ئێران لە قەدەغەکردنی چەک ڕزگاری دەبێت؟

ئێران لە قەدەغەکردنی چەک ڕزگاری دەبێت؟

267 خوێندراوەتەوە

پێش ئەوەی بڕیاری قەدەغەی هاوردە و هەناردەی چەكی لەسەر هەڵبگیرێت، تاران " سەركەوتنێكی مێژوویی" بەسەر واشنتدا ڕاگەیاند، كە واشنتن دەیەوێت قەدەغەی چەك لەسەر ئەو وڵاتە بەردەوامی هەبێت.


سەعید خەتیب زادە، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی كۆماری ئیسلامی ئێران لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند كە" لە 18ی ئۆكتۆبەردا قەدەغەی چەك لەسەر ئێران هەڵدەگیرێت، كە بە بڕیاری 2231ی ئەنجومەنی ئاسایش هەناردە و هاوردەی چەك لەسەر ئێران قەدەغە كرابوو".
وتیشی:" ئەمە زیانێكی گەورەیی مێژووییە كە بەر ئەمریكا دەكەوێت،چونكە سەرباری هەموو هەوڵە نایاساییەكانی بۆ بەردەوامی قەدەغە كردنەكە، بەڵام شكستی هێنا".


دووپاتیشی كردەوە، كە وڵاتەكەی ئەمریكا بەو " هێزە نابینێت كە دەردەكەوێت".
ئەمریكا لە مانگی ئابی ئەمساڵدا شكستی هێنا بەوەی قەدەغەی چەك لەسەر ئێران درێژ بكاتەوە، كە بە بڕیاری 2231ی ساڵی 2015 بەسەر ئەو وڵاتەدا سەپێنرابوو، هۆكاری شكستەكەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە زۆرینەی ئەندامانی ئەنجومەنی ئاسایش بڕیارەكەیان ڕەتكردەوە، هۆكاری ڕەتكردنەوەكەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، كە ئەمریكا لە ساڵی 2018دا تاك لایەنە لە ڕێكەوتننامەی ئەتۆمی كشایەوە،بۆیە مافی ئەوەی نیە قەدەغە كردنەكە درێژ بكاتەوە.


سزاكان بەردەوام دەبن:

وا بڕیارە لە 18ی ئۆكتۆبەردا قەدەغەی چەك لەسەر ئێران هەڵبگیرێت، كە ماوەی پێنج ساڵە بەسەریدا سەپێنراوە، كە ئەو كات بەڕێكەوتنی هەریەكە لە ئەمریكا و فەرەنسا و بەریتانیا و ڕوسیا و چین و ئەڵمانیا وەك چوارچێوەیەكی یاسایی بەسەریدا سەپێنرا.
هەروەها دوای ئەوەی دۆناڵد ترامپ سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا لە ڕێكەوتننامەی ئەتۆمی كشایەوە، كۆمەڵێك سزای توندی ئابوری بەسەر ئێراندا سەپاند و تاوەكو ئێستاش توندكردنەوەی سزاكان بەردەوامی هەیە.

،،

واشنتن هەفتەی ڕابردوو ئاشكرای كرد، كەلەسەر سیاسەتی خۆی بەرامبەر بە كەیسی ئێران بەردەوام دەبێت، دوای ئەوەی كە شەش وڵاتە زلهێزەكەی ئەنجومەنی ئاسایش ڕەتیان كردەوە سزای قەدەغەی چەك بەردەوامی هەبێت،بەمەش هەوڵی ئەمریكا لە ئەنجومەنی ئاسایش شكستی هێنا.


لەسەر بەردەوامی سزاكانی ئەمریكا لەسەر ئێران، وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكا ئاشكرای كرد، كە كۆمەڵێك سزای نوێ بەسەر بانكەكانی ئێراندا دەسەپێنێت، هەروەها وڵاتانی جیهانیش سەرپشك كرد كە لە نێوان ئێران و ئەمریكا كامیان هەڵدەبژێرن.


لەسەر ئەو سزایانەی ئەمریكا، ئێران هاتە جواب و خەتیب زادە لە كۆنگرە ڕۆژنامەوانیەكەیدا وتی:" ئێمە پێمان وایە كە ئەمریكیەكان مودمینی سزاكانن، بەڵام ئێستا قۆناغی شێت بوون ڕادەگەیەنن، بۆیە ئێمە بەدوری نازانین سزا بەسەر شتێكدا بسەپێنن كە هەر بیریشی لێناكرێتەوە".
ئێران بەهۆی سزاكانی ئەمریكا بە دۆخێكی سەختی ئابوریدا تێدەپەڕێت، هەروەها دوای كشانەوەی ترامپ لە ڕێكەوتنی ئەتۆمی دۆخی ئابوری ئەو وڵاتە بە تەواوەتی توشی شكانەوە بوو، بەهای لیرە بەرامبەر بە دۆلار پاشەكشەیەكی مێژوویی بەخۆیەوە بینی.
ئێران ئەو سزایانە بە تاوانی نێودەوڵەتی دەزانێت و عەلی خامەنەئی ڕێبەری بالای كۆماری ئیسلامی ئێران لەسەر سزاكان وتی:" تاوانە بە واتای وشە".


ڕزگاربوون لە قەدەغەی چەك:
ئەگەر ئێران لە 18ی ئۆكتۆبەردا توانی لەو قەدەغەیە ڕزگاری ببێت، ئەوا ناوچەكە لەبەردەم ئیستحاقێكی گرنگدایە، كە تایبەت بە هاوسەنگی هێزی سەربازی لە ناوچەكەدا، ئێران پەرە بەلایەنی سەربازی خۆی دەدا، كە ماوەی چەندین ساڵە سنوری بۆ دانراوە و هاوردەی چەكی لەسەر قەدەغە كراوە.

،،

بژاردەكانی ئەوروپا بەرامبەر بە قۆناغی دوای "18ی ئۆكتۆبەر" هێشتا ڕوون نەبۆتەوە، بەوەی كە ئایا چەك بە ئێران دەفرۆشن، یان نا؟!، ئایا هەموویان پێكەوە بڕیارێكی هاوبەش دەدەن یان هەر وڵاتە و خۆی بەسەربەخۆی مامەڵە لەگەڵ تاراندا دەكات.


ئاماژەكان بۆ ئەوە دەچن كە وڵاتان بە سەربەخۆیی مامەڵە لەگەڵ تاران بكەن و ڕێكەوتننامەی ئابوری و سەربازی لەگەڵدا مۆر بكەن، بۆ ئەم بۆچوونەش دەتوانین پشت بە دوو ڕێكەوتن و لێكتێگەیشتن ببەستین، لە مانگی تەموزی ئەمساڵدا تاران و پەكین ڕێك كەوتن كە تا 25 ساڵی دیكە،ئێران ئیمتیازاتی نەوت بە چین بدات، هەروەها لە بەرامبەریشدا چین بەبڕی 400 ملیار دۆلار وەبەرهێنان لە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتدا بكات، ئەو وڵاتانەی كە گەمارۆ دراون.


هەر لەو مانگەدا لە پەیوەندییەكی تەلەفۆنی نێوان حەسەن ڕوحانی سەرۆك كۆماری ئێران و ڤلادیمێر پۆتین سەرۆكی ڕوسیادا باس لە هاوكاری سەربازی نێوان هەردوو وڵات كرا.


ئێران نیازی زیاتری هەیە:
بەرپرسانی ئێرانی ئاشكرای دەكەن، كە ئەوان تەنها پشت بە هاوردەی چەك نابەستن، بەڵكو دوای لابردنی قەدەغەی چەك، ئەوا بە ئاشكرا چەك بۆ وڵاتانی دیكە دەنێرن، كە ماوەیەكی زۆرە بە نهێنی بۆ وڵات و گروپە هاوپەیمانەكانی دەنێرێت.
بەڵام دیار نیە كە كێ چەكی ئێران دەكڕێت، ئایا وڵاتانن؟ یان گروپە شیعەكانی سوریا و عیراق و لوبنان و یەمەن و وڵاتانی دیكەن؟.
ماوەتەوە بڵێین، ئێران لە 18ی ئەم مانگەدا قۆناغێك بە ئاراستەی شكاندنی گەمارۆكان دەچێتە پێش، بەڵام دیار نیە تا چەند دەتوانێت سود لە هەڵگرتنی قەدەغەی چەك وەربگرێت، چونكە هێشتا بەدەست سزا ئابورییەكان و گرانبوونی شمەكەوە دەناڵێنێت و گەلانی ئێران چاوەڕوانی باشبوونی دۆخی ئابوری خۆیانن، نەك خۆ پڕ چەك كردنن.

 

author photo

نوسەر و رۆژنامەنوس

 بروانامەی بەکالۆریۆس لە زمان و ئەدەبی عەرەبی