دوای هۆشدارییەكەی كازمی عێراق بەرەو كوێ دەڕوات؟

دوای هۆشدارییەكەی كازمی عێراق بەرەو كوێ دەڕوات؟

1316 خوێندراوەتەوە

عیراق ئێستا لە دۆخێكی قورسی ئابوری و سیاسیدایە كە پێشتر وێنەی نەبووە،ئەمە لە كاتێكدایە كە ستراتیژیەكی بەهێز بۆ دەرچوونی وڵات لەم قەیرانانە بوونی نیە.

مستەفا كازمی سەرۆك وەزیرانی عیراق هۆشداری لە داڕمانی تەواوەتی وڵات دا، ئەگەر بێت و ڕێكاری بەهێز بۆ ڕووبەڕووبونەوەی گەندەڵی بەتایبەت لە چینی دەسەڵاتدا نەگیرێتە بەر، بەڵام عێراقیەكان توشی شۆك هاتن كاتێك بینیان یەكەمین چاكسازی حكومەت لە هەژارانەوە دەستی پێكرد و بەهۆی دابەزینی بەهای دینار لەبەرامبەر دۆلار هەژارتری كردن، لەم دۆخەدا دوای هۆشدارییەكەی كازمی


عێراق بەرەو كوێ دەڕوات؟

د. قەیس نوری مامۆستای زانستە سیاسیەكان لە زانكۆی بەغداد و باڵیۆزی پێشوو لە وەزارەتی دەرەوەی عیراق، دەڵێت:" دۆخی عیراق لە چەند لایەنەوە تێكچووە، لە ڕووی سیاسی و ئابوری و كۆمەڵایەتی و ئەمنی،ئەوە شتێكی نوێ نیە، لەبەرئەوە هۆشدارییەكەی كازمی لە داڕمان نوێ نیە".

ئەو مامۆستای زانكۆیە دەشڵێت:" كازمی هات بۆ ئەوەی بەشێك لەو قەیرانانە چارەسەر بكات،،بەڵام چ كارێكی بۆ چارەسەركردنی ئەو كەیسانە كرد،لە وەڵامدا دەڵێن لەوەتی هاتوە هیچ شتێكی نەكرد،بەڵكو كارەكان بەرەو خراپتر رۆیشتوون،میلیشیاكان بەشێوەیەكی زیاتر و بە ئاشكرا تاوان ئەنجام دەدەن و تاوانبارانیش ناسراون،بەڵام حكومەت بۆ دەستگیركردنیان و دانیان بە دادگا هیچ هەنگاوێكی نەناوە".


قەیس نوری ئاماژە بەوەش دەكات كە "خراپ بوونی دۆخی ئابوری و ئەوەی كە هەستاون بە دابەزینی بەهای دینار لەبەرامبەر دراوە بیانیەكان،بەڕاستی كارێكە كە گەل هەژارتر دەكات، بەتایبەت كە عیراق وڵاتێكە كە هاوردە كاری هەموو شتێكە و بێ بەرهەمە، ئەمەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە ئەو كەسانەی فەرمانڕەوایەتیان كردووە پیشەسازی و كشتوكاڵ-یان وێران كرد و كردیان بە وڵاتێكی هاوردە كار،بۆیە دابەزینی بەهای دینار كار دەكاتە چینێكی زۆر فراوانی هاوڵاتیان،چونكە موچەی فەرمانبەران زیاتر لە چارەكێكی لەدەستدەدرێت".


مامۆستاكەی زانكۆی بەغداد لەسەر وتەكانی كازمی بۆ ڕووبەڕووبونەوەی گەندەڵی دەڵێت:" كازمی كاتێك باسب لە گەندەڵی و ڕووبەڕووبونەوەی دەكرد، پێویستە جەنگی دژی گەندەڵی بەكردار بێت، نەك تەنها بە قسە،بەرنامەیەك بۆ لێپچینەوە لە خەمسارد و گەندەڵەكان دابنێت، هەروەها ئەو دەروازانە دابخات كە هۆكارێكن بۆ خراپبوونی دۆخی ئابووری،بۆ نموونە گەندەڵی فرۆشتنی دراو،بەشێوەیەك رۆژانە 200 ملیۆن دۆلار بە چەند بانكێكی دیاری كراو دەفرۆشرێت،كە خاوەنداریەكەی بۆ سیاسیە گەندەڵەكان دەگەڕێتەوە، ئەوانیش لە عێراقەوە ڕەوانەی ئێرانی دەكەن، بۆئەوەی ئابوری ئەو وڵاتە ببوژێننەوە".
مامۆستاكەی زانستە سیاسیەكان ڕوونیشی دەكاتەوە، كە كازكی ناتوانێت هیچ یەكێك لەو كارانە بكات كە باسیان دەكات،چونكە خۆیشی لەو چینەیە كە لەساڵی (2003)ەوە تاكو ئێستا عیراق وێران دەكەن،تاكە چارەسەر " گسك لێدانە"،چونكە دۆخی عیراق پێویستی بە چارەسەری بەشێك نیە.

گەندەڵی و دەسەڵات:

لەلایەكی دیكەوە، د. عەبدولرەحمان مەشهەدانی پسپۆڕی بواری ئابووری دەڵێت:" هۆشدارییەكانی كازمی لە داڕمانی دەوڵەت بەهۆی گەندەڵیەوە، بە پلەی یەكەم لێدوانێكی سیاسیە،چونكە ئەو كەسانەی گەندەڵن لە جومگەكانی دەوڵەتن، هەر ئەو كەسانە لەلایەن فراكسیۆنەكانیانەوە كە بەشدارن لە حكومەت، كازمی دەپارێزن".
دەشڵێت:" زۆرینە كەسایەتیە سیاسیەكان لە سەركردەی پارت و فراكسیۆنەكانی دەسەڵاتی جێبەجێ كردن، هەر ئەوانن پارێزگاری لە گەندەڵی دەكەن،ئێمە دڵخۆش بووین بەوەی كە هۆشدارییەكەی كازمی دەبێتە بڕیار و لێپێچینەوە لە گەندەڵكاران دەكات،بەڵام ئەوەی كە ڕوودەدات ئەو كەسانە ناگرێتەوە كە بە پێی بەڵگەكان گەندەڵن و ناسراون، بەڵگو پلەی دووەم و سێیەم دەگرێتەوە، وەك بەڕێوەبەری گشتی خانەنشینی یان بەڕێوەبەری گشتی وەبەرهێنانی بەغدا و كەسانی دیكە، ڕایانگەیاند ئەمە هەنگاوی یەكەمی ڕووبەڕووبونەوەی گەندەڵیە، بەڵام ئەو كارەیان ڕاگرت".


هەژاری زیاتر دەكات:

، د. عەبدولرەحمان مەشهەدانی پسپۆڕی بواری ئابووری،ئاماژە بەوەش دەكات، كە ئەو ڕێكارانەی لەم دوایانەدا گیراونەتە بەر و بەهای دینار گۆڕانكاری تێدا كراوە، هاوڵاتیانی هەژار دەكاتە ئامانج،چونكە زیاتر لە سەدە 80ی پێویستیەكانی بازاڕی ناوخۆیی لە دەرەوە هاوردە دەكرێت،هەروەها بەرزبوونەوەی بەهای دراو لەگەڵ نەبوونی بناغەیەكی " پیشەسازی و كشتوكاڵیە" كە بتوانێت پێویستە بنەڕەتیەكان پڕ بكاتەوە،لە ئەنجامدا بەرزبوونەوەی زۆر لە نرخی ئەو كاڵایەنەدا ڕوودەدات،وەك ئەوەی كە ئێستا ڕویداوە، بۆنموونە نرهی لیترێك زەیتی خواردن لە 1450 دینارەوە بۆ 2750 دینار بەرزبۆتەوە، ئەمە لە هەموو شمەكاكانی دیكەدا ڕوویداوە.
دەربارەی ئەوەی كە عیراق پێویستی بەوەیە كە بەهای دراوە بیانیەكان بەرزبكاتەوە، مەشهەدانی دەڵێت:" لە هیچ دەوڵەتێكدا شتی وا ڕووینەداوە، بە یەكجار ئەو گۆڕانكاریە بكات،یان وردە وردە ئەو كارە دەكرێت، یان بەخستنە بازاڕی دراو لە ڕووی كەم و زیادی خستنە بازاڕەوە دەكرێت، نرخی گونجاو بۆ یەك دۆلار پێویست بوو 1300بێت نەك 1450 دینار،بەڵام حكومەت بۆچونێكی دیكەی هەیە و هەوڵ دەدات كورتهێنان كەم بكاتەوە، پێویست بوو نرخی نوێی نەوت لە 42 دۆلارەوە بكات بە 48 دۆلار، كە ئێستا 50 دۆلاری تێپەڕاندووە، ئەو كات دەیتوانی كورتهێنان كەم بكاتەوە.

دەرچوون لە قەیرانەكە:

ئەیاد عەناز چاودێری سیاسی دووپاتی دەكاتەوە، كە بۆهەستانەوەی ئابوری مەیدانی پێویستە، بۆ ئەمەش پێویستە حكومەتەكەی كازمی لە ئامادەكردنی بودجەی 2021 چەندین كار ئەنجام بدات، لەسەروی هەمویانەوە كاركردن بە بڕیارەكانی ئەنجومەنی باڵای ڕووبەڕووبونەوەی گەندەڵی كە لە 31ی كانوونی یەكەمی 2018 دەرچووە،كە لێپێچینەوە و دەستگیر كردنی گەندەڵكاران دەگرێتەوە، هەروەها ئەو كەسانەی ماڵی گشتیان بەهەدەر داوە یان ڕەوانەی دەرەوەیان كردووە، لەگەڵ سپیكەرەوانی دراو و ڕەوانەكردنیان بۆ بەردەم دادگا، هاوكات پێویستیشە پارەكان بگەڕێنەوە بۆ وڵات و حكومەت كۆنترۆڵی تەواوی دەروازەكان بكات.
ئەو چاودێرە سیاسیە داوا دەكات، كە ڕێگری لە لایەنی سیاسی و میلیشیاكان بگیرێت، بەوەی ڕێگە نەدرێت دەست بەسەر پارەی خانوبەرە و زەوی كشتوكاڵیدا بگرن، كە داهاتەكەی لە بنەڕەتدا دەگەڕێتەوە بۆ دەوڵەت.


لە كۆتایشدا دەڵێت:" ئەگەر حكومەتەكەی كازمی ئەو كارانە بكات،ئەوە ڕێگایەكی راستی گرتۆتەبەر بۆ ڕوبەڕوبونەوەی گەندەڵی،ئەگەر ئەمانەش نەكات، ئەوا وەك حكومەتەكانی پێشووتر دەبێت و پێشكەوتن و گەشەی ئابوری و گەشەپێدانی كۆمەڵایەتی نایەتەدی".

 

author photo

نوسەر و رۆژنامەنوس

 بروانامەی بەکالۆریۆس لە زمان و ئەدەبی عەرەبی