كارەساتی گەورە روو لەهەرێم دەكات

ئێران ئاو لەهەرێمی كوردستان دەگرێتەوەو كارەبای پێدەفرۆشێت

كارەساتی گەورە روو لەهەرێم دەكات

472 خوێندراوەتەوە

دلێر عەبدوڵڵا، كاكەلاو عەبدوڵڵا


هەرێمی كوردستان، بەهۆی قەیرانێكی ترەوە دەناڵێنێت، ئەویش گرتنەوەی ئاوی رووباری سیروان و گۆڕینی ئاڕاستەكەیەتی لەلایەن كۆماری ئیسلامی ئێرانەوە. كە زیاتر لە دوو ملیۆن كەس ژیانی لەسەر ئەو ئاوەیە كە بەروبارەكەدا دێت.
رەحمان خانی بەرێوەبەری بەنداوی دەربەندیخان دەڵێت "روباری سیروان و زێی بچوك، سەرچاوەی سەرەكی ئاوی دوو بەنداوەكەی ناوچەكەیە (دوكان و دەربەندیخان) ، ئەگەر ئێران بەردەوام بێت لەتونێلە ئاوییەكەی ئەوا هاوڵاتیانی هەرێم دوچاری قەیران و كێشەی گەورە دەبنەوە."
خانی دەشڵێت "نزیكەی دوو ملیۆن كەس لەناوچەكانی هەڵەبجەو سلێمانی و گەرمیان و پارێزگای دیالە، پشت بەئاوی روباری سیروان دەبەستن بۆ كشتوكاڵ و ئاودێری، هەروەها بۆ راوەماسی و گەشت و گوزارو وەبەرهێنانی وزەش پشت بەو ئاوە دەبەسترێت."
ناوبراو ئاماژە بەوەش دەكات كە لەماوەی چەند ساڵێكدا، ئەگەری كۆچی بەكۆمەڵ هەیە لەو ناوچانەی كە پشتیان بەئاوی روبارەكە بەستووە، چونكە كەمبوونەوەی ئاوەكە زیانی گەورە لەكەرتی كشتوكاڵ و گەشتیاری ئەدات.
هەروەها دەشڵێت "لە ئێستادا ئاوی عەمباركراو بەكاردەهێنن بۆ زەویە كشتوكاڵییەكان و ئەوەش بۆ ماوەیەكی تر كەمدەكات و ناتوانن بەشێوەیەكی بەردەوام ئاوی عەمباركراو بدەن بە هاوڵاتیان."


ئاستی ئاو
بەپێی قسەی خانی، رێژەی ئاوی بەنداوی دەربەندیخان رۆژانە بە پێوانەی 15 سانتیمەتر كەمدەكات، هەروەها لەساڵی رابردووەوە شەش مەتر ئاستی ئاوەكە كەمیكردووە. لەگەڵ ئەوەی لەمانگی رابردووەوە ئێران بەرێژەی 70 بۆ 80 لەسەدی ئاوی روبارەكەی بۆ خۆی گل داوەتەوە.
بەنداوی دەربەندیخان دەكەوێتە باشوری رۆژهەڵاتی شاری سلێمانی بەدووری 65 كیلۆمەتر. سەرچاوەی ئاوەكەی روباری سیروانە كە ئەوەش شاخی زاگرۆس لە دیوی ئێرانەوە سەرچاوەی گرتووە. هەروەها لەروباری دیجلەی باشوری رۆژهەڵاتی بەغداوە كۆتایی دێت.
بەنداوەكە زیاتر لە سێ ملیۆن مەتر سێجا ئاو لەخۆدەگرێت، كە بۆ كاری كشتوكاڵی و كۆنتڕۆڵكردنی لافاو سودی هەیە، ئەمە جگەلە بەرهەمهێنانی وزەی كارەبا بۆ ناوچەكە.
كۆماری ئیسلامی ئێران، لەسەر رووباری سیروان 16 بەنداوی گەورەی دروستكردووە كە گرنگترینیان بەنداوی داریانە لە پارێزگای كرماشان. كە لەساڵی 2018 تەواو بووەو دەكەوێتە دوری 28 كیلۆ مەتر لەسنوری عێراق.
بەنداوی داریان، توانای گلدانەوەی 340 ملیۆن مەتر سێجا ئاوی هەیە، بەوەش بڕە ئاوێكی زۆر لەعێراق كەمدەبێتەوە.
كۆماری ئیسلامی ئێرانیش ئەوەی راگەیاندووە كە ئامانجی لەدروستكردنی ئەو بەنداوانە، بەرهەمهێنانی وزەی كارەباو گەیاندنی ئاوە بە ناوچە كشتوكاڵییەكانی باشوری رۆژئاوای وڵات.
ئەوەی بەرپرسانی كوردی نیگەران كردووە دەستبەكاربوونی تونێلی ئاوی نەوسودە كە درێژییەكەی 47 كیلۆمەترەو بەستراوەتەوە بە بەنداوە گەورەكەوە. ئامانجیش لەوە گۆڕینی ئاراستەی ئاوی روباری سیروانە بۆ چەند شارێكی تری ئێران.
نەوسود كاریگەرییەكی گەورە لەسەر پارێزگای هەڵەبجە دروست دەكات، كاوە عەلی جێگری پارێزگاری هەڵەبجە دەڵێت "ئێمە بەرێژەی لەسەدا سەد ئاوی خواردنەوە لەدەست ئەدەین، هەروەها كاریگەری گەورە لەسەر كەرتی كشتوكاڵ و راوەماسی دروست دەكات."
ئاماژە بەوەش دەكات كە گرتنەوەی ئاوی روباری سیروان، كاریگەری سیاسی و كۆمەڵایەتی دەبێت، دانیشتوانی هەڵەبجە متمانەیان بە ئێران كەمدەبێتەوە لەكاتێكدا ئەو ولاتە لەساڵی 1988 رزگاركەری زۆرێك لەدانیشتوان بوو لەكاتی كیمیابارانكردنی شارەكەدا."


یاسای نێودەوڵەتی
یاسا نێودەوڵەتییەكان، رێگەنادەن بە گۆڕینی سەرچاوەكانی ئاو لەنێوان دوو وڵاتدا، راژان فەرەیدون بەرێوەبەری تۆڕی زەوی، كە رێكخراوێكی نا حكومیەو لەسلێمانی كاردەكەن، هۆشداری دا لەبارەی ستراتیژی ئێران بەئاڕاستەی كەرتی ئاوی كە توانای گۆڕینی سیستمی ژینگەیی هەیە.
ناوبراو دەڵێت "بەردەوامبونی ستراتیژی ئێران، كارەساتی گەورەی لێدەكەوێتەوە، جگەلە زیانەكان بەكەرتی كشتوكاڵ، دیاردەی لێدانی بیر زۆردەبێت، ئەمەش لەرووی بایۆلۆجیەوە زیان دەگەیەنێت."


زیانە چاوەڕوانكراوەكان
لەسەر كەنارەكانی روباری سیروان، گوندێك بە دوری چوار كیلۆمەتر لەبەنداوی دەربەندیخانەوە بەناوی ژاڵەناو بونی هەیە، كە لەمساڵدا پرۆژەگەلی بچوكی گەشتیاری لەگوندەكەوە دەستیپێكردووە.
سەڵاح دارا یەكێك لەدانیشتوانی گوندەكە كە لەئێستادا بڕی 20 هەزار دۆلاری بۆ دروستكردنی پرۆژەیەكی گەشتیاری بچوك خەركردووە، ترسی هەیە پرۆژەكەی شكست بهێنێت ئەگەر بێتو ئێران بەردەوام بێت لە داخستنی ئاوی روبارەكە.
دارا دەڵێت "ئەگەربێتوو ئاوی روباری سیروان كەمبكات، ئەوا وەبەرهێنانكەم لەدەست ئەدەم، چونكە گەشتیار بەهۆی كەمی ئاوەوە رووناكەنە ناوچەكە، جگەلەوەش بەشێكی زۆر لەجوتیارانی گوندەكە زیانیان بەردەكەوێت چونكە پشتیان بەئاوی روبارەكەیە بۆ بەرهەمهێنانی برنج".


رێكاری یاسایی
هەریەكەلە حكومەتی عێراقی و هەرێمی كوردستان، داوا لە كۆماری ئیسلامی ئێران دەكەن، لەگۆڕینی ئاراستەی روبارەكان بوەستێت كە لێیەوە ئاو دێتە عێراقەوە. چونكە ئەوە پێچەوانەی هەموو یاساو رێسایەكی نێدەوڵەتییە، ئاوی روبارە هاوبەشەكان موڵكی هەردوو دەوڵەتە نەك بەتەنها ئێران.
ئەكرەم ئەحمەد بەرێوەبەری بەنداوەكانی هەرێم دەڵێت "حكومەتی هەرێم لەرێی قونسوڵی ئێران لەهەولێر داواكاری خۆی پێشكەشی ئەو وڵاتە كردوە، لە ئێستادا چاوەڕێی وەڵامی ئێرانین."
راژان فەرەیدون باس لەوە دەكات كە رێكخراوەكەیان لەگەڵ چەند رێكخراوێكی تری بیانی ناڕەزایی خۆیان لەبارەی هەوڵەكانی ئێران گەیاندووەتە لایەنی پەیوەندیدار، بەڵام گومانی هەیە لەوەی هیچ لایەن و دەوڵەتێك بەدەم داواكەیانەوە بێت، ئەوەش بەهۆی سوربوونی ئێران لەسەر هەوڵەكانی.

ئێران ئاو دەگرێتەوەو كارەبا بەهەرێم دەفرۆشێت
بەرامبەر گۆڕینی ئاوی روباری سیروان و زێی بچوك، ئێران پێشنیاری بۆ هەرێم كردووە كە لەرێی ئەو ئاوانەی گلی ئەداتەوە، كارەبا بەرهەمدەهێنێت و دەیفرۆشێتەوە بە هەرێم.
جێگری پارێزگاری هەڵەبجە دەڵێت "ئێران پێشنیاری بۆ ئێمە كردووە، ئێمەش پێشنیارەكەمان داوەتەوە وەزارەتی كارەباو چاوەڕێی وەڵامی ئەوانین".

 

author photo

ڕۆژنامەنووس