چارەسەر چییە؟

چارەسەر چییە؟

327 خوێندراوەتەوە

ڕێكەوتنێكی هەمیشەیی لە نێوان حكومەتی ناوەند و هەرێمدا كارێكی زەحمەتە، ئەمەش بۆ چەندین هۆكاری سیاسی و ئابوری و ویستی ڕێككەوتن و نەریتی سیاسی دەگەڕێتەوە، بۆیە پێویستە حكومەتی هەرێم بیر لە جێگرەوەی ڕێكەوتن لەگەڵ ناوەند بكاتەوە، كە دەبێتە چارەسەرێكی ڕیشەیی.


لێرەدا بە چەند خاڵێك باس لە هۆكاری ڕێكنەكەوتی هەرێمی كوردستان و عیراق دەكەین، پاشان باس لەچارەسەری ئەم كێشەیەش دەكەین:


یەكەم: هۆكارەكانی ڕێكنەكەوتن:
1. عێراق و هەرێم هەر لە بنەڕەتەوە نایەنەوێت ڕێكەوتنێكی هەمیشەیی بكەن و ویستێكی لەو جۆرەیان نیە، دەیانەوێت بەپێی قۆناغەكان و بۆ كاتێكی دیاری كراو ڕێكەوتن بكەن ، پاشان لەگەڵ گۆڕانكارییە سیاسی و ئابورییەكان جارێكی دیكە ڕێك بكەونەوە،لە دانوستانەكانی پێشووتردا ئەم ویستە بەتەواوی باس كراوە، هۆكارەكەشی تەنها بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە، كە لە ئەگەری باش بوونی دۆخی سیاسی و ئابوری، ئەوا درێژەدان ئەم ڕێكەوتنە لەوەیە بە زیانی لایەنێكیان بشكێتەوە، بۆ نموونە لەگەڵ بەرزبوونەوەی نرخی نەوت، هەرێم ڕۆژانە 250 هەزار بەرمیل نەوت ڕادەست بكات، ئەوا ناردنی 320 ملیار دینارەكە كەمتر دەبێت لەو ڕێژەیەی كە هەرێم لە داهاتی خاڵە سنورییەكان و نەوت بۆ عیراقی دەنێرێت، عیراقیش هەمان بیركردنەوەی هەیە، بۆیە ویستێك نیە بۆ ڕێكەوتنێكی هەمیشەیی.

2. هەرێمی كوردستان ڕێكەوتنێكی چەندین ساڵەی لەگەڵ توركیادا هەیە،هەروەها قەرزداری ئەو وڵاتەشە، بۆیە پێویستە لەسەری تا تەواوبوونی وادەی ڕێكەوتنەكە لە ڕێگای توركیاوە نەوت هەناردە بكات،لەم كاتەشدا ناتوانێت نەوت ڕادەستی عیراق بكات، دەتوانێت تەنها لەسەر داهاتەكەی دانوستان بكات،چونكە گەر نەوت ڕادەست بكات، ئەوا توركیا ڕەزامەند نیە و دەبێت هەرێم قەرەبوی ئەو وڵاتە بكاتەوە، لەم كاتەشدا كوردستان دەكەوێتە قەیرانێكی قوڵی ئابوری و یاساییەوە، كە ئەگەر هەیە ململانێی سیاسی و فشاریشی بەدوادا بێت، ئەم ڕێكەوتنە بۆتە گەورەترین لەمپەر لەبەردەم ڕێكەوتنی نێوان هەردوو حكومەتی فیدراڵ و هەرێم،هەروەها بۆتە خاڵی لاوازی وەفدی دانوستانكاری كورد، چونكە بەغداد باش دەزانێت هەرێم ناتوانێت هەموو نەوتەكەی ڕادەست بكات، ئەویش داوای نەوت دەكات نەك داهاتەكەی، لەم كاتەشدا دووركەوتنەوەیەكی زۆر لەگەیشتن بەڕێكەوتنێكی هەمیشەیی دێتە كایەوە.

3. ناشەفافی داهات، یەكێكی دیكە لەهۆكارەكانی نەگەیشتن بە ڕێك كەوتن، چونكە بەغداد متمانەی بەو داهاتە نیە كە هەرێمی ئاشكرای دەكات و پێی وایە داهاتی نەوتی و نا نەوتی زۆر لەوە زیاترە كە هەرێم ئاشكرای دەكات، بۆیە ئامادە نیە لەم ناشەفافیەتەدا بودجەی هەرێم بنێرێت.


4. موزایەدەی سیاسی بۆتە نەریتێكی باوی مەیدانی سیاسی عیراق و هەرێم، موزایەدە و ڕاكێشانی هەستی جەماوەر لەهەموو كایەكاندا بەكاردەهێنرێت،تەنانەت بۆ ڕاكێشانی هەستی جەماوەر ، لایەنە سیاسی و پەرلەمانتارەكان گوێ بە هیچ تۆمەت و ناوزڕاندنێك نادەن، لەوەش زیاتر ئامادەن موچە و مافی لایەنێكی دیكە ببڕن، تەنها بۆ ئەوەی دڵی جەماوەرەكەی خۆیان بدەنەوە و بۆ هەڵبژاردنی داهاتوو دەنگەكانیان مسۆگەر بكەنەوە، لە یاسای تێپەڕاندنی كورتهێنانی بودجە( قەرزدا) ئەمە بەئاشكرا هەستی پێكرا، ئەم موزایەدەیە و خۆ نمایش كردنە تا لە عیراق و هەرێم بەردەوام بێت، ناتوانرێت حوكمدارییەكی ڕەشید و ڕێكەوتنێكی باش و هەمیشەیی بكرێت.


5. دەستوەردانی دەرەكی لە كاروباری ناوخۆیی عیراق، هۆكارێكی دیكەی ڕێك نەكەوتنی نێوان هەرێم و عیراقە، ئەگەرێكی زۆر نزیكە دەوڵەتە هەرێمیەكان ڕێگری لە ڕێكەوتنێكی هەمیشەیی بكەن، بۆ نموونە توركیا ویستی ئەوەی هەیە كە هەرێم لەگەڵ عیراق ڕێك نەكەوێت،چونكە لەم كاتەدا زیانێكی زۆری ئابوری پێدەگات، لەوەیە وڵاتانی دیكەش بە هۆكاری هەمەجۆر فشار بخەنە سەر ناوەند لەگەڵ كورد ڕێكنەكەوێت.

6. پابەن نەبوون بە ڕێكەوتنەكان، هەركات حكومەتی ناوەند و هەرێم لەسەر ناردنی بودجە و موچە ڕێك دەكەون، دوای تێپەڕینی ماوەیەكی كەم، هەردوو لا یەكتری بەوە تۆمەتبار دەكەن، كە لایەنی بەرامبەر پابەندی خاڵەكانی ڕێكەوتنەكە نەبووە، هەر ئەم نا پابەندییە بۆتە مایەی ئەوەی ڕێكەوتنەكان درێژە نەكێشن.


دووەم: چارەسەر:

بەو هۆكارانەی كە لەسەرەوە باسمان كرد،عیراق و هەرێم ناتوانن ڕێك بكەون، ڕێكەوتنەكانیشیان كاتیە و بە گۆِرانی كابینەی حكومەت یان دۆخی ئابوری و سیاسی كۆتایی دێت،بە كۆتایی هاتنی ڕێكەوتنەكانیش یەكەم زەرەرمەند خەڵكی هەرێم و موچەخۆرانی كوردستانن، بۆیە پێویستە دەسەڵاتدارانی هەرێم بیر لە چارەسەرێكی ڕیشەیی ئەم كێشەیە بكەنەوە، چونكە درێژە پێدانی بە زیانی قەوارەی هەرێم و سیاسەتی حكومەتی هەرێم دەشكێتەوە، باشترین ئەلتەرناتیڤی ڕێكەوتنی نێوان حكومەتی هەرێم و ناوەند، چاكسازی ڕاستەقینەیە لە داهاتی هەرێم، هەر لە نەوت و خاڵە سنورییەكانەوە تاوەكو كۆمپانیاكان و پاشان بۆ چاكسازی لە خەرجی و موچەدا، ئەوەی هەرێم گرتویەتە بەر هەڵەیە، كە دەیەوێت چاكسازی لە خەرجیدا بكات، بەڵكو ڕێگا ڕاستەكە ئەوەیە چاكسازی لە داهاتیشدا بكرێت، ئەو كات هەرێم بە داهاتی نەوتی و نا نەوتیەوە بە زیادەوە دەتوانێت بەبێ بەغداد موچە بدات و كەرتەكانی دیكەش تەمویل بكات، بەڵام بەو مەرجەی چاكسازی ڕاستەقینەئەنجام بدرێت و هیچ شوێن و داهاتێك نەبێت كە چاكسازی تیایدا یاساغ بێت!.

 

author photo

نوسەر و رۆژنامەنوس

 بروانامەی بەکالۆریۆس لە زمان و ئەدەبی عەرەبی