گرێكوێرەی پارتی و سلێمانی

گرێكوێرەی پارتی و سلێمانی

702 خوێندراوەتەوە

ئەبوبەکر حەسەن

زیاتر لەوەی لە مێژوودا بێت، سلێمانی بوونێكە لە جوگرافیادا.

سەبارەت بە گیروگرفتكردنی كێشەی نێوان سلێمانی و پارتی، و “مۆڵەت و كرێدی” چوونەوە ژوورەوە بۆ سلێمانی

“پارتی دەیەوێت لە سلێمانی بێت، بەڵام نایەوێت سلێمانی لەهەناوی پارتیدا بێت. پەیوەندی نیوان پارتی و سلێمانی لە کێشە دەرچووەو، بووە بە گرێ. ‎ ‎پارتی خۆی لە گەڵ سلێمانیدا ڕاناكێشێت، دەیەوێت سلێمانی لە گەڵ خۆیدا ڕاكێشێت. وە چیتر سلێمانی هەست ناكات نوێنەری هەبێت و نوێنەرایەتیكراو بێت لە هەناوی پارتیدا........”

نوێنەر مەنێرن بۆ سلێمانی، نوێنەریان لێوەرگرن.

1

سلێمانی بە تەنیا سنورێکی جوگرافی دیاریكراو نییە. سلێمانی هەرگیز ناكاتە ناوەندی شاری سلێمانی. سلێمانی ئامادەیی و ئامادەبوونە لە سەردەمدا، هەمیشە لە ئێستادا. سلێمانی خەیاڵدان و خەیاڵكردنە، سلێمانی زمانە، فكرە، ڕوانینە، پەیوەندی كۆمەڵایەتی جیاوازە. بیناكردنی خەیاڵە. سلێمانی شێوە زارە. سلێمانی لە پەیوەندییەكاندا دیەردەكەوێت كە چۆن چۆنی سلێمانی و سلێمانیزادەو سلێمانیگەرایە. سلێمانی ئەو كاتەی دەكەوێتە ناو مامەڵەكردن و ئاڵوێرەوە جۆرێك، فۆرمێك یان چەندین فۆرم لە سلێمانی بوونی خۆی مانێڤست دەكات.
سلێمانی لە ناو پەیوەندی و ململانێیدا لەگەڵ هەولێرو دهۆكدا دەكاتە ناوەندی سلێمانی و شارەزوورو گەرمیان و چوارتاو سیوەیل و شارباژێرو پێنجوێن. بەڵام كە وردتربوویەوە، پەوەندییەكە كەوتە نێوان سلێمانی و هەڵەبجە، سلێمانی و گەرمیان، سلێمانی كەركوك، سلێمانی و هەورامان، ئەوكاتە سلێمانی تەنیا دەكاتە ناوەندی شارو چوارتا و قەڵاچۆلان. ئەگەر پەیوەندییەكە كەوتە نێوان سلێمانی و و دوكان و شارەزوو، ئەو كاتە سلێمانی تەنیا دەكاتە ئەوانەی لە چوارتاوە درێژبوونەتەوە.

ئەگەر ململانێ و كێشمەكێشە ڕەمزی، سیمبۆلی، كولتوری و كۆمەڵایەتییەكان كەوتە ناو سلێمانییەوە، ئەو كاتە سلێمانی دەكاتە سەرشەقام و توی مەلیك و سابونكەران و مەڵكەندی و خانەقا. سلێمانی لە ناو شەڕو پەیوەندییە پڕ لە ململانێ و كێشمەكێش و بەیەككەوتنەكاندا دەكرێت بیگرین و مامەڵەیەكی بڕێك كۆنکرێتی تری لە گەڵ بكەین. سلێمانی لە گەڵ ئەو هێزانەدا گشتێكی بەرجەستەبوو و خەیاڵدانێكی گەورەترە كە بكاتە ناوەندی شارو گەرمیان و هەڵەبجەو هەورامان و بڕێكیش كەركوك، كە بەر هێزێك دەكەوێت لە هەولێرو بادینان. بەڵام نابێت لە بیرمان بچێت سلێمانی لە هەناوی خۆیدا پڕ لە كێشمەكێشی هێزە لۆكاڵییەكانی هەناوی خۆی لە پێناو مۆنۆپۆڵكردن و لە خۆگرتن و ئیحتیواكردن.

بۆچی سلێمانی و لە ناو چی “گوتارێكدا” بووە بە دەزگاو خەیاڵ و هەیمەنە و هەژموون بە سەر گەرمیان و شارەزوور و برێكیش بتوین و پشدەردا، ئەمەیان بابەتێكی دیكەو ئیشكالێكی دیكەو پەیوەندی و بەریەككەوتنی هێزی دیكەیەو خوێندنەوەی تر هەڵدەگرێت. لێرەدا ئێمە قسەوباسمان لە سەر سلێمانیە وەك چیرۆك، زمان،سەرمایە، حیكایەت زمان و شێوە زار، گەمەو شۆخیكردن، گۆرانی بێژەکان،نوكتە گێڕانەوەو قسەی خۆشە.واتە ستایڵێكی ژیان و ژیانكردن” لە ناو هابیتوس و كۆدەزگای خۆ جیاكردنەوە وپارێزگاری لە خۆكردندا، لە گەڵ خۆ بەرهەمهێنانەوەو ئەیتریش بەرهەمهێنانەوە. ئەو كۆدەزگایانەی هەمیشە “مەودایەك” لە نێوان خودی سلێمانی و غەیرە سلێمانیدا دەهێڵێتەوەو وەك “شوناس و ناسنامە” بەرگری لێدەكات.

2

سلێمانی دەبێت ڕابەرایەتی بكات نەك ڕابەرایەتی بكرێت. دەبێت ئاوێنەی ئەم ڕابەرایەتیكردنە لە كۆمەڵێك سیمبۆل، هێما، نیشانە، زمان، چیرۆك، شێوازو ستایلی جل و بەرگ، خواردن و خواردنەوەدا دەركەوێت. واتە “گوتارێكە، دەبێت دەركەوتەی هەبێت.

سلێمانی هەمیشە لە ناو هێزەكاندا بۆ “نوێنەرایەتی و نوێنەرەكانی خۆی دەگەڕێت”. ئەم نوێنەرایەتی و نوێنەرایەتیكردنە هێندە گوتارو دەزگا گوتارییەكانە، هێندە كەس و تاك نییە. گەرمیانییەك دەتونێت لە ناو “گوتاری سلێمانییدا” نوێنەرایەتی سلێمانی و خەیاڵ و خەیاڵدانی سلێمانی بكات. واتە “مۆڵەت و ڕوخسەت و كرێدی ” نوێنەرایەتیكردن و مانێڤستبوونی سلێمانی پێدراوە لە لایەن گوتارەكەوە.

هەڵەبجەییەك، هەورامییەك، شارەزوورییەك بە هەمانشێوە. بەڵام ، دەشكرێت و هەرواشە كەسێكی سلێمانی / گەرمیان/ شارەزوور، هەڵەبجە… بخرێتە دەرەوەی گوتاری سلێمانی. واتە ئەگەر بە چەندین پشت لە دایكبووی ناو جەرگەی سلێمانیش بێت، دەکرێت هەندێك “سەرنج و لە سەر وەستانی لە سەر هەبێت، بەڵام بە میكانیزمی شاراوەو هەناوی و زیمنی، كە تەنیا بە میتۆدێكی سۆسیۆلۆژییانەی پەردەهەڵماڵین كاركردنی ئەم گوتارە لە سەر جەستەی لە سلێمانی بدۆزینەوە. بەڵام ئەوەی كە زۆر بەرچاو فاكتە، سلێمانییەكانی ناو “زۆربەی هێزەكان ئەگەر چی لە ناو پەیوەندی و ململانێ و كێشمەكێشی ئیدۆلۆژیشدا بن، دەسبەرداری یەك نابن بە حوكمی ئەو جەبرو ستراكتور و “هابیتوس”ەی كە پاڵنەرو خولقێنەری ڕەفتارو هەڵسوكەوت و مامەڵەیە. كەواتە “مۆڵەت و كرێدی و كارتی ( بوون بە سلێمانی) و (چوونە ژوورەوە بۆ سلێمانی) لە ناو گوتارێكدایە كە ئاستی دەركەوتن و مانێڤستبوونی زۆرە. بەمشێوەیە سلێمانی فۆرمی جیاوازی پەیوەندییەكان و سەرمایەو كاپیتاڵ و ململانێ و هاوپەیمانی بەستن و پەیوەندی هێزەكانە.

3

ئامادەیی سلێمانی لە ناو پارتیدا، لە هەناوی پارتیدا، وەك گوتاری زاڵ و هەژمونكار، وەك ئاستی ڕابەرایەتیكردن و بەشداری پراتیكیانە لە ناو پارتیدا تەنیا و تەنیا لە دامەزراندنی پارتی و شۆڕی ئەیلولدا ئامادەیە. سلێمانی لە مەكتەبی سیاسی پارتیدا ڕابەرایەتی دەكات. سلێمانی لە ڕێگەی “پرۆسەی هاوسەرگیرییەوە لە گەڵ ماڵباتی بارزانی” لەو سەروبەندەدا، سلێمانی نەك هەر ئامادەیە، بەڵكو بەشێكە لە كردەی ڕابەرایەتیكردن و دیاریكردن و نەخشەكێشان و نەخشاندنی گوتاری پارتی.

تەنانەت جیابوونەوەی مەكتەبی سیاسیش بەو ئاستە گەورەیە لە شەستەكاندا ناكاتە پچڕانی پەیوەندی نێوان پارتی و سلێمانی لە شۆڕی ئەیلولدا، خێزانێكی سلێمانی نابینین كەسێكی پلە یەك و دوو، یان كەسێكی نزیكی بەشێك نەبووبێت لە شۆڕشی ئەیلول و خەیاڵی شۆڕشی ئەیلول.
sent Today at 14:17
تەنانەت ئەو چەند نەوەو یاخی و هەڵگەڕاوەو ناڕازی ودەنگە بەرزە، باوكیان یان باپیریان بە جۆرێك لە جۆرەكان پەیوەندییان بە شۆڕشی ئەیلولەوە هەبووە. لە پاش شۆڕی ئەیلول ، و ووردە ووردە سلێمانی هەست بە پاشەكشە دەكات لە ناو پارتیدا، هەست دەكات لە ڕابەرایەتی دەكەوێت.
ئەگەرچی ڕابەری سەربازی و كەسانێك لە مەكتەبی سیاسی و تەنانەت سكرتێری پارتیشدا بوونیان هەیە كە خەڵكی سلێمانین، بەڵام ڕابەرایەتیكردن، زاڵێتی گوتاری سلێمانی، مۆڵەت و سەرمایەو كرێدی سلێمانی لە ناو پارتیدا لە پاشەكشە دایە. ڕەمزو هێماو نیشانەو نوێنەرایەتییە گوتارییەكان لە پاشەكشەدان. لەو نێویاندا ڕناكبیران و كایەو سەرمایەی ڕوناكبیری پاشەكشەی كردو چوونە ناو ” گوتاری چەپەوە”. سلێمانی هەمیشە بۆ ئەو دەزگاو میكانیزمانە دەگەرێت كە ئاوێنەیەك بێت بۆ خۆ بینینەوەو مانێڤستبوون. بە تایبەتر گوتاری ڕوناكبیری، یان دەسەڵات و سەرمایەو مۆڵەتی ڕوناكبیری، ڕوناكبیرەکانیی سلێمانی لە هەركوێ بووبێتن، سلێمانی لەوێ بووە بە خەستی و چڕی. واتە زیاد لە هەر ئاستێكی دیكەی ئامادەیی / نا ئامادەیی سلێمانی لە ناو هەر هێزێكدا،زیاتر و زیاتر لە ڕێگەی گوتارێکێ ڕوناكبیرییەوە بووە. لە شۆڕشی ئەیلولدا سلێمانی لە ڕێگەی “كایەی ڕوناكبیرییەوە” بە چڕی لە هەناوی پارتیدا بووە. بەڵام، لە پاش شۆڕی ئەیلول پاشەكشە دەست پێدەكات. دەچنە ناو هێزی دیكەو گوتاری ترەوە تا ئەو کات و ئەو شوێنەی ئەم هێزە نوێیە لە ناو ئیرادەو خواستی سلێمانیدا بێت

4

ئێستا كیێشەكە زۆر گەورەترە، سلێمانی تەواو دڵنیا بووە لەوەی نوێنەرایەتی و نوێنەر و چیرۆكیان لە ناو پارتیدا نییە. سلێمانی ڕابەرایەتی لە دەستداوە. سلێمانی هەیمەنەی لە دەستداوە و لە ڕێگەی هێزی دیكەوە مۆڵەتی بەخشیووە بە نوێنەرەكانی. سلێمانی بەر ئەوە كەوتووە كە لە ئێستادا پارتی هێندەی خەمی دەنگ و كۆكردنەوەی دەنگە بۆ پارتی، چارەكێكی ئەوە ڕابەرایەتی و زاڵبوون و ئاڕاستەكردن نییە.سلێمانی بۆ ئێستای پارتی پرسێكی ئیداری و هەڵبژاردنە نەك ڕابەرایەتیكردن و نەخشە بۆ كێشان و لە پێشەوەبوون. ئەمەش لە ناو پرۆسێسوسەكانی پاشەكشەكردن و پاشەكشە پێكردنی ” گوتاری سلێمانییە” لە هەناوی پارتیدا.

مامەڵەی ئێستای پارتی لە گەڵ سلێمانیدا، مامەڵەی هێزێكە دەیەوێت لە سلێمانی بێت نەك سلێمانی لە هەناویدا بێت. سلێمانی نایەوێت جیابكرێتەوە، سلێمانی دەیەوێت خۆی كارێكتەری جیاكردنەوەو شوناس پێدان و ناسنامە پێبەخشین بێت.بەڵام سلێمانی تێگەیشتووە لەوەی بوونی لە ناو پارتیدا بەمشێوەیە پەراوێزییە نەك سەنتەرو بە سەنتەربوون و سێنترالیزاسیۆن. تەماشای ئێستای هابیتوسێك لە ناوی پارتیدا، هابیتوسێك هەیە سلێمانی دەكات بە ئەویدیكەی پارتی.

زاڵبوونی هەیمەنەی گوتاری بادینانی- هەولێری لە ناو پارتیداو، كاركردنە شاراوەو ئاشكراكانی ” هاوپەیمانێتی گوتاری بادینانی-هەولێری ” لە ناو پارتیدا، فاكتەری پاشەكشەپێكردن بووە بە گوتارو بوون و ئامادەیبوونی سلێمانی.

ئەو شوێنە هەستیار و بڕیاردەرانەی كە دەبێت سلێمانی یان تێیدا هەژموونكار بێت، یاخود بەشداری ڕاستەقینە لە نەخشەكێشان و پراتیككردنیدا، سلێمانی نایبینێت. سلێمانی بەر “پۆتۆنسیالێتی و پراتیكبووەكانیش ” دەكەوێت كە گوتاری زاڵ كێیەو چۆن خۆی بەرهەمدێنێتەوەو، چۆنیش سلێمانی بە “پەراوێز ” دەكات. كەواتە كێشەیەك هەیە بونیادییە، ئەم كێشەیە دەبێت بكرێت بە ئیشكال و پرۆبلیماتیك.

5

هەژاریی و کڵۆڵیی تەفسیری جەلالی / مەلایی لە ئێستادا و بۆ ئێستا

ئەوە هەژاری مەعریفەو دەستەپاچەییە لە تێگەیشتن کە فاکت و دراوەکانی ئێستا ڕا دەکێشێتەوە بۆ ململانێی نیو سەدەی جەلالی / مەلایی. ئەوەی لە ئێستادا ڕوو دەدات، سەر بە کۆنتێکستی ئێستایە، سەر بە کۆنتێکستی زۆڵبوون و دابڕانی چەند نەوەیەكە لە حیکایەت و سەرمایەو شەرعییەتی شاخ و شۆڕش و، چوونە نێو سەرمایەو حیكایەتی جیاوازەوە. ئەم دیدگا نەخوێنەوارە کە دەیەوێت بە زۆر ململانێکانی ئێستا ڕاکێشێتە ناو بەریەککەتنەوەی جەلالی / مەلایی، سەر بە مەهزەلەی تیۆری پیلانگێڕییە، پاشان هەڵهاتنە لە تەفسیركردنی فاکتگەلێک کە نە دەتوانێت تەفسیری بکات، وە نایشییەوێت لێی تێ بگات. واتە سەر باری ئەوەی ئەقڵی بە تەفسیری نوێ ناشكێت، دەزانێت ئەگەر لێیشی تێبگات، بە زیانێكی گەورە بۆ خۆی و شەرعییەیت و بوون. خۆ ڕاكێشانەوەیان دەشكێتەوە . ئەوەی لە ئێستادا ڕوو دەدات سەر بە هێزو ململانێی هێزەکانە لە ئێستادا، ململانێی نەوەی دوو کاپیتاڵ و دوو ڕوئیای جیاواز کە شیکردنەوەو شیکارو میتۆدی جیاوازی شیکارکردن لە خۆ دەگرێت. ئەوەی دەگوزەرێت شکستی پرۆژەی شارە لە لایەن شاخاوییەکانەوە. ڕاکێشانی زیاد لە پێویستی پرۆژەی شاخ و شۆڕشە بۆ شارو، هەوڵی سەپاندنی بە سەر نەوەی شاردا.

خورافەی جەلالی/ مەلایی لە ئێستادا نەك هیچ تەفسیر ناكات، بەڵكو دەبێت خۆیشی تەفسیر بكرێت.