ئایا ترامپ جارێكی دیكە لە سعودیە سەما دەكاتەوە؟

ئایا ترامپ جارێكی دیكە لە سعودیە سەما دەكاتەوە؟

242 خوێندراوەتەوە

ترامپ بە سەماكردن لە سعودیە دەستی بە بەرنامە و كاری خۆی لە كەنداو كرد، ئەمە لە كاتێكدا بوو كە وڵاتانی ناوچەكە دەترسان وەك باراك ئۆباما ڕێكەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران واژۆ بكات، ئێستاش وڵاتانی كەنداو دەست لەسەر دڵ چاوەڕێی سەمایەكی دیكەی ترامپن، یان پێدەچێت بەهۆی سەركەوتنی بایدنەوە بگەڕێنەوە بۆ سەردەمی ئۆباما.


پێش سێ ساڵ لەمەوبەر دۆناڵد ترامپ سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا بۆ یەكەمجار سەردانی سعودیەی كردو لەگەڵ میوزیكێكی كلاسیكی سعودیە و بە شیرێكەوە سەمای كرد، ترامپ بەو سەمایەی ڕێڕەوێكی سیاسی نوێی لە ناوچەكە گرتەبەر و هاوپەیمانیەتێكی بەهێزی لە نێوان ئیدارەكەی و وڵاتانی ناوچەكە دژی ئێران پێكهێنا.

،،
چەند هەفتەیەكی بۆ هەڵبژاردنە سەرۆكایەتیەكەی ئەمریكا ماوە، سەركردەكانی وڵاتانی كەنداو هەوڵدەدەن جارێكی دیكە ترامپ بۆ پۆستی سەرۆكایەتی ئەمریكا سەركەوتن بەدەستبهێنێتەوە، بۆ ئەوەی بە یەكجاری پردی گەیشتن بە ئێران بسوتێنێت.


پەیوەندی وڵاتانی كەنداو كە بە نەوت دەوڵەمەندن لەگەڵ دۆناڵد ترامپ زۆر جیاوازە لە پەیوەندییان لەگەڵ باراك ئۆباما، كە ئۆباما ڕێكەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران واژۆ كرد، ئەمەش ترسی لای سعودیە و دراوسێكانی دروست كرد.
بە وتەی رەندە سەلیم توێژەر لە پەیمانگای ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە واشنتن" ئیدارەی ترامپ پەیوەندی ئەمریكاو وڵاتانی هاریكاری كەنداوی زیاتر بە شەخسی كردووە، نەك دامەزراوەیی".

كەنداو و ڕاپرسی:
هەرچەندە ترامپ لە ڕاپرسیەكاندا لەدوای جۆبایدن دێت كە جێگری باراك ئۆباما بوو، پێدەچێت ناوچەكە جارێكی ناوچەكە گۆڕانكاری بەخۆیەوە ببینێتەوە، بەتایبەت ئەگەر بێت و بایدن سەركەوتن بەدەستبهێنێت، كە زیاتر هەڵوێستێكی كلاسیكی بۆ مافەكانی مرۆڤ هەیە، كە وڵاتانی كەنداو پێشێلكارییەكی زۆر لە مافەكانی مرۆڤدا دەكەن.


بەرپرسێكی كەنداو كە نەیویستووە ناوی ئاشكرا بكرێت بە كەناڵی "فرانس پرێس"ی وتووە كە" سەردانە مێژووییەكەی ئایاری 2017، سەرەتایەك بوو بۆ پەیوەندییەكی پتەو لەگەڵ سەرۆكی ئەمریكا، چەندین دەرگای كردەوە".


دەشڵێت:" بڕیاربەدەستانی ئێرە دەیانەوێت دەرگاكان بە كراوەیی بمێنێتەوە، بەڵام چاویان نەنوقاندووە، ئامادەن بۆ سیناریۆی دیكە".
لە یەكەم گەشتیدا وەك سەرۆكی ئەمریكا، لە ئایاری 2017دا،دۆناڵد ترامپ سەرۆكی ئەمریكا سەردانی سعودیەی كرد و پێشوازیەكی گەرمی لێكرا،مادالیای زێڕی پێبەخشرا و موجامەلەی سەركردە مسوڵمانەكانی كرد،بە ئاشكرا ڕایگەیاند كە ڕووبەڕووی ئێران دەبێتەوە، خۆشی لە باس كردنی مافەكانی مرۆڤ لە سعودیە و وڵاتانی كەنداو بە دوور گرت.


ساڵانی دواتریش، بەهۆی كۆمەڵێك ڕووداوی خێراوە ستراتیژێكی ناكلاسیكی هاتە كایەوە، بەشێوەیەك دووبارە گۆڕانیچكی گەورەی هەرێمی دروست كرد.
ئەم سیاسەتە لە كەنداو دەنگدانەوەیەكی گەورەی دروست كرد، هەرچەندە ترامپ هەنگاوێكی گەورە و ڕێكارێكی یەكلاكەرەوەی لە ڕووداوە گەورەكانی وەك هێرشەكەی سەر ئارامكۆ لە 2019دا نەگرتە بەر.


ئیلهام فەخرۆ گەورە ڕاوێژكار لە پەیمانگای گروپی قەیرانە نێودەوڵەتیەكان دەڵێت:"سعودیە و ئیمارات پێیان وایە كە ئۆباما دەستبەرداری هاوپەیمانە كۆنەكانی ئەمریكا بووە".


دەشڵێت:" سعودیە بەشێوەیەك بەرچاو پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئیدارەی ئەمریكا گەشە پێدا، هۆكاری ئەمەش زیاتر بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە واشنتن سزای ئەوپەڕی توندی بەسەر تاراندا سەپاند".


ئیسرائیل و كەنداو:
لەگەڵ نزیك بوونەوەی هەڵبژاردنە سەرۆكایەتیەكەی ئەمریكا كە وا بڕیارە لە 3ی تشرینی دووەمی مانگی داهاتوو بەڕێوە بچێت، دۆناڵد ترامپ لە ڕووی دەرەوە سەركەوتنی گەورەی بەدەستهێناوە، كە گرنگترینیان ئاسایی كردنەوەی پەیوەندییەكانی نێوان ئیسرائیل و ئیماراتە، هەروەها بەحرەینیش كە كاریگەرە بە سیاسەتەكانی سعودیە ڕێكەوتننامەی ئاسایی كردنەوەی پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئیسرائیل واژۆ كرد.


چاودێران پێیان وایە كە واژۆ كردنی ئەو ڕێكەوتننامەیە بەبێ پیرۆزبایی فەلەستینیەكان، سەركەوتنێكی پڕ بەهای سیاسەتە دەرەكیەكانی ترامپ بوو پێش هەڵبژاردنەكان، هەرچەندە كاریگەرییەكی سنورداری لەسەر پڕۆسەی هەڵبژاردنەكان دەبێت، فەخرۆ دەڵێت:" بایدن لە رشاپرسیەكاندا لە پێش ترامپەوە دێت، ئەمەش نیگەرانی لای ئیماراتی و سعودییەكان دروست كردووە، هۆكارەكەشی بۆ ئەوە دەگیڕنەوە كە سزا سەپێنراوەكان بەسەر ئێراندا جێبەجێ نەكات، ئەمە لەكاتێكدا كە ترامپ زیاتر ئامادەیە سزاكان لەسەر ئێران توندتر بكات".


دەشڵێت:" ترامپ زیاتر ئامادەیی تێدایە كە چەك بە وڵاتانی كەنداو بەشێوەیەكی خێراتر بفرۆشێت، كە پێناچێت ئیدارەی ئەمریكا لەسەردەمی بایدندا بەو شێوەیە چەك بە وڵاتانی كەنداو بفرۆشێت".

،،

بە پێی ئامارێكی پەیمانگای ستۆكۆڵم بۆ توێژینەوەی ئاشتی فرۆشتنی چەك بە سعودیە لەلایەن ئەمریكاوە لە نێوان ساڵانی 2017-2019بە دووەم گەورەترین كڕیاری چە دتدەنرێت، هەروەها بە هاتنی ساڵی 2020 كڕینی چەك لەلایەن سعودیە پێوەرێكی نوێی تۆمار كرد، لەپاڵ ئەمەشدا ئیدارەی كۆشكی سپی ڕەتی كردەوە كە بەهۆی كوژرانی جەمال خاشقچی لە ساڵی 2018دا هیچ سزایەك بەسەر سعودیەدا بسەپێنێت.

لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا، وڵاتانی ناوچەكە بەتایبەت سعودیە ئامادەی گەڕانەوەن بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ ئیدارەی دیموكراتەكاندا.


ئیدارەی بایدن هەوڵ دەدات ئێران بهێنێتەوە سەر مێزی گفتوگۆ كە ئەمەش بۆ وڵاتانی كەنداو بەتایبەت سعودیە جێگای نیگەرانیە، بەڵام لە كۆتاییدا ناچارن مامەڵە لەگەڵ دۆخەكەدا بكەن.

 

author photo

نوسەر و رۆژنامەنوس

 بروانامەی بەکالۆریۆس لە زمان و ئەدەبی عەرەبی