چیرۆكی داكۆكی ئەمەریكا لە مالیكی

چیرۆكی داكۆكی ئەمەریكا لە مالیكی

489 خوێندراوەتەوە

ئا: بارام سوبحی


كۆندا لیزا رایس كە لە (26/1/2005) تا (20/1/2009) وەزیری دەرەوەی ئەمەریكا بووە، لە بیرەوەرییەكانیدا بەناونیشانی (No Higher Honor) واتە: هیچ شەرەفمەندییەك لەوە بەرزتر نییە كە لە ساڵی (2011)دا بڵاویكردەوە، باس لەوە دەكات كە چۆن ئیدارەی ئەمەریكا رێگەی نەداوە تاڵەبانی‌و هاوكارەكانی، لەڕێگەی پارلەمانەوە متمانە لە نوری مالیكی سەرۆك وەزیرانی ئەودەمەی عێراق وەربگرنەوە.


لە بیرەوەرییەكانیدا رووداوەكە بەم جۆرە دەگێڕێتەوە:
لە كۆتاییەكانی ساڵی (2007)دا نوری مالیكی لە نێوەندی سەركردەكاندا خەریكبوو دووچاری كودەتایەك ببێتەوە، هەرچەندە لە چەند مانگی رابردوودا، پێشبینی ئەو دیمەنەم نەدەكرد. وەلێ‌ مالیكی بەشێوازی لوتبەرزانەی سەركردایەتی‌و بە ناكارامەیی لە بەدیهێانی دەستكەوكاندا، هیچ دۆستێكی بۆ خۆی نەهێشتبوەوە. وادیاربوو كۆبونەوەی نهێنی ئەنجام دابێت‌و كەسانی دیكەی پەیوەست بە كارەكەی بانگهێشت نەكردبێت، لە هەندێك كاتی دیكەشدا داوای ئەنجامدانی كۆبونەوەی سەركردەكانی دەكرد، بەڵام رەتیدەكردەوە خۆی ئامادەبێت.


وەزیری بەرگری بۆب گەیتس سەردانێكی بەغدای كرد، كاتێ‌ گەڕایەوە هەواڵی بە سەرۆك جۆرج بوش دا كە جەلال تاڵەبانی‌و هەردوو جێگرەكەی تارق هاشمی‌و عادل عەبدولمەهدی پیلانێكیان بۆ روخاندنی مالیكی داناوە – دیارە بەپێی دەستور. بیرۆكەیان بریتی بوو لەوەی لە پارلەماندا دەنگ بدرێت لەسەر متمانە بەخشینەوە بە سەرۆك وەزیران، ئەوان بڕوایان وابوو ئەگەر روون بێتەوە ویلایەتە یەكگرتوەكان متمانەی بە مالیكی نەماوە، ئەوا مالیكی دەنگدانەكە دەدۆڕێنێت. یاخود بە دیدی ئەوان، واباشتربوو ئێمە مالیكی ناچار بكەین دەست لەكار بكێشێتەوە.


بۆب بە سەرۆكی وت نیگەرانییەك دنەم دەدات، لەوانەیە مالیكی بەشێوەیەكی بەهێزو وەكو پێویستە ئەم بیرۆكەیە لەناو نەبات. وتیشی: واگومان دەبەم ئێمە ئەومان دەوێت. ئەوان وا دەزانن ئێمە بە مانەوەی مالیكی خۆشحاڵ نین.


بڕیارمدا لە هەفتەی داهاتودا سەردانی بەغدا بكەم، ئەوەش لەمیانی گەشتێكمدا بوو بۆ رۆژهەڵاتی ناڤین كە تیایدا باس‌و خواس لەسەر كۆنگرەی ئەناپۆلیس دەكەم. لەم چوارچێوەیەدا سەرۆك پێیوتم: پێویستە تێیانبگەیەنیت كە ئێمە لەگەڵ روخاندنی مالیكیدا نین. منیش وەڵاممدایەوە: پەیامەكەت دەگەیەنم.
هەر كە گەیشتمە بەغدا یەكسەر چووم بۆ دیداری مالیكی، تەنها هەردووكمان بووین (لەگەڵ مستەفا سەید، ئەو وەرگێڕەی متمانەم پێی هەبوو). زۆر چاوەڕوانم نەكرد تاوەكو بچمە ناو باسەكەوە. پێموت: بەڕێز سەرۆك وەزیران: تۆ لەگەڵ سەركردەكانی دیكەدا، بەدەست چەندین كێشەی راستەقینەوە گرفتاریت. من ئێستا هاتوم تاوەكو هەواڵت پێبدەم كە ویلایەتە یەكگرتوەكان نایەوێت حكومەتەكەت بڕوخێت. ئێمە لەگەڵ ئەو بەرەیەدا نین كە داوای گۆڕینی سەرۆك وەزیران دەكەن. لەسەر روخساری نیشانەی خۆشحاڵی دەركەوت. پاشان خۆڕاگرانە پێموت: بەڵام تۆ كاری ترسناكت ئەنجامداوە. تۆ لەسەر كەناری شكستی، ئێمە لەگەڵ ئەم رەوتەشدا نین.


نەمدەزانی چاوەڕوانی چیم دەكرد لێیەوە بیبیستم، بەڵام بەدڵنیاییەوە چاوەڕوانی ئەوە نەبووم كە بیستم، وتی: چەند هەفتەیەكە چاوەڕوانم ئەم قسەیە ببیستم، من خۆشحاڵم كە تۆ هاتویت. زۆر سوپاست دەكەم. دوای ئەوەی مستەفا قسەكانی بۆ وەرگێڕام، بڕوام بەو قسانە نەبوو كە گوێم لێبوو. لە ناخی خۆمدا پرسیم: ئایا ئەوەی بیست كە پێموت تۆ كارێكی ترسناكت ئەنجامداوە؟ داوام لە وەرگێڕەكە كرد ئەو قسانەی كە بیستم بۆم دووبارە بكاتەوە. بەپێكەنینەوە وتی: بەڵێ‌، بەڵێ‌، من زۆر خۆشحاڵم كە باست لەوە كرد. پەشۆكام، بەڵام بڕیارمدا هەنگاوێك بنێم.

،،
لەوكاتەدا پێشنیارم بۆ كرد كۆمەڵە هەنگاوێك بهاوێت، لەوانە زنجیرە كۆبونەوەیەكی رێكخراو لەگەڵ سەركردەكانی دیكەدا، پێموت: رێگە بدە بۆ دەرچون لەم پاشاگەردانییە بەرنامەیەك دابنێن.


لەوەڵامدا وتی: زۆرباشە، بیرۆكەیەكی گونجاوە. داواملێكرد كە سێجاران هەنگاوەكانم بۆ بڵێتەوە. گوێڕایەڵانە ئەو كارەی كرد. سودم لەم چانسەم وەرگرت‌و پێموت: بەڕێز سەرۆك وەزیران، داواكارییەكی دیكەشم هەیە، ئێستا كۆبونەوەیەكم لەگەڵ سەرۆك تاڵەبانی‌و ئەوانیتردا هەیە، ئایا لەگەڵمدا دێیت؟ لەوەڵامدا وتی: نەخێر، من دواتر چاوم پێیان دەكەوێت.


بەڵام من پێموت: نەخێر، دەبێت ئێستا لەگەڵ مندا بێیت. پێكەوە رۆیشتین، من سواری سەیارەكەم بووم، ئەویش لە ئۆتۆمبێلێكی دیكەدا بەدوامدا هات بۆ ماڵی تاڵەبانی، سەرۆكی عێراق بەدیمەنەكە كارانگاز بوو، بە دەستەواژەی "برا" سەرۆك وەزیرانی بەخێریهێناو باوەشی پێداكرد. باسم لەو وردەكارییانە كرد كە لەسەر جێبەجێكردنی رێكەوتبووین، پاشان مالیكی رۆیشت. دەستبەجێ‌ تاڵەبانی تێگەیشت كە ئەمەریكا بە كودەتای دەستوری قایل نییە. كاتێك لەسەر نانی نیوەڕۆ چاومان بەیەك كەوت، ئەوانیتر سكاڵایان لە كارەكانی مالیكی دەكرد، بەڵام پیلانگێڕییەكە كۆتایهات.


بژاردەی پشتیوانیكردن لە مالیكی بژاردەیەكی دانایانە بوو، ئەم راستیەش لە ئازاری (2008)دا روون بوویەوە، كاتێك سەرۆك وەزیران سەركێشی كرد لە جەختكردنەوە لە سەركردایەتیەكەی.


دواجار هێزە ئەمنییە عێراقییەكان دەستیانكرد بە راوەدونانی توندئاژۆ شیعەكانی لایەنگری موقتەدا سەدر لە باشوری وڵات، بەتایبەتی لە شاری بەسرەی سێیەم گەورە شاری عێراق. دیڤ پترایۆس پلانێكی تۆكمەی لەگەڵ وەزارەتی بەرگری داڕشتبوو، عێراقییەكانی لەهێڵی پێشەوە دانابوو، پشتیان بە پاڵپشتی ئەمەریكا دەبەست. هەموو شتەكان بە باشی‌و بەوردی بەڕێوەدەچوون.


بەشێوەیەكی كتوپڕو بەبێ‌ ئاگاداری دیڤ، عێراقییەكان خشتە زەمەنییەكەیان خێراتر كرد، سوپای عێراق ئینزارێكی دەركرد كە ماوەكەی چەند رۆژێكی كەم بوو، لە (24/ئازار)دا بە هاوڕێیەتی خودی مالیكی كە لەڕووی مەیدانییەوە سەرپەرشتی پرۆسەكەی دەكرد، بەرەو باشور كشان.



لەو رۆژەدا كۆبونەوەیەكی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی ئەنجامدرا، وەكو جارەكانی دیكە دیڤ‌و رایان كرۆكەری باڵێوزمان لە بەغدا لەڕێگەی كۆنگرەیەكی تەلەفزیۆنیەوە بەشدارییان كرد. ئەم دوو كەسە رەنگیان زەرد هەڵگەڕابوو، وتیان: ئەوان رۆیشتن‌و كاری خۆیان دەكەن، پلانەكەمان شكستی هێنا، ئێستا ئێمە چی بكەین؟". ژەنەراڵ‌و باڵێوز هەریەكەو قسەی خۆیان كردو رەخنەو سەركۆنەی مالیكیان كردو بەوە تۆمەتباریان كرد كە كەسێكی بە هەڵپەو هەڵەشەیەو كارامە نییە.

پاشان هەر یەكێك لە ئێمە قسەی خۆمان كردو هەمان شتمان دوپاتكردەوە. هەموومان دەستمانكرد بە بیركردنەوە لە رێگایەك، تاوەكو مالیكی لە ئاستێكدا رابگرین.
سەرۆك هیچ شتێكی نەوت، پاشان وتی: پێموایە مالیكی جەخت لە سەركردەیی خۆی دەكاتەوە. لەوانەیە خودی خۆم ئەو شێوازە پەیڕەو نەكەم. بەڵام مالیكی سەرۆك وەزیرانی وڵاتی خۆیەتی‌و لەوانەیە بزانێت كە دەبێت چی بكات؟". ئەلحەقی جۆرج دەبلیو بۆش راستی ووت. بەهرەی سیاسی ئەم پیاوەی والێكرد بڵێت مالیكی پێویستی بەوەیە جەخت لە ئازایەتی‌و توانای كۆنترۆڵكردنی وڵاتەكەی بكاتەوە، ئێستاش ئەوە دەكات.


سەركێشیەكەی بەسرە سەركەوتنێكی بروسكە ئاسای بەدەستهێنا. سوپای عێراق سەركەوتوانە چووە ناو شارەكەوە، بەندەری گرنگی ئوم قەسری كۆنترۆڵ كردەوە، پاش ئەوەی سوپای مەهدی كە لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی دەكرا دەستبەرداری پێگەكانیان بوون. لە بارودۆخە جیاوازەكاندا عێراقییەكان كارەكان بەشێوازی خۆیان دەكەن- نەوەكو بەو شێوازەی ئێمە دەمانەوێت.