هەڵبژاردنێکی دیکەش ئەمەریكییەكان بە دەمامكەوە دەنگیان داوە

هەڵبژاردنێکی دیکەش ئەمەریكییەكان بە دەمامكەوە دەنگیان داوە

305 خوێندراوەتەوە

لەگەڵ نزیكبوونەوەی وادەی هەڵبژاردنە سەرۆكایەتیەكەی ئەمریكا، كە تیایدا دۆناڵد ترامپ كاندیدی كۆمارییەكان و جۆبایدن كاندیدی دیموكراتەكان كیبڕكێی یەكدی دەكەن، لەم هەڵبژاردنەدا ئەمریكیەكان لە ترسی پەتای كۆرۆنا بە دەمامكەوە دەنگ دەدەن، بەڵام ئەمە یەكەمجار نیە، بەڵكو پێشتریش لە ترسی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسێكی كوشندە بە دەمامكەوە دەنگیان داوە.

،،

ماڵپەڕی " هستۆری" ئەمریكی لە ڕاپۆرتیكیدا ئاشكرای كرد كە ئەمەریكیەكان لە ساڵی 1918دا بە دەمامكەوە بەشداریان لە هەڵبژاردنی كاندیدانی كۆنگرێس وڵاتەكەیاندا كردووە، كە ئەو كات ڤایرۆسێكی مەترسیدار سەرانسەری جیهانی گرتبوەوە، ڤایرۆسەكە لەو كاتەدا بە " ئەنفلۆنزای ئیسپانی" ناسێنرابوو،كە زیاتر لە 50 ملیۆن كەس بەهۆیەوە گیانیان لەدەستدا، لەكاتێكدا كەژمارەی دانیشتوانی جیهان لەو كاتەدا یەك ملیار كەسی تێپەڕ نەكردبوو.


هەڵبژاردنەكە لە سەردەمی وۆدرۆ ویڵسۆن سەرۆكی ئەمریكا لە دیموكراتەكان بەڕێوەچوو ،كە كۆمارییەكان سەركەوتنێكی گەورەیان بەدەستهێنا، بە كۆنترۆڵ كردنی ئەنجومەنی نوێنەران و پیران كۆتایی هات، كە لە ساڵی 1908ەوە سەركەوتنی بەو شێوەیەیان بەدەست نەهێنابوو.


هەڵبژاردنەكە زەبرێكی كوشندەی لە وێلسۆن و سیاسەتی دەرەوەی دا، هەروەها تەنها لە سەدە 40ی هاوڵاتیان بەشداریان لە دەنگداندا كرد، كە پێشتر زیاتر لە سەدە 50ی هاوڵاتیان بەشداریان كردبوو، لەو كاتەدا ژنان و ڕەشپێستەكان مافی دەنگدانیان نەبوو.


دووركەوتنەوەی كۆمەڵایەتی ... شتێكی نوێ نیە
ڕاپۆرتەكە باس لەوەش دەكات، كە لە هەندێك ویلایەتی ئەمریكادا كۆمەڵێك ڕێكاری خۆپارێزی گیرابووە بەر، كە ئەو كات ڕێكخراوی تەندروستی جیهانی وەك خۆپارێزیەك لە پەتای ئەنفۆنزیا ئیسپانی بڵاوی كردبووە، یەكێك لە ڕێكارەكان بەستنی دەمامك و دووركەوتنەوە بوو لەیەكتری" دووركەوتنەوەی كۆمەڵایەتی".
هەروەها لە هەندێك ویلایەتی دیكەدا، كۆمەڵێك ڕێكاری توندتر گیرابووە بەر، وەك قەدەغەی گردبوونەوەی كۆمەڵایەتی و داخستنی خوێندنگا و كەنیسەكان و هۆڵەكانی شانۆ و هەموو ئەو شوێنانەی كە خەڵكی تیایدا كۆدەبوونەوە.
بەهۆی قەدەغەی زۆرینەی كارەكان،بەشێك لە كاندیدەكان نەیانتوانی وەك پێویست هەڵمەتی هەڵبژاردن بۆ خۆیان بەڕێوە بەرو وتار پێشكەشی دەنگدەران بكەن، هەروەها ناچار كرابوون كە كەمترین بەریەك كەوتنیان هەبێت و لە هەڵمەتەكانیاندا، پشت بە بڵاو كراوەی ڕۆژنامەیی و پۆست ببەستن.


یەكەم دەنگدان بە ڕوخسار پۆشیەوە:
ڕێكارەكان ئەوەندە توند بوون، كە هەندێك لە دەنگدەران سەرباری بەستنی دەمامك كەرەستەی ڕوخسار پۆشیان (قیناع)یان بەكاردەهێنا، ئەمەش وای لە بەشێك لە كاندیدەكان كرد، بەرپرسانی تەندروستی تۆمەتبار بكەن، بەوەی بە ئەنقەست ئەم ڕێكارانە دەگرنە بەر، بۆ ئەوەی كاریگەری لەسەر هەڵبژاردنەكان دابنێن.

،،

دوای ئەوەی كۆبوونەوەیەكی ئالفرێد ئای كاندیدی دیموكراتەكان لە ناوچەی هاڤرستر لە نیویۆرك لەترسی بڵاوبوونەوەی زیاتر پەتاكە هەڵوەشێنرایەوە، ئەو كاندیدەی دیموكراتەكان بە ڕۆژنامەی نیویۆرك تایمزی ڕاگەیاند" كەرەنتینەی كۆمارییەكان هەڵمەتی هەڵبژادنی كۆمارییەكان دەكاتە ئاماند".


كاتێك لە بەشی ڕۆژهەڵاتی ولات ئەنفلۆنزاكە بەشێوەیەكی خاو بڵاو دەبویەوە، لە بەشی ڕۆژئاوای ئەمریكا بەشێوەیەكی مەترسیدار تەشەنەی كردبوو، بەشێوەیەك لە ناوچەی ساكرامنتۆ لە ویلایەتی كالیفۆرنیا، هەندێك لە بنكەكانی دەنگدان نەكرانەوە،چونكە دانیشتوانی ئەو ناوچەیە بەهۆی توشبونیان بە ڤایرۆسەكە توانایان نەبوو بەشداری لە هەڵبژاردنەكاندا بكەن.
هەروەها لە سان فرانسیسكۆ لە كۆتایی مانگی ئۆكتۆبەردا، بەرپرسانی تەندروستی فەرمانیان كرد، كە هاوڵاتیان لە شوێنە قەرەباڵغەكان ڕوخساری خۆیان بە كەرەستەیەك داپۆشن،یان ئەگەر لە شوێنێك بوون زیاتر لە دوو كەسی تێدابوو هەمان ڕێكار بگرنە بەر.
هەروەها لە كاتی دەنگدانیشدا لە بەشێك لە ویلایەتەكان، دەنگدەران ناچار كرابوون ڕوخساریان خۆیان داپۆشن، ئەمەش وای لە رۆژنامەی سانفرانسیسكۆ كرد كە بنوسێت" یەكەم دەنگدان بە ڕوخسار پۆشیەوە لە مێژووی ئەمریكادا ئەنجامدرا".

 

author photo

نوسەر و رۆژنامەنوس

 بروانامەی بەکالۆریۆس لە زمان و ئەدەبی عەرەبی