ئایینداری سەردەستە، ئایینداری ژێردەستە

ئایینداری سەردەستە، ئایینداری ژێردەستە

273 خوێندراوەتەوە

ئەبوبەکر حەسەن

یەکەم
‎ھەرگیز مانای شتێک نازانین (دیاردەیەکی مرۆیی، بیۆلۆژی و تەنانەت فیزیکیش) ئـەگەر ئـێمە ئـەو ھێزە نەناسین کە خاوەنی ئـەو شتەیە، خاوەندارێتی دەکات، بەکاری دێنێت، دەستی بەسەردا گرتووە، یان لە ڕێگەی ئـەو شتەوە خۆی دەنوێنێت و گوزارشت لە خۆی دەکات.


دیاردەیەک ڕوكارێك نییە، دەرکەوتنێکیش نییە، بەڵکو نیشانەیەکە، سیمپتۆمێكە کە ماناکەی لە ھێزێک لە ئـێستادا دەبینینەوە، ماناکەی لە ھێزێکی ئـەکتوێلدایە.
‎.فەلسەفە لە تەواوی خۆیدا "سیمپتۆمۆلۆژییە " سیمپتۆمۆلۆژی و سیمیۆلۆژییەکە، زانستەکان سیستەمێکی سیمپتۆماتۆلۆژیین.لە جێگەی دوانەی میتافیزیکی دەرکەوتن/ جەوھەر، ھەروەھا لە جێگەی پەیوەندی زانستیانەی ھۆ/ ھۆکار، نیتچە لە بری ئـەوانە پەیوەندی ئـاڵووێری لە نێوان فینۆمین و مانادا داناوە.

،،

ھەموو ھێزێک خاوەندارێتیکردنە، ھەژموونکردن و زالبوونە، دەسەڵات بەسەرداگرتنە، و بەکارھێنان و بەکارخستنی بڕو چەندێتییەکی واقیعە، تەنانەت پەیبردن و دەرککردنیش لە ناو جۆراوجۆریی و فرەییدا دەربڕە لە ھێزێک کە خاوەندارێتی سروشت دەکات. ئـەمەش بەو واتایەی کە خودی سروشت مێژوویەکی ھەیە.


مێژووی شتێک بە گشتی سەرکەوتن و بە بەدوای یەكداهاتنی ئـەو ھێزانەیە کە کە دەستیان بەسەریدا گرتووە، وە پێکەوەبوونی ئـەو ھێزانەیە کە لە ململانێ و کێبەرکێدان بۆ ئـەوەی دەسەڵاتی بەسەردا پراتیك بكەن و دەستی بە سەردا بگرن .خودی بابەتێک، خودی دیاردەو فینۆمینێک، بەپێی ئـەو ھێزەی دەسەڵاتی بەسەردا ھەیەو دەستی بەسەردا گرتووە ماناکەی دەگۆڕێت.مێژوو گۆڕاوی ماناکانە. واتە: "بە دوی یەکداھاتنی ئـەو فینۆمین و دیاردە ملکەچانەی کە بە زیادو کەم زەبروزەنگئـامێزن، کە بەزیادو بە کەم هەر یەكێكیان سەربەخۆیە لەوی دیكە.


کەواتەو بەمشێوەیە مانا تێگەیەکی ئـاڵۆزە : ھەمیشەو بەردەوام فرەیی مانا بوونی ھەیە. مانای جۆراوجۆرو جیاواز بوونی ھەیە. پێکھاتن و پێکھاتوویەکی ئـاڵۆز، ئـاڵۆزییەکی بە دوی یەکداھاتنەکان. وە ھەروەھاش پێکەوەبوون و پێکەوەژیان کە وا دەکات تەفسیرو ڕاڤەکردن ھونەرێک بێت. ”ھەموو ملکەچپێکردنێک،ھەموو دەسەڵات بەسەرداگرتنێک بەرانبەر تەفسیرو ڕاڤەیەکی نوێ.


‎دووەم
‎بۆ من، هەرگیز ئاین كێشە نەبووە، ئەوەی لە ئایندا كێشەو گیروگرفتە ئەو هێزەیە كە دەستی بە سەر ئایندا گرتووەو سەرقالی خۆبەرهەمهێنانەوەو مانا بەرهەمهێنانەوەیە لە ڕێگەی ئاینەوە. بەو مانایەی ئەوەی مانا ئاینەكان و مانا ئاینییەكان بەرهەم دێنێت چ ستراتیژێك، چ ستراكتورێك بەڕێوەی دەبات؟ دەیەوێت لە ڕێگەی مانا بەرهەمهێنراوەكانی ئاینەوە لە ناو تەفسیرو ڕاڤەیەكی ویستراودا چی بڵێت ؟ ئەوە هێزە تەفسیر دەكات، وە كردەی تەفسیركردنیش هەرگیز دابڕاو جیاكراوە نییە لە كردەی زاڵبوون و هەژموون و باڵادەستبوون. لێرەوە لە ناو فرەیی و جۆراوجۆری هێزەكاندا، لە ناو ململانێ و ئەنتاگۆنیزمی جیاوازی هێزەكاندا ئێمە بە ناچاری ڕوبەڕوین بە ڕاڤەو تەفسیری جیاواز، لێرەشەوە ڕوبەڕوین بە مانای جیاواز. مانای بەرهەمهێنراوی ئاینیی لای هێزی زاڵ هەمان ماناو واتای ئاینیی نییە لای هێزی ژێردەستەو ملكەچ و هێزێكی بەرگریكار


‎سێیەم
‎دونیای ئیسلامی لە ناو دوو سەدە یاخود كەمتر لە دوو سەدە بەر هێزی نوێ كەوتووە. دونیای ئیسلامی بەر مۆدێرنیتەو هزە مۆدێرنەكان كەوتووە. دونیای ئیسلامی بەر ئیپستمێكی نوێی زانستی ئەزموونی و مرۆیی كەوتووە، دونیای ئیسلامی لە ناو گوتاری بەرەنگاری و بەرگریی لە مانەوەی خۆی بەر ئیمپریالیزم و كۆڵۆنیالیزم كەوتووە، بەر هیرشی داگیركاری و فۆرمی جیاوازی كاپیتالیزم و پیشەسازی و گەمارۆدانێكی جیاواز كەوتووە. بەركەوتن و ڕووبەڕووبوونەوە لە گەڵ ئەم هێزانەدا، لە بەرانبەر ئەم هێزانەدا ناچارە بە بەرهەمهێنانی ماناو ستراتیژو گوتاری بەرهەمهێنانی مانای جیاواز.دەركەوتنی ناسیۆنالیزم و گوتاری هەستانەوەو بەرگریی ئاینی و مەزهەبی لە دونیای ئیسلامیدا بە ناچاری دەبێت مانای جیاواز لە ناو كۆنتێكست و هەلومەرجێكی جیاوازدا بەرهەم بهێنێت كە چیرۆك و حەكایەتی شەرعییەت و ڕەوایەتی پێدان بێت بە گوتاری بەرگریی و مانەوە. لێرەوە ناچارین لە مانایەكی نوێی ئاین و مانایەكی نوێی ئاینیی و ڕەفتارو هەڵسوكەوتێكی نوێی ئاینی تێبگەین. تەنانەت لەو گوتارە ماركسییەی دونیای ئیسلامی تێبگەین كە بە فۆرمی جیاواز دەس بۆ ئاین دەبات و لە ناو كردەی بەرەنگاریدا دێت و باس و خواس لە سۆسیالیزمی ئیسلامی دەكات.

،،

‎هەر بۆیە: لە ناو پەیوەندی و ململانێی جیاوازی هێزەكاندا، لە پێرسپێكتیڤێكی پەیوەندی هێزەكانەوە ئێمە دەبێت باس لە جەستەی مانای ئاینیی و تەفسیری جیاواز بكەوین


‎لە ناو سەدەیەك لە فۆرمیولەبوون و شكڵوەرگرتنی جەستەی تێگەیشتن و بەریەككەوتن لە گەڵ مانا ئاینییەكاندا، ئێمە ڕوبەڕویین بە جەستەی مانایەك، هاوڕێی جوگرافیاو تۆبۆگرافیای مانایەكین كە تەواو جیاوازە. ئەم جەستەی تیگەیشتن و ڕاڤەكردنە لەم سەدەیەدا، دەتوانین وەك (سەردەمێكی فۆرمیولەبووی سەربەخۆو خاوەن كارێكتەری جیاواز بە خۆی وەرگرین بە بەراورد و. بە جیابوونەوەی لە سەردەمەكانی پێش خۆی. لە ناو ئەم جەستە ماناییەدا ئێمە ڕوبەڕوی پەیوەندیگەلیكی بیناكراوی جیاوازی (من/ ئەویتر)ین، منێكی موسڵمان/ ئەوێكی ڕۆژئاوا. پەیوەندیگەلێكی بیناكراو لە سەر بە یەكداچوون و بەریەككەوتنی جیاوازی هێزەكان و و جێكەوتەیان لە ناو پەیوەندییە ناو هاوسەنگەكاندا. ئا لێرەوە ئێمە سوژەو سوژەسازییەك دەبینین لەم (سەدەیەدا) كە هەڵگری دوو ئۆنتۆلۆژیای جیاوازن : ئۆنتۆلۆژیای هێزو دەسەلاتی سەردەستە كە ڕۆژئاوایە، ئۆنتۆلۆژیای هێزو دەسەڵات و گوتاری ژێردەستەو پاشكۆ كە تێگەیشتنی موسڵمانانە. بەریەككەوتنی دوو گوتاری جیاوازی زاڵ/ هێر دەستە كە دۆخگەلێكی جیاوازی سایكۆلۆژی هەردوو پانتاییە گوتارییەكانی فۆرمیولە كردووە. ئا لێرەوە قسەوباس لە ڕۆح و جەستەی سایكۆلۆژییەتێكی بیمار، غەمگین، فشۆڵ، پەژارەو پاسیڤی موسڵمان چۆن بەر ئاغایەك دەكەوێت و چۆنچۆنی داوای دانپیانانی ئاغایەك دەكات.....)