حەشدی کوردی بۆ دروست دەکرێت؟!

حەشدی کوردی بۆ دروست دەکرێت؟!

609 خوێندراوەتەوە

هەردی ئەنوەر ــ ئەمەریکا

رەنگە بە ناچاری و زۆر بە خێرایی یەکەم کاری سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا لە ئیدارەی بایدن دا کار کردن بێت بۆ رێگری کردن لە کەوتنی عێراق، کە لە ئێستادا هەمو ئەگەرەکان باس لەوە دەکەن ئەو دۆخەی ئابوری عێراق لە ئێستادا پێی دا تێدەپەڕێت یەک کۆتایی هەیە ئەویش کەتنە، چونکە بە لێکدانەوەی ماتماتیکی لە ساڵی داهاتوەوە عێراق توانای پێدانی موچە و رایی کردنی خزمەت گوزاریە سەرەتایی یەکانی نابێت.


لەئیستادا عێراق بە نزیکەیی پێوستی بە ٧ ملیار دۆلارە مانگانە بۆ پێدانی موچەو وەگەڕ خستنی خزمەتگوزاریە سەرەتایی یەکانی ژیانی ڕۆژانەی هاوڵاتیانی، بەڵام لە ئێستادا تەنها توانای دابینکردنی نزیکەی ٤ ملیار دۆلاری هەیەو بەمەش نزیکەی ٣ ملایر کورتهێنانی هەیە، خۆ ئەگەر ئەم دۆخەش بەم شێوە بەردەوام بێت و هاوکاری عێراق نەکرێت ئەوا سەرچاوە هەواڵی یەکان باس ڕاپەرینی خەلکی برسی و دەستێوەردانی دەرەکی دەکەن بۆ ڕوخانی حکومەتەکەی کازمی.


هەندێک لە سەرچاوە هەواڵی یەکان باس لەوە دەکەن بایدن نەک بۆ ئەوەی حەزی پێی بێت بەڵکو بە ناچاری و وەک حاڵەتێکی ئیمێرجنسی یەکەم مەلەفی سیاسەتی دەرەوە کەدەبێت کاری لەسەر بکات ڕێگریکردن دە بێت لە ڕوخان و کەوتنی حکومەتەکەی کازمی ، لەئێستادا ئێران و گروپە میلیشیا شیعی یەکان خۆیان ئامادە کردوە بۆ ئەوەی لە ئەگەر روخانی ئەم حکومەتەی ئێستادا پێگەی خۆیان لە هەندێ ناوچەی گرنگی ئابوری عێراق توند بکەن وەک کێڵگەی بیرە نەوتی یەکان و سنورەکان، هەروەها باس لەوەیە جموجوڵیش بە ئاراستەی کەرکوک دەستی پێکردوە و نەوتی کەرکوک یەکێک دەبێت لە کێشەکان لە نێوان کورد و حەشدی شەعبی لەئەگەر سەرهەڵدانی خۆپێشاندنی سەرتاسەری و ناچار کردنی کازمی بۆ دەست لە کار کێشانەوە.


هاوکات باس لە ئامادەکاری سعودیە دەکرێت بۆ پڕچەککردنی گروپە سونیەکان بۆ پارێزگاری کردن لە خۆیان، ئەمە لەکاتێکدا باس لەوە دەکرێت تورکیاش ئامادەنیە بهێڵیت جارێکی تر بە ئاسانی کەرکوک بکەوێتەوە ژێر دەستەڵاتی کورد و مەترسی بۆ سەر تورکمانەکان دروست ببێتەوە.


جگە لە ئەمریکا هەندێک وڵاتی تر خۆیان ئامادە کردوە لاوازی ئابوری عێراق و نەجات دانی کازمی لە کەوتن بقۆزنەوە بۆ خستنە ژێر باری هەندێک بەرژەوەندی جیۆپۆڵەتیکی و ئابوری دور مەوداو کە ئەگەر امریکا زوو فریا نەکەوێت دورنیە حکومەتەکەی کازمی بچێتە ژێر باری داواکاری یەکانیانەوە، لەوانە ڕوسیا و چین و ئێرانیش سەری بۆ دەیخورێت کە خۆی وەک فریاد رەس پێشان بدات ئەگەر بەڕوکەشیشبێت لایەنی یەکەم بۆ بەردەوامی بەو ١٢ ملیار دۆلارە تجارەتەی لەگەڵ عێراق دەیکات.


بۆ یە بەشیک لە شارەزایان دەلێن ئەگەر ئەمریکا پەلە نەکات لە چارەسەری کێشەی ئابوری عێراق بە زوویی دواتر دەبێت کێشەی ئابوری و سیاسی و سەربازی و کۆمەڵایەتی و زۆر کێشەی تریش حل بکات کە ئاسان نابێت و ئەمریکا خۆشی ئەوەی ناوێت کە جارێکی تر بە قوڵی بچیتە ناو کێشەی عێراق و ئەفغانستان، خۆ ئەگەر لەم دەستێوەردانەش درەنگ کەوت ئەوا تا ئەو کاتە ئەگەر زۆری شەری نێوخۆی نێوان کورد و شیعە، سوننە و شیعە هەیە، هاوکات بۆ داعش و ئەوانی تریش رەنگە ژینگەیەکی لەبارتر دروستبێت جارێکی تر جێ پێی خۆیان قایم بکەن.


ئەمریکا زیاد لە جارێک ماندوبونی خۆی لە چارەسەری كیشە عێراق دا دەربڕیوە و هەبونی کێشەکانی ئێستای ئابوری وڵات بەشیكی بۆ کۆرۆناو نرخی نەوت دەگێرنەوەو بەشیكی هەرە گەورەی بۆ هەبونی گەندەڵی و موچە خۆری بندیوار دەگێرنەوە، هەردو هۆکارەکە بە راست دەزانن بۆ کوردستانیش، بۆیە پێناچێت ئەمریکا جارتێکی تر بە پارەی کاشی تاکسی هاوڵاتیانی خۆی گیرفانی بندیوارەکانی عێراق و کوردستان گەرم بکاتەوە بەلکو لەگەڵ گلەیی زۆریان لەحکومەتە یەک لە دوا یەکەکان هاوکات هەنگاوی یەکەمی بادین رەنگە لە قۆناغی یەکەم دا جاودیری وردی سەربازی تداخلاتی دەرەکی بێت، هاوکات لە ڕوی ڕاوێژکاری یەوە حکومەت ناچار بە جاکسازی فعلی و ڕیشەیی لە پرسی گەندەڵی دا بکەن، ئەگەرێکی لاوازیش هەیە کەلەگەڵ هاوپەیمانان قەرزی بەشی مانگی یەک، دوو، سێی ساڵی داهاتو بدەن بە عێراق، ئەمەش لە کاتێکدایە عێراق خۆی لە ئێستادا سێ مانگی کۆتایی ئەمساڵ بە قەرز بەڕێدەکات.


بەڵام دواجار دەنگی ناڕەزایی و دژایەتی کردنی سیاسەتی دەرەکی امریکا لە عێراق لەلایەن پارتە سیاسی یەکانی امریکا و کۆنگریسی ئەو وڵاتەوە دەنگێکی دلێرەو دەکرێت کات و جۆر و شیوازی مامەڵەی امریکا و بایدن بەرامبەر بە دۆخەوە بگۆرێت یان دوای بخات کە ئەوەش دیسان باجەکەی لە قۆناغی یەکەم دا خەلکی عێراق دەیدات بە گشتی، وەک چۆن لە سوریا و لبنان و یەمەن هەمان سیناریۆی زوو تەداخل نەکردن ئاشوبی دروستکردوەو تا ئێستا بەردەوامەوەو خەلکەکەی باجەکەی دەدەن.


هەرێمی کوردستانیش نابێت شاگەشکە بێت بە لاوازی و گەندەڵی لە عێراق سنگی خۆیان پێ دەرپەڕێنن و هاوڕێ بۆ خۆیان پەیدابکەن، بەڵکو بە هەمان شێوەی عێراق حکومەتی هەرێمیش لەبەردەم فەشل هێنان و شەری کۆنترؤلکردنی ناوجە جێگە ناوکۆکەکان دەبێت ئەگەر زوو دەست نەکەن بە چاکسازی و یەکڕیزی و گێڕانەوەی متمانەی نێوان هاوڵاتیان و حکومەت، ئەوا بە زویی لەبەردەم هەڕەشەی حەشدی عەرەبی و بە حەشدی کوردی دەبن و ئەوەی پێی دەلێن قەوارەی کوردی رەنگە ببێت بە داستانیێکی مێژویی تاڵ.