ئایا لە مافەکانمان تێگەشتووین

ئایا لە مافەکانمان تێگەشتووین

378 خوێندراوەتەوە

محمد ئیبراهیم وەلی

دابینكردنی ماف و بەدەستهێنانی مافەكان هەمیشە پێوەری ڕاستەقینەو باوەڕپێكراوی هەڵسەنگاندنی دەستەڵات و حكومەتی وڵاتان بووە. ئەو دەستەڵاتەی مافەكانی گەلەكەی دابینبكات دەستەڵاتێكی پەسەندكراوە و ئەو گەلەی مافەكانی خۆی بەدەست دەهێنێت گەلێكی زیندو و ستایشكراوە.
بۆ ئەوەی دەسەڵاتێك بەبێ گرفت دروستكردن مافەكانی گەلەكەی بدات، دەبێت ڕێسا ئەخلاقیەكان و دادگەری پەیڕەوبكات تا نزیكبوونەوە لە ئاستی ئەو دادگەرییەی كە مرۆڤ دەتوانێت بەدی بهێنێت.


بەڵام بەلەبەرچاوگرتنی مێژوی فەرمانڕەوایی و چەوساندنەوەی گەلان كەمترین دەستەڵات و دەوڵەتەكان ڕێسا ئەخلاقیەكانیان ڕەچاوكردووە و مافەكانی گەلەكەیان دابین كردووەو لەگەڵ داگیركاری ئیستیعماری كۆن و زلهێزانی نوێش هێندەیتر ستەمەكان زیاتر بوون، هەر بۆیە ئەو گوتەزایەی كە دەڵێت (ماف دەسەنرێت، نادرێت) لەكۆمەڵگا جیاوازەكاندا بووە بە ویردی سەرزمانی ڕۆشنبیران و نوسەران و گەلانی ژێردەستە و تەنانەت پارت و ڕێكخراو ئۆپۆزسیۆنەكانیش. ئیدی ئەوگەلانەی كە زیندوبوون و ستمكارییان پێ قبوڵ نەدەكرا بۆ بەدەستهێنانی مافەكانیان ڕێگاجیاوازە مەدەنی و تەنانەت نامەدەنیەكانیشیان گرتەبەر.


لەڕاستیدا ئێستە ئەگەر هۆشیاری گەلان و پێشكەوتنی شێوازەكانی دەستەڵات و چۆنیەتی حوكمكردن چاولێبكەین دەگەینە ئەو بڕوایەی كە ئەو گوتەزایەش (ماف دەسەنرێت، نادرێت) كاركردی نەماوە و لەجێگەیدا گوتەزای ( دابینكردنی ماف بەندە بە تێگەیشتنی گەلەوە بۆ مافەكانی) جێگەی گرتوەتەوەو ئەنداز و بڕی تێگەیشتن گەلان بۆ مافەكانیان زامنی بەدەستهێنانی مافەكانە، واتە گەلێك كاتێك دەتوانێت مافەكانی بەدەست بهێنێت كە بزانێت كامە مافیەتی و سنوری مافەكانی كامەیە و دەبێت چی بۆ دەستەبەر بكرێت و بەچ كوالیتییەك بخرێتە خزمەتی. كاتێك ئەمەی زانی ئەوجا دەكەوێتە دۆزینەوەی ڕێگا و هەوڵدان بۆ گەیشتن بەمافەكانی.

،،

ئەگەر لەم ڕوانگەیەوە لە خۆپێشاندان و ناڕەزایەتییەكانی ئەم دواییەی هەرێم بڕوانین ئەوسا تێدەگەین كە ئێمە هێشتاش لەمافەكانمان تێنەگەیشتوین بەتەواوەتی نازانین دەبێ چ شتگەلێكمان بۆ دابین بكرێت و تەواوی مافەكانمان كامانەن و سنوری مافەكانمان تاكوێیە. زۆرجار مافەكانمان لە بەدیهێنانی خواستێك كە هەر لەبنەڕەتەوە مایەی قسەلەسەركردن نییە كورت دەكەینەوە.


لەئێستادا كە كەمترین ماف بۆ هاوڵاتیەكی هەرێم دابین نەكراوە و بە دانپێدانانی خودی سەرۆكی حكومەت و بەپێی ڕاپۆرتی ناوەند و دەزگا ناوخۆیی و دەرەكیەكان بارودۆخی هەرێم لە خراپترین دۆخی ئابوری دایە كە ئەوەش دەبێتە بنەما بۆ بارودۆخی ژیان و دابین كردنی مافەكان، لەكاتێكدا كە هەمووان و تەنانەت دەستەڵاتیش پێشبینی تەقینەوەی ناڕەزایەتی جەماوەرییان دەكرد، ئەگەر سەرنج بخەینە سەر ناڕەزاییەتیەكانی ئەم دواییەی مامۆستایان لە ناوچە جیاوازەكانی هەرێم و كاسبكارانی سلێمانی و شارۆچكەكانی و ناڕەزایەتیەكانی پێشتری پزیشكان و پەرستاران دەبینین تەواوی خواستەكان سادەترین مافی دارایی لەخۆدەگرێت.


ئەوەش جیاوازییەگەورەكەی گەلانی زیندوو و سەردەستەیە كە جیای دەكاتەوە لەگەلانی نازیندوو و ژێردەستە بە گەلی ئێمەشەوە. گەلانی زیندوو نەك هەر دابینكردنی فول كوالیت پێداویستیە سەرەكیەكانیان بەمافی سەرەتایی و قسە لەسەر نەكراو دەزانن بەڵكو شێوازی بەڕێوەبردنی وڵات و پەیڕەوكردنی سیستەمی ئابووری و ڕەنگڕێژكردنی سیاسەتی دەرەوە و... بەمافی خۆیان دەزانن. بەڵام گەورەترین تێگەیشتنی ئێمە لە مافەكانمان كورت دەبێتەوە لە خواستی دابینكردنی بژێوییەك كە هێندەی ئاو و هەوا سەرەتاییە بۆ ئێمە و ئیدی ئەو هەموو ستەمەی سەبارەت بە (ئازادی، پێشێلكردنی یاسا و نەبونی دادگەری، پاوانكردنی تەواوی جومگەكانی دەستەڵات، دەستەڵاتی پۆلیسی، بەتاڵانبردنی سامانی سروشتی، نەبونی خزمەتگوزاری گشتی، دابین نەكردنی سەرەتایترین پێداویستیەكانی ژیان، نزیك بونەوە لە سفری ژێرخانی ئابوری و..... ) بەشێك نین لەتێگەیشتنی ئێمە بۆ مافەكانمان و بە بەدیهێنانی خواستی دابەشكردنی موچەیەك بۆ مامۆستایان و تەندروستكاران وە هەڵگرتنی قەدەغەی هاتوچۆ بۆ كاسبكاران و ئازادكردنی ڕۆژنامەنوسێك بۆ نیوەی ڕۆژنامەنوسان و ... دەبێتە هەموو خواستێكی ئێمە و تەواوی تێگەیشتنی ئێمە لە مافەكانمان.


هەربۆیە جوڵە مەدەنیەكانی ئەم دواییەش بەو خواست و قەبارەیە نەیانتوانی و ناتوانن ببنە ئومێدێك بۆ بدیهێنانی گۆڕانكاری و دەستەبەركردنی مافەكان.