بارودۆخی شیعەکانی سعودیەچۆنە؟

بارودۆخی شیعەکانی سعودیەچۆنە؟

245 خوێندراوەتەوە

سعودیە ئەو وڵاتەی کەبەچەقی سوننەکانی جیهان دائەنرێت و زۆرینەی ئەو وڵاتەسوننی مەزهەبە، بەدرێژایی مێژوو دەسەلاتی سعودیە هەوڵی لەناوبردنی مەزهەبی شیعەی داوەو ویستویەتی بەهەر ڕێگەیەک بێ هەژموونیان بچوک بکاتەوە.
لاکردنەوە لەشیعەکانی سعودیە پێویستی بە گەڕانەوە و بابەتیانەی قوڵی مێژووی هەیە. کەسەرەتای ناکۆکیەکانی نێوان سوننەو شیعە چۆن بوە؟ بەڵام ئەوە بابەتێکی دورو درێژە ولەم بابەتەنامانەوێت بچینە ئەو وردە کاریەوە ڕاستەوخۆ دەچینە ناو پانتای ناڕەزایەتی شیعەکانی سعودیە وەک دەرهاویشتەی جیاکاری مەزهەبی و پێشێکردنی مافی کەمینەیەکی تایفی لەنێوان جەمسەری سوننەگەرایەو زاڵکردنی مەزهەبی سەلەفی بەسەرمەزهەبەکانی تردا، چونکە شیعەکان لەمێژووی هاوچەرخی ئەم وەڵاتەدا تواناو لێوەشاوەییان شەلکراوە و ڕۆڵیان لەژیانی گشتیدا قەتیس کراوە.
شیعەکانی سعودیە بەنزیکەی لە%١٥ی کۆی دانیشتوانی سعودیە پێیک دێنن، ئەوەی جێگەی سەرنجە تاکو ئیستاکە مافە سەرەتایەکانی ژیان بۆشیعەکانی سعودیە بەردەست نیە،(ڕۆژنامەی شەرقی ئەوسەت ) لەڕاپۆرتێکیدا باسلە پێشێلکاریەکانی دەسەڵاتدارانی سعودیە دەکات بەرامبەر بە کەمینە شیعە مەزهەبیەکان و لەسێدارەدانی گەورە زانایانی شیعە لە سعودیە.


شیعەکانی سعودیە زیاتر لەژێر کاریگەری قوم یان نەجەفدان؟

شیعەکانی سعودیە زیاتر کاریگەن بە شیعەکانی عێراق، بەو پێیەی دامەزراوەی ئاینی شیعە نوێنەرایەتی ئینتیمای عەرەبیی شیعەگەریی کردوە ڕۆڵی گرنگی گێڕاوە لە دانانی شیعەگەرایی و دروستکردنی حەوزەی زانستی کەنداوو جەزیرەی عەرەبیدا کەزانستی ئیسلامیەکانی تێداخوێندراوە و بۆتە مەڵبەندی گەورەی بڵاوبەنەوەی شیعەگەری لەناوچەکەدا، کەلەئسیتادا کاریگەری بەدیار دەکەون لێرەدا رۆڵی (قوتابخانەی شیرازی ) بەنمونە دێننەوە کەزۆرترین کاریگەری بەسەر شیعەکانی سعودیەوە هەیە چونکە زانایانی سعودیە لەڕێگەی نەجەفو کەربەلاوە دەستیان بەحەوزەی زانستی شیعەلەعێراق گەیشتوە، لێرەشەوە توانیویانە پلەی ئیجتیهاد لەمەزهەبی شیعەدا بەدەست بهێنن.

،،

بەلام ئەوەشمان لەبیرنەچێت کە جەمسەری شیعەگەری فارسییەکە زۆرترین کاریگەریان لەسەر شیعەکانی سعودیە هەبووە ئەمەش بەتۆخی ڕەنگدانەوەی هەبوە لەسەر بەهێزبوونی هۆشیاری مەزهەبیان لەسەرجەم ئاستەکاندا.

بەو پێیەی مەزهەبی فەرمیی لەدەوڵەتی سعودیدا وەهابی سەلەفییە ڕوانینێکی توندیان لەبەرامبەر شیعەدا هەیە و تەنانەت بەکافرو زەندیق لەقەڵەمیان دەدەن ، تەنانەت لەناوپڕۆگرامەکانی خوێندنیشدا لەقوتابخانە، پەیمانگەو زانکۆکانیشدا شیعەکان بەبێ باوەڕ و دەرچوو لەئیسلام لەقەڵەم ئەدەن ، لەبەرامبەریشدا شیعەکان لەسەرچەندین ئاستی جیاواز داوای بەدیهێنانی مافەکانیانیان دەکەن لەڕێگەی دەستەبەرکردن و جێبەجێکردنی داواکانیان بەنمونە ، لەڕووی سیاسیەوە داوای پارت و ڕێخراوەی سیاسی دەکەن ،کەلەبنەڕەتدا هیچ جۆرە زەمینەسازیەکی سیاسی لەئارادانیە بۆبەدیهێنانی داوایەکی لەم شێوەیە، بەبواری خزمەت گوزاریەوە ، ناوچە شیعەنشینەکان بەدەست کەمی خزمەتگوزایەوە دەناڵێنن و حکومەت کەمترین خزمەتی بەناوچەکانیان گەیاندوە ، لەکاتێکدا ناوچە شیعەنشینەکان زۆرترین ڕێژەی نەوتی تێدایە لەباری یاساییەوە، رێگریەکی زۆر دەکرێت لەشیعەکانی سعودیە بەهیچ جۆرێک کلۆجێک ناتوانن پۆست و پێگەی باڵالەدەوڵەت و حکومەت بەدەست بهێنن و لەهەموو کایە زیندووەکانی بڕیاردان و ڕاژەی دەوڵەتی بێبەشکراون .


مافخوازیەکانی شیعەو هەڵاواردنی مەزهەبی لەسعودیە

دۆخی گشتی شیعەکانی سعودیە دژاوارەو لەڕێگەی نوێنەرەکانیانەوە ڕۆحی و کەسایەتیە ئاینەیەکانیانەوە گوزارشت لەمەزڵومیەتی خۆیان دەکەن لەساییەی لەدەوڵەتی سعودیەدا کەوەهابیەکان تێدا باڵادەستن . موحافیزیەکانی شیعەخۆی لەچەندئاستێکدا ئەبینێتەو.


یەکەم: لەباری ئاینیەوە

١. شیعەکانی سعودیە بەگشتی ، بەتایبەتی شیعەی ڕادیکاڵەکان لەو بڕوایەدان ، کەدەسەڵاتدارانی سعودیە لەبەندایەتی و پەرستشەوە زیان بۆهێناون ڕێگەیان پێنادرێت بەئازادی ڕێگەبە سروشتە مەزهەبیەکانیان بکەن ، هەروەها حوسەینەکانیان دائەئەخەن و رێگەنادرێت حوسەینی نوێ بکەنەوە .
٢. دەسەڵاتدارانی سعودیە بەهیچ شێوەیەک ڕێگەبەبڵاوکردنەوەی شیعەگەری لەدەرەوەی ناوچەشیعەنشینەکان نادەن و قەدەغەیە .
٣. دەسەڵاتدارانی سعودیە ئەوحوسینیانە دائەخەن کە مۆڵەتیان لێیانەوە شیعەکان بەدژی دەسەڵاتداران تەیاردەکرێن.
٤. ڕێگەبەزۆرینەی شیعەکان دەدرێت سەردانی عێراق ، لوبنان سوریا بکەن پێشتریش ڕێگەیان پێدەدرا سەردانی ئێران بکەن ، بەڵام گەرگەشتەکان بۆنی ئامانجی سیاسیان لێبکرێت قەدەغەی دەکەن.

٥. سوکایەتی کردن بەشیعەکان بەشێوەیەکی نافەرمی بەڕێوەدەچێت لەپێشنوێژی مزگەوتی پێغەمبەر (د.خ) عەلی حوزەیفی وەختێک هێرشی کردە سەر شیعەکان لەکارەکەی دوورخرایەوە .

لە باری سیاسییەوە:
١. رێگە بە دامەزراندنی پارت و رێكخستنی سیاسیی لە لایەن شیعەكانەوە نادرێت، هەروەها رێگەیان پێنادرێت پۆستی باڵا لە ناو دەسەڵات و سوپادا بەدەست بهێنن.
٢. شیعەكانی سعودیە لە دەرەوە رێكخراوێكیان بەناوی "رێكخراوی نێودەوڵەتیی مافەكانی مرۆڤ لە كەنداو و دورگەی عەرەبیی" دامەزراندووە و لەگەڵ رێكخراوە نێودەوڵەتییەكان لە پەیوەندیدان.
٣. بە مەبەستی كرانەوە و ئاشتەوایی لەگەڵ دەسەڵاتدارانی سعودیەدا ناوی (رێكخراوی شۆڕشی ئیسلامیی بۆ رزگاركردنی دورگەی عەرەبیی" گۆڕدرا بۆ "جووڵانەوەی ئیسڵاحیی لە دورگەی عەرەبیی" بە رێبەرایەتیی حەسەن سەففار، هەروەها رێبەرە شیعەكان لە ناوچەی رۆژهەڵات پەیمانیاندا لە رووی رێكخستنەوە لە ئێران جیاببنەوە، گیراوانی شیعە ئازادكران و دوورخراوانی سیاسیش گەڕانەوە، بەم هۆیەوە ئۆپۆزیسیۆنی شیعە لە سعودیە بوون بە دوو باڵەوە، یەكەم، ئۆپۆزیسیۆنی ناوخۆیی، كە حەسەن سەففار، جەعفەر شایب و نەجیب خنێزیی رێبەرایەتیی دەكەن، لە پاڵ ئۆپۆزیسیۆنێكی دەرەكیی بە رێبەرایەتیی حەمزە حەسەن، عەلی ئەحمەد، پاش گەڕانەوەیان بۆ سعودیە سەرلەنوێ ئەم وڵاتەیان جێهێشتەوە.
٤.بەشێك لە ئۆپۆزیسۆنی شیعە لە سعودیە لەگەڵ بەرەی ئۆپۆزیسۆنی لیبراڵدا لە ناوەوەو دەرەوەی سعودیە لە پەیوەندیدان.
٥. ئیسماعیلییەكان، كە گروپێكی شیعەن، جیا لە شیعەكانی تری سعودیە هەڵسوكەوتیان لەگەڵ دەكرێت، چونكە لە لایەكەوە ئەمان هیچ چەشنە پەیوەندییەكیان بە ئێرانەوە نییە و وەزیرێكیان لە حكومەتدا هەیە.


سودم لەم سەرچاوانە وەرگرتوە
ئاین ومەزهەب لەنوسینی: بەرزانی مەلاتەها
العلاقات الایرانیة السعودیة 1979-2001 "دراسة سیاسیة": محمد سالم أحمد الكواز، مجلة دراسات إقلیمیة، مركز الدراسات الاقلیمیة، العدد 7، السنة 4، 2007، ص20-21.

 

author photo

ڕۆژنامەنوس