ئیسرائیل چاوەڕێی پایزی وڵاتانی عەرەبیە

ئیسرائیل چاوەڕێی پایزی وڵاتانی عەرەبیە

272 خوێندراوەتەوە

ئەمڕۆ لە كۆشكی سپی لە واشنتنی پایتەختی ئەمریكا، ڕووداوێكی گرنگ و مێژویی لە جیهاندا ڕوودەدات، كە ئەویش واژۆكردنی ڕێكەوتننامەی ئاشتی لە نێوان ئیسرائیل و ئیمارات و بەحرەینە، ئەم ڕووداوە هێندە بۆ ئیسرائیل گرنگە، ئەوەندە بۆ وڵاتانی عەرەبی گرنگ نیە، چونكە ئیسرائیل چەندین هەنگاو دەباتە پێش، هەروەها وڵاتانی عەرەبیش چەندین هەنگاو لە یەكگرتوویی و پابەندبوونیان بەو پرەنسیپانەی كە خۆیان باوەڕیان پێیەتی پاشەكشە پێدەكات.


گرنگی ئەم ڕێكەوتنە بۆ ئیسرائیل لەوەدایە، كە وڵاتانی عەرەبی وەك وڵاتێكی ئاسایی و سروشتی ناوچەكە دان بە ئیسرائیلدا دەنێن ،بەبێ ئەوەی ئیسرائیل كۆتایی بەداگیركاریەكانی بهێنێت و یان لەسەر بابەتێك سازشیان بكات،تەنانەت ئەم ڕێكەوتنە نەبۆتە مایەی ئاشتی و سەقامگیری ناوچەكە، چونكە جاروبار لە كەرتی غەزەوە موشەك ئاراستەی باشوری ئیسرائیل دەكرێت و ئیسرائیلیش وەڵامی هێرشەكان دەداتەوە،بۆیە ئەم ڕێكەوتنەی ئاشتیە لە نێوان چەند وڵاتێكدا واژۆ دەكرێت، كە خۆیان لە ئاشتیدا بوون و هیچ كێشەیەكی ئەوتۆیان نەبووە،باشتر وابوو لە نێوان وڵاتە ناكۆكەكانی ناوچەكە ئەو ئاشتیە بكرایە و تەنها لە ئیسرائیلدا قەتیس نەكرایە، بۆ ئەوەی ئاشتیەكی سەرتاسەری ڕاستەقینە فەراهەم بكرایە، نەك كۆكردنەوەی بەرژەوەندی بێت بەناوی ئاشتیەوە.


دان نان بە ئیسرائیل وەك ئەوەی ئێستا هەیە، دەرفەتێكی گرنگی مێژووییە و گەڕانەوەی نیە ،هەروەها ناتوانرێت لە داهاتوودا جارێكی دیكە دەستكاری بكرێت یان هەڵبوەشێنرێتەوە،چونكە بەستنی ڕێكەوتنامەكە چوارچێوەیەكی نێودەوڵەتی هەیەو كشانەوە لێی باجی قورسی بەدوادێت، بۆیە وڵاتانی عەرەبی دەبێت پابەندی ڕێكەوتنامەكە بن، بەبێ ئەوەی دەستكەوتێكی نێودەوڵەتی بۆ نەتەوەی عەرەب بەدەستبهێنن،وەك دان نان بە فەلەستین وەك دەوڵەتێكی سروشتی ناوچەكە و هاوكاری كردنی بۆ گەڕانەوەی خاكەكەی و پاڵپشتی كردنی بۆ بوژانەوەی ژێرخانی ئابوریەكەی، هەروەها لە ئاستی هەرێمیش هیچ بۆ فەلەستینەكان ناكات،چونكە چەندین جار بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل ڕایگەیاندووە، كە ئەم ڕێكەوتنە هیچ پەیوەندییەكی بە كێشەی فەلەستینەوە نیە، ئیمارات و بەحرەینیش ئاماژەیان بەوە كردووە، كە لەسەر حسابی مافی فەلەستینەكان نیە، بۆیە وەك دەبینین فەلەستین لەم ڕێكەوتنەدا غائیبە، واتە هیچی دەست ناكەوێت!.


ئیسرائیل لەم ڕێكەوتنەیداجارێكی دیكە یەكگرتوو نەبوونی وڵاتانی عەرەبی قۆستەوە،هەروەها زیاتریش لە یەكی هەڵوەشاند ،بۆیە جیا بەجیا پەیوەندیان لەگەڵ ئاسایی دەكاتەوە، سەرەتا لەگەڵ ئیمارات و پاشان بەحرەین،بۆ سعودیە و قەتەریش دەبێت لە چاوەڕوانیدا بین، كە لە هەر كاتێكدا بێت ئەوانیش بێنە ناو ڕێكەوتنەكەوە، ئیسرائیل بەم هەنگاوەی دواین بزماری لە تابوتی دروشمی یەكگرتوویی عەرەب دا، هەروەها وەك وڵاتانی سەربەخۆ كە هیچ پەیوەندییەك لە نێوانیاندا نەبێت مامەڵەیان لەگەڵدا دەكات.

،،

ئەم ڕێكەوتنامەیە فەلەستیەكان تەواو نائومێد دەكات،چونكە وڵاتانی عەرەبی بەبێ بەشداری فەلەستینەكان پەیوەندییەكانیان لەگەڵ ئیسرائیل ئاسایی كردەوە و هیچ مافێكی فەلەستینەكانیش نەچەسپێنراوە، كە ئیسرائیل ناچار بكات پابەندی بێت،بۆیە ئەمەش بەجێهێشتنی فەلەستیەكانە بەتەنیایی، كە دواجار ناچاریان دەكات، لەبەرامبەر هیچدا بەو دۆخە ڕازی ببن.


ڕاستە ئەو ڕێكەوتنامەیە بەرژەوەندی وڵاتانی عەرەبی بەشدار لە ڕێكەوتنەكەی تێدایە، وەك بوژانەوەی زیاتری ئابوری و پێشكەوتن لە بواری تەكنەلۆژیا و سەربازی و پاراستنی ئاسایشی وڵاتەكانیان، بەڵام بۆ ئیسرائیلیش ئەگەر بەرژەوەندییەكان زۆرتر نەبێت، ئەوا كەمتر نیە، چونكە لەلایەك چەكیان پێدەفرۆشێت و لەلایەكی دیكەشەوە بە ئاسمانی وڵاتەكەیاندا گەشتی ئاسمانی ئەنجامدەدا، لە نێویشاندا گەشتی فرۆكەی كارگۆ (بار)، كە ئەمەش دەبێتە مایەی شكاندنی ئەو ئابڵوقە ئاسمانیەی كە لەسەر ئیسرائیل هەیە، بۆیە بە تێچوویەكی كەمتر دەتوانێت پەرە بە لایەنی بازرگانی خۆی بدات و كۆتایش بە پەیوەندی نهێنی خۆی لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی بهێنێت.


ئیسرائیل لەم ڕێكەوتنامەیدا زۆر بە وردی هەنگاو دەنێت و تەنانەت دروشم و كاتەكەشی هەر پەیوەستە بە ڕووداوێكی مێژوویی بۆ ئیسرائیلیەكان، لەوانە گەشتی ڕاستەوخۆی نێوان ئیسرائیل و ئیمارات كە چەند ڕۆژێك لەمەوبەر ئەنجامدرا و وەفدێكی ئیسرائیلی بە سەرۆكایەتی مائیر شبات سەرۆكی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی هەڵگرتبوو، هاوكات بوو لەگەڵ یەكەم كۆنگرەی جولەكە، كەبەسەرۆكایەتی تیودور هەرتزل دامەزرێنەری بزوتنەوەی جولەكە، لە شاری بازلی سویسرا لە ساڵی (1897)دا بەسرا،لە كۆتایی كۆنگرەكەشدا دووپات كرایەوە، كە پێویستە دەوڵەتێكی نەتەوەیی بۆ جولەكە دروست بكرێت،ئەم دەوڵەتەش پێویستی بە پاڵپشتی وڵاتە زلهێزەكان هەیە، بۆ ئەوەی لە قەیرانەكان دەوڵەتەكە پارێزراو بێت، ئەم كۆنگرەیە لای ئیسرائیلیەكان زۆر گرنگە،بۆیە كاتی گەشتەكەیان خستە ساڵیادەكەی ،هەروەها دوای پاڵپشتی وڵاتانی زلهێز، ئێستا پاڵپشتی وڵاتانی هەرێمیش بەدەستدەهێنن، هەروەها ناو نانی فرۆكەی ئیسرائیلیەكە بە " غریات غات" هەر بەڕێكەوت نەبوو، زۆر بە وردی ئەو ناوە دیاری كراوە و پەیوەستە بە ڕووداوێكی مێژوویی، كە ساڵی (1948)دا ڕوویداوە، ئیسرائیل لەو ساڵەدا شارۆچكەی عراقی لە نێوان خەلیل و غەزە كۆنترۆڵ كرد، هەروەها لەژێر ئەو ناوەوە گەمارۆی سوپای میسری دا، كە ئەو كات جەمال عەبدولناسر سەرۆكی میسر بوو،ئیسرائیل بەم ناوە دەیەوێت پەیامێك بە وڵاتانی عەرەبی بگەیەنێت، كە ئیسرائیل لەسەر فراوانخوازی خۆی بەردەوامە.


هەرچی پەیوەست بە هاوپەیمانێتی وڵاتانی عەرەبی و ئیسرائیلە دژی توركیا، ئەوەش ستراتیژی نیە و ناتوانرێت گەرەنتی بكرێت، چونكە توركیاو ئیسرائیل لە مێژەوە هاوپەیمانن و توركیا لەسەر ئاستی هەواڵگری و سەربازی و ئابوری پەیوەندییەكی پتەوی لەگەڵ ئیسرائیل هەیە و بەردەوامیشە، پاشان هەردووكیان هاوپەیمانی ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكان، ئەوەی جاروباریش ڕەجەب تەیب ئەردۆگان سەرۆك كۆماری توركیا لێدوان لە دژی ئیسرائیل دەدات و بەرگری لە فەڵەستینیەكان دەكات، ئەمە تەنها مانۆڕێكی سیاسیە و بۆ كۆكردنەوەی بەرژەوەندی و جێبەجێ كردنی داوایەكی توركیایە،یان پەرچە كردارێك و پەیامێكە بۆ گەیشت بە ئامانجێكی دیاری كراو، بۆیە زەحمەتە توركیا و ئیسرائیل ڕاستەوخۆ بكەونە ململانێوە.


ماوەتەوە بڵێن، براوەی یەكەمی ئەم ڕێكەوتنە ئیسرائیل و پلان و بەرنامەكانیەتی، وڵاتانی بەشداربووش وەك بەرژەوەندی تایبەتی خۆیان سودێكی زۆر دەبینن، بەڵام وەك لایەنی نەتەوەیی و پابەندبوون بە نەتەوە پەرستی و یەكگرتوویی عەرەب و وەرگرتنی مافەكانی فەلەستین و كۆتایی هاتن بە نەهامەتیەكانیان، ئەوا پایزی وڵاتانی عەرەبیە ،وردە وردە وەك گەڵای پایز بەدەم ئیسرائیلەوە هەڵدەوەرن و لە لقەكەی خۆیان كە عەرەب و پرەنسیپەكانیەتی جیا دەبنەوە، ئیسرائیلیش دەمێكە چاوەڕێی ئەم پایزە دەكات و دواجار گەیشتە مەنزڵ.

 

author photo

نوسەر و رۆژنامەنوس

 بروانامەی بەکالۆریۆس لە زمان و ئەدەبی عەرەبی