ئەوەی لە بارەی ئیلهام عەلیفەوە نایزانی

دروستكەری سەركەوتنی ئازەربایجان لە قەرەباغ

ئەوەی لە بارەی ئیلهام عەلیفەوە نایزانی

497 خوێندراوەتەوە

لە 12ی تەموزی ڕابردوو، واتە نزیكەی چوار مانگ لەمەو پێش، سوپای ئەرمەنی هێرشێكی چاوەڕوان نەكراوی بە تۆبهاوێژ بۆ سەر یەكەیەكی سوپای ئازەربایجان ئەنجامدا، كە لە ناوچەی " تۆفۆز"بڵاوەیان پێكرابوو، ئەو ناوچەیەی كە بە نەوت و غاز لە باشوری قەوقاز دەوڵەمەندە و دەكەوێتە سەر سنوری نێوان هەردوو وڵات.


ئەو هێرشە زیانێكی زۆری لە ریزەكانی سوپای ئازەری دا، كە بەدەیان سەرباز دادەنرێت، لەبەرامبەریشدا چەند سەربازێكی سوپای ئەرمەنی كوژران كە لە پەنجەی دەست تێپەڕی نەدەكرد، ئەو هێرشەی ئەرمەنیەكان كە لە مانگی تەموزی ڕابردوودا ئەنجامدرا، تەنها زیانی مرۆیی بەدوای خۆیدا نەهێنا، بەڵكو لەوەش زیاتر دەكرێت ناوی بنێین" كولانەوەی برین"ی ئازەرییەكان كە لە ساڵی 1918ەوە خاوەندارێتیان ئەو ناوچانە دەگەڕێتەوە، ئەو كاتەی كە دەسەڵاتدارانی عوسمانی بەسەركردایەتی ئەنوەر پاشا هێزێكی بۆ ئازادكردنەوەی ئەو ناوچەیە نارد، كە ئەو كات جەنگی جیهانی یەكەم بوو، دژی ئەرمەنی و ئینگلیز و ڕوسەكان جەنگا، تاوەكو سەروەری ئازەربایجانی بۆ قەرەباغ گێرایەوە

،،

ئەو هێرشەی كە ئەرمەنیەكان ئەنجامیان دا، وای لە ئیلهام عەلیف كرد كە دوای دە ساڵ كە باوكی نەیتوانی ئەنجامی بدات، ئەو كردی و بەرزاییە ستراتیژییەكان بۆ وڵاتەكەی بگێڕێتەوە.


دوای مانگ و نیوێك لە هێرشەكان، ئازەربایجان سەركەوتنێكی مێژوویی بەدەستهێناوە، سەرۆك وەزیرانی ئەرمەنستانیش ناچار كرا لەسەر خۆ بەدەستەوەدان ڕێكەوتنێك واژۆ بكات، ئەم سەركەوتنە دەگەڕێتەوە بۆ سەرۆكی ئازەربایجان، كە توانی باڵادەستی هێز لەناوچەی باشوری قەوقاز پێچەوانە بكاتەوە و ناوچەیەكی فراوانی وڵاتەكەی ئازاد بكاتەوە.


حەیدەر عەلییف:
ناتوانین لە دۆخی ئازەربایجان تێبگەین، كە ئێستا ئیلهام حەیدەر عەلیف سەرۆكایەتی دەكات، تاوەكو ئاماژە بە ڕەچەڵەكی بنەماڵەكەی نەكەین، لەگەڵ ئاماژەدان بە پەیوەندی بنەماڵەكەی بە مێژووی سیاسی وڵاتەكە و دەستكەوتەكانی.


حەیدەر عەلییف، باوكی سەرۆكی ئێستای ئازەربایجان لە ساڵی 1923 لەدایك بووە، لە ساڵی 1993 بۆ 2003 سەرۆكایەتی وڵاتەكەی كردووە، پسپۆڕی بواری مێژوویی و هەواڵگرییە، هاوسەرگیری لەگەڵ پزیشكێكی چاودا كردووە، كە هەڵگری بڕوانامەی دكتۆرا بووە،بەڵام دەوترێت پەیوەندی لەگەڵ سۆڤێتی ئەو كات هەبووە و هاوسەرەكەی توشی كێشەی گەورە كردۆتەوە. سەرۆك عەلییفی باوك لە ماوەی سەرۆكایەتیەكانیەدا كە دوو خول بووە بە پێی دەستوری ئازەربایجان،هەوڵی كۆمەڵێك كاری گرنگی داوە، لەوانە چاكسازی پەیكەری لە ئابوری وڵاتدا،لە ڕێگای " رۆشتە" سندوقی نەخت و بانكە نێودەوڵەتیەكان، چاكسازی پەیكەری لێرەدا بە واتای ژمارەی گەورە لە كورتهێنانی بوودجە و هەڵئاوسان ، بەرهەمی ناوخۆیی و هاوردە و ناردن و وەبەرهێنانی بیانی و رزگاركردنی بەهای بانكی.


ئەم سیاسەتە بۆتە هۆی ئەوەی كە ئابوری وڵات بە باشی ببوژێتەوە، بەشێوەیەك باكۆ هەنگاوی گەوری نا، كە وڵاتانی دراوسێ و ناوچەكە لەو كاتەدا نەیانتوانی بەو شێوەیە پێشكەوتن بەدەستبهێنن، بەشێوەیەك لە ساڵی 2002دا، زیادەی بودجە 85 جار زیاتر بوو لەو كاتەی كە عەلییف سەرۆكایەتی وڵاتی وەرگرت.


ئیلهام عەلییف:
پێش كۆچی دوایی لە ساڵی 2003دا كە لە تەمەنی 80 ساڵیدا كۆچی دوایی كرد، عەلییفی باوك وردە وردە ئیلهامی كوڕی بەرەو دەسەڵات بەرزكردەوە، سەرەتای لە بواری زانستە سیاسیەكان بە تایبەت لە پەیوەندییە نێودەوڵەتیەكان خوێندنی پێتەواو كرد.


عەلییفی كوڕ كە لە ساڵی 1961 لە دایك بووە، لەناوخۆی وڵات چەندین پۆستی باڵای پێدرا، ئەمەش دوای ئەوە هات كە ئەكادیمیای زانكۆیی لە دەرەوە تەواو كرد، دواتریش لە پۆستەكانیدا لەژێر چاودێری باوكیدا دەستی بەكارەكانی كرد،وەك سەرۆكی كۆمپانیای نەوتی نیشتیمانی ئازەری كاری دەكرد، لەو ماوەیەدا چەندین دەستكەوتی گەورەی بەدەستهێنا و چەندین ڕێكەوتننامەی لەگەڵ وڵاتان واژۆ كرد، هەروەها وەك سەرۆكی لیژنەی ئۆلۆمپیادی ئازەری كاری كردووە، دواتریش بۆتە ئەندامی پەرلەمان.


لە دواین ساتەكانی ژیانی باوكیدا كە لە پەخشی ڕاستەخۆدا تەندروستی تێكچوو، دواتریش بەهۆی نەخۆشی گورچیلەو دڵیەوە لە ساڵی 2003دا لە ئەمریكا كۆچی دوایی كرد، ئیلهام هەموو مەرجەكانی دەوڵەتداری تێدابوو، كە بووە سەرۆك وەزیرانی، ئەوەی لێرەدا تێبینی دەكەین، ئەوەیە كە باوكی لە نەخۆشخانەیەكی ئەمریكا چارەسەری وەرگرت، نەك ڕوسیا، ئەوەش هۆكاری سیاسی و گۆڕانی سیاسەتی وڵاتەكەی دەگەیەنێت، هەروەها ئەمریكا پێشكەوتوو تر بوو لە ڕوسیا.

،،

ئیلهام كە هاتە سەر كورسی فەرمانڕەوایەتی، هەوڵی دا ئەو كێشانە چارەسەر بكات، كە باوكی نەیتوانی چارەسەریان بكات،لەسەروی هەموویانەوە چارەسەری كێشە ئابوورییەكان، هەروەها هەوڵی پێشخستنی گوندەكانی دا و سوپای پێشخست، بۆ ئەم كارانەی پشتی بە داهاتی پرۆژەكانی نەوت و جیۆئابوری بەست.


گرنگترین كاری كە ئازەربایجانی گێرایەوە بۆ سەر نەخشەی سیاسی و ئابوری باشوری قەوقاز، پرۆژەی " باكۆ- تبلیسی- جیهان" بوو كە لە تەموزی 2006 بە درێژایی هەزار و 700 كیلۆمەتر لە نێوان توركیا و جۆرجیا و ئازەربایجان كرایەوە، هەروەها زیاتر لە 50 ملیۆن تۆن لە نەوتی خاوی لە دەریای قەزوینەوە گواستەوە.


بە هاتنی ساڵی 2011 واتە پێش كۆتایی خولی دووەمی سەرۆكایەتیەكەی بە دوو ساڵ، ئەو چاكسازیانە بووە خۆی گەشەی بەرهەمی ناوخۆیی بە ڕێژەی زیاتر لە 14% ، هەروەها پارەی نەختینەی بیانی 25 هێندە زیادی كرد، خەرجی سوپا 3 ملیار دۆلاری تیپەڕاند، هەموو ئەم كارانە وای كرد كە لە هەڵبژاردنەكەی ساڵی 2013دا بۆ پێنج ساڵی دیكە هەڵببژێردرێتەوە.


لەم ساڵانەی دوایدا ڕەخنەیەكی زۆر لە ئیلهام ئەحمەد و خێزانەی گیرا، بەتایبەت دوای ئەوەی لە ڕێگای دەستكاری دەستورەوە لە ساڵی 2016دا دەسەڵاتی خۆی فراوان كرد، هەروەها ماوەی سەرۆكایەتی لە پێنج ساڵەوە كرد بە حەوت ساڵ، هەروەها دیاری نەكردنی خولەكانی سەرۆكایەتی، لە كۆتایشدا لە ساڵی 2017دا ماهریبانی هاوسەری كردە جێگری خۆی.