارەتی ناوخۆ بەسەر وەزارەتەكانی دیكەدا. هەر بۆیە لەئەگەری جێبەجێكردنی سیستەمی ناناوەندێتی بۆ سلێمانی ڕەوشی سلێمانی زیاتر ئاڵۆز بێت، ئەوەی دەسەڵاتدارە لەناویەكێیدا زیاتر هێزی سەربازین و لەگروپ و دەستەی جیاواز پێكهاتوون و هیچ كات ئامادە نین دەست لەبەرژەوەندییەكانی خۆیان هەڵبگرن و مەرجەعێك یان دەسەڵاتی دامەزراوەكانی حكومەت بەخودی پارێزگارییشەوە توانای لێپێچینەوەی نیە. ئمەش سەردەكێشێت بۆ پاشاگەردانییەكی یەكجارخراپ.

چ كاتێك گونجاوە سیستەمێكی ناناوەندی داوابكرێت بۆ سەرجەم پارێزگا و ئیدارەكان؟

كاتێك حكومەت و خەڵكی پارێزگاكانی هەرێمی كوردستان زانیان دەسەڵاتی حكومەت و دامەزراوەكانی بەرزترن لەدەسەڵاتی بەرپرس و كادر و ئۆرگانەكانی حزب و توانای لێپێچینەوەیان هەیە لەسەرجەم برپرس و خاون هێز دەسەڵاتی ئەمنی. ڕەنگە ئەوكاتە گونجاو بێت داوای سیستەمێكی ناناوەندی بۆ ناحییەكانیش بكرێت.

ئایا سیستەمی ناناوەندێتی چارەسەری كێشەكانی سلێمانی دەكات؟

بێگومان نەخێر ناتوانێت چارەسەری بكات، چۆن؟ ئەوانەی بانگەشەی ئەوەدەكەن كە هەرێمێك یان سیستەمێكی ناناوەندی جێبەجێ بكرێت بۆ سلێمانی، زیاتر مەبەسەستیانە پینەی بێ مووچەی بكەن و ڕاستەوخۆ موچە لەبەغداد وەربگرن. ئەمە لەكتێكدایە بەغدا خۆی بەدەست دابەزینی نرخی نەوت و پێكنەهاتنی حكومەت و ناكۆكییە سیاسییەكانەوە دەناڵێنی. هەروەها داوای سەرجەم داهاتی خاڵە سنورییەكان و لیست و ناوی حەقیقی فەرمانبەران و شەفافیەت دەكات و سنوری سلێمانی بەدەست كێشەی سیاسی و بەرپرسی چەكدار و نەونی ناوەندێكی بڕیار لەسلێمانی و مۆنۆپۆلكردنی بازرگانی لەلایەن حزب و دەستتڕۆیشت و كۆمپانیاكانەوە، لەوەها ڕەوشێكداجێبەجێكردنی سیستەمی ناناوەندێتی گونجاوە بۆ سلێمانی؟


مانۆڕی داوكاركردنی سیستەمی لامەركەزی بەكوێ‌ دەگات؟

ئەم هەموو هەڵمەتەی ڕاگەیاندن و تۆڕی كۆمەڵاتی و تەلفزیۆنەكان خاو دەبنەوە ئەویش بەدانیشتی ڕاستەوخۆی هاوسەرۆكە نوێیەكەی یەكێتی و سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان، ئەوەشی وایكردووە ڕەوشەكە ئالۆزبكرێت و شەڕی نوێنەرایەتی بەوانی تر بكەن، تەنیا بۆ ئەوە دەگەرێتەوە كە هەردوولا داننانەن بە پۆستە نوێیەكانی یەكتردا. بە دانشتنیی ڕاستەوخۆ زۆربەی هەڵمەتەكان كۆتاییان پێدێت و ئەوەی ناوی داواكاردنی پرسی ناناوەندێتییە كاڵدەبێتەوە بۆ گەڕێگی دیكە ناكۆكییەكان.

 

author photo
دەرچوی بەشی زانستە ڕامیارییەكان
بەڕێوەبەری ناوەندی حەمرین بۆ توێژینەوەی ستراتیژی