لەنێوان قودس‌و عەفریندا

راوەستان لەسەر ئەندێشەی ئاینی‌و نەتەوەیی

لەنێوان قودس‌و عەفریندا

1413 خوێندراوەتەوە


سەرەتا
لەكورترین لێكدانەوەدا بۆ پەلاماری عەفرین لەروانگەی سیاسییەوە بریتیە لەئاڵوگۆڕ‌و سەفقەی فرۆشتنی شاری ئیدلیب، كەئۆپۆزیسیۆنی سوریای دۆستی توركیای تێدابوو بەروسیا‌و سوریا لەبەرامبەردا وەرگرتنی شاری عەفرین یان رێگەدانی روسیا بەتوركیا بۆ دروستكردنی پشتێنەی ئاسایشیی بەقوڵایی 30 كم، ئەمەش دووەمین سەودا‌و مامەڵەی توركیایە دوای فرۆشتنی شاری حەلەب بەسوریا‌و روسیا، بەڵام ئەم بابەتە زیاتر لەلێكدانەوەی سیاسی، لێكدانەوەی هزری لەخۆدەگرێت، بەجۆرێك ئەگەر پاساوی بەرگری‌و هاوسۆزی بۆ قودس لەرابردوو ئێستادا لەدیوە ئاینیەكەیدا بریتی بێ لەوەی، كە قودس یەكەم روگەی مسوڵمانانە‌و هێما‌و سیمبوڵی ملیۆنان مسوڵمان‌و پەیوەست بێ بەبنەمای دۆستایەتی‌و دوژمنایەتی ئیسلامیەوە‌و دەبێ مرۆڤی باوەڕدار دڵی پێی بسوتێ‌و هاوئازار بێ لەگەڵیاندا، ئەمە تاڕادەیەكی زۆر راستی تێدایە‌و گوزراشتە لەهەست‌و ئەندێشەی ئاینی‌و ئیسلامی، بەڵام ئاخۆ ئەمە تەنها ناوەڕۆك‌و كرۆكی بنەمای دۆستایەتی‌و دوژمنایەتییە لەروانگەی ئاینی ئیسلامەوە؟ ئایا ناتوانرێ ئەو بنەمایە ئەگەر مەسەلەی هاونەتەوەیی‌و هاورەگەزی كوردی لێدەربكەین بۆ عەفرینیش نەتوانرێ پەیڕەو بكرێت؟ بەمانایەكیتر دەكرێ جیاوازی لەنێوان دۆسیە‌و گرفتە سەرەكییەكانی جیهانی ئیسلامیدا بكەین، بەجۆرێ جیاكاریی بكەین، لەكاتێكدا لەرووی پێشێلكردنی خاك‌و ئاوو سەروەری‌و دەستدرێژی بۆ سەر مافی نەتەوەیەك لەروانگەی بنەما ئاینی‌و مرۆییەكانیشەوە جێگەی لەسەر راوەستان‌و سەركۆنەكردنە، بەڵام بۆچی ئەم ئەندێشەیە بۆ عەفرین بەو شێوەیەیبۆ قودس یان میسر یان هەر كێشەیەكی جیهانی ئیسلامیدا هەیە بەدی ناكەین؟!

،،

 بۆچی بەنموونە توركیا‌و ئۆردوگان جولەكە‌و ئیسرائیلیان قبوڵە‌و ئامادەنین پەیوەندی سیاسی‌و سەربازی‌و گەشتیاری‌و بازرگانی خۆیانی لەگەڵدا بپچڕێنن، لەكاتێكدا رووگەی یەكەمی مسوڵمانانی داگیركردووە، بەڵام نەتەوەیەكی مسوڵمانی زۆرینە سوونی وەك كوردی نە لەباكوور‌و نە لەرۆژئاوا‌و نە لەباشووریش قبوڵ نییە‌و ئەوەتا سمڕ سمڕ پەلاماری عەفرین دەدات؟!

 
كێشەی قودس‌و هەڵوێستی جیهانی ئیسلامیی
زۆرجار كاتێك رەخنە لەوە دەگری، كەجارێ بۆ خۆی جیهانی ئیسلامی نوقمی دووفاقی‌و لەدەستدانی بوێری‌و جورئەت بۆتەوە‌و بەشێكن لەدۆڕاندنی كێشەی قودس‌و بگرە ژێر بەژێر‌و بەئاشكراش زۆرینەی دەسەڵاتدارانی وڵاتانی ئیسلامی‌و نێو جیهانی ئیسلامی دۆستی ئیسرائیلن‌و پەیوەندی سیاسی‌و بازرگانی‌و گەشتیاریان لەگەڵیدا هەیە لەسعودیە‌و قەتەری عەرەبیەوە بیگرە هەتا توركیای سەردەمی ئێستای ئۆردوگان‌و ئاكەپە‌و رۆژنە‌و ناو بەناو بەبەرچاوی ئەو وڵاتانەوە كوشتار‌و داگیركردنی خاكی فەلەستینیەكان‌و دەستبەسەراگرتنی زیاتری قودس دەبینین‌و كەس هەڵوێستێكی كرداری لەو وڵاتانە لێنابینرێت. وەك وتم كاتێك باس لەوە دەكرێ ئەو پاساوە دەهێنرێتەوە، كە دەسەڵات بەدەست كۆمەڵێكەوەیە كە خۆۆیان پابەندی ئیسلام نین.

بەكورتی لەروانگە ئایدۆلۆجیەكەوە لێكدەدرێتەوە، كەئەو ئایدۆلۆجیا سیاسییە ئیسلامیەی بڕوای پێیەتی ئەو لەسەر تەختی فەرمانڕەوایی نیە، بەتایبەت بۆ وڵاتانی سعودیە‌و قەتەر‌و هاوشێوەكانی، بەڵام بۆ توركیا ئەمە تەواو پێچەوانەیە، دەشێ پرسیاری سەرەكی‌و سادە لەبەردەمماندا ئەوە بێ بۆچی بەنموونە توركیا‌و ئۆردوگان جولەكە‌و ئیسرائیلیان قبوڵە‌و ئامادەنین پەیوەندی سیاسی‌و سەربازی‌و گەشتیاری‌و بازرگانی خۆیانی لەگەڵدا بپچڕێنن، لەكاتێكدا رووگەی یەكەمی مسوڵمانانی داگیركردووە، بەڵام نەتەوەیەكی مسوڵمانی زۆرینە سوونی وەك كوردی نە لەباكوور‌و نە لەرۆژئاوا‌و نە لەباشووریش قبوڵ نییە‌و ئەوەتا سمڕ سمڕ پەلاماری عەفرین دەدات؟!

یاود پرسیاری دووەم بۆچی ئۆردوگان‌و سەرانی ئاكەپە رژێمی سوریا‌و ئەسەدیان قبوڵە‌و رازیش بوون لەسەر مانەوەی لەفەرمانڕەوایی، لەكاتێكدا هەر خۆیان بەخوێنڕێژ‌و دیكتاتۆر وەسفیان كرد‌و بەكرداریش دەستی سوورە بەخوێنی ملیارەها مرۆڤی بێتاوانی سوری هەتا رشتنی كیمیایی بەسەریاندا، بەڵام كوردی قبوڵ نییە؟! رەنگە وەڵامەكەی ئاسان بێ بەگەڕانەوە بۆ تێزی تورك بۆ مێژوو، بۆ روانین‌و دیدگای تورك بۆ مەسەلەی رەچەڵەك‌و بنەچەی خۆیان لەئاست نەتەوەو رەگەزەكانیتر، ئەڵبەت لەناوەڕۆكدا‌و بەگەڕانەوە بۆ تێزەكانی تیۆرسینانی بیری نەژادپەرستی(تۆرانیزم9‌و نەتەپەرستی تورك بەروونی تێبینی ئەو بەپیرۆز زانینەی رەگەزی توركی‌و نەژادی تۆرانی‌و توركی تێبینی دەكەین هەتا ئاستی جولەكەكان، كەتائێستاش خۆیان بەگەلی هەڵبژێردراوی خودا دەزانن، ئەگەر دوێنێ لەرابردوودا بیریارێكی تورك‌و تۆرانی وەك زیا كوك ئاڵپ دەڵێت:" من تورك بم یان نا، هاوڕێی توركم

،،

بۆ نەتەوەیەك، كە جێی شانازی جیهانی ئیسلامیە‌و رزگاركەری ئەو قودسەیە، كەئێستا ئۆردوگان‌و جیهانی ئیسلامی خۆیان پەیوەندیان لەگەڵ داگیركەرەكەی، كەئیسرائیلە هەیە، بەڵام بۆ كوردی رەوا نابینێت خاوەنی قەوارەو هێز‌و بوون‌و ناسنامەی نەتەوایەتی خۆیان بن؟


ئێوەش تورك بن یان نا، دوژمنی توركن". ئەمە گوزارشتێكی گرنگ‌و روونی نەژادپەرستی‌و نەتەوەپەرستی توركە، ئەڵبەت بەرامبەر بەزۆربەی نەتەوەكانی جیهان هەمان هەست‌و تێڕوانیان هەیە‌و بەتایبەتیش بەرامبەر بەكورد زیاتر‌و توندتر، سەیرە ئەو هەموو نەتەوە بەئەرمەنیشەوە لەدەوروبەری توركیای ئۆردوگان‌و ئاكەپەدا خاوەنی دەوڵەتی خۆیانن، زۆربەیان بەرەو ئەرمینیا‌و ئەوروپای رۆژهەڵات بڕۆین بەئاین‌و بیرباوەڕ مەسیحین، هەتا دەگاتە دەوڵەتی ئیسرائیل، كە جولەكەن، كەچی ئاساییە‌و پێیان رەوا دەبینێت‌و بگرە پەیوەندیشیان لەگەڵدا گرێ دەدات، مەگەر دوای ئیسرائیل ئەو سربیایەی دەستی بەهەزاران مرۆڤی مسوڵمانی بۆسنە لەقەسابخانەكانی (سربنیچیا) سوور نییە؟

مەگەر ئەرمەنەكان لەرابردوودا چیان نەكردووە؟ مەگەر روسیا‌و سۆڤیەتی سەردەمی ستالین چیان بەمرۆڤی باوەڕداری ناوچەكانی قەفقاس‌و ئێستای وڵاتانی ئاسیای ناوەڕاست نەكرد؟ مەگەر روسیای سەردەمی پوتین چی بەچیچانیەكان نەكرد‌و چەند كوشتوبڕی لێئەنجامدان؟ بەڵام پرسیارەكە ئەوەیە بۆ ئۆردوگان‌و توركیا بنەمای دۆستایەتی‌و دوژمنایەتی ئاینی‌و ئیسلامی بەكارناهێنێت لەگەڵیانا‌و بگرە پێشێلیشی دەكات، بەڵام بۆ نەتەوەیەك، كە جێی شانازی جیهانی ئیسلامیە‌و رزگاركەری ئەو قودسەیە، كەئێستا ئۆردوگان‌و جیهانی ئیسلامی خۆیان پەیوەندیان لەگەڵ داگیركەرەكەی، كەئیسرائیلە هەیە، بەڵام بۆ كوردی رەوا نابینێت خاوەنی قەوارەو هێز‌و بوون‌و ناسنامەی نەتەوایەتی خۆیان بن؟ ئەوە لەئاستی ناوخۆی وڵاتەكەی هەرزوو بتی ئەو باوەڕە سیاسی‌و ئایدۆلۆجیە كەوت‌و ئەو ماسكە لەرووی ئۆردوگان‌و ئاكەپە هەڵماڵرا، كەخۆیان بەپاڵەوانی چارەسەری كێشەی كورد دەزانی‌و پاكێجی چارەسەركردنی ئاراستەكرد، هەرزوو لێكدانەوە‌و پێشبینی بەشێك لەوانەی بەستوون نوسین بووبوونە شیكەرەوەی شارەزا‌و پسپۆڕی بواری كاروباری توركیا وەك میزەڵان بەهەواداچوون، كە تێزو وتاریان دەنوسی، گوایە كێشەی كورد لەسەر دەستی ئاكەپە‌و ئۆردوگان چارەسەر دەكرێت، ئەڵبەت ناهەقیان نەبوو، چونكە نە لەمێژووی درێژخایەنی توركیاجا شارەزابوون، نە لەمێژووی بنچینەی كێشەی كوردیش لەتوركیا، نە بەرنامەی دیدگا‌و سیاسی ئاكەپە‌و ئۆردوگانیشیان زانستیانە تەتەڵە كردبوو، ئەگەرنا لێكدانەوە‌و پێشبینی بۆ چارەسەری پرسێكی گەورەو گرانی وەك كێشەی كورد لەتوركیا بەخوێندنەوەی سەرپێی‌و بارگاوی بەئایدۆلۆجیای ئاینیەوە ناكرێ، چونكە ئەوەی تەحەكوم بەسیاسەت‌و ئابوری‌و پەیوەندی‌و هەڵوێستەكانی توركیاوە دەكات ئایەت‌و فەرمودە نین، بەڵكو بەرژەوەندی نەتەوەیی‌و ئاسایشی نەتەوەیین، كە تەنها لەبەرامبەر كێشەی كورد‌و بەهەڵەدابردن‌و گەوجاندنی بەشێك لەخەڵكی باوەڕداری ئێمە بەناوی ئاینەوە قسە دەكەن‌و خۆیان لەبەرامبەر یسرائیلدا وەك دەڵێن گیڤ دەكەنەوە،

لەكاتێكدا ئۆردوگان لەوكاتەی بەرامبەر جولەكە‌و ئیسرائیل قسە دەكات، ئاڵای كونسوڵخانەی ئیسرائیل لەئەنكەرە دەشەكێتەوە‌و زیاتر پەیوەندییە بازرگانی‌و سیاسییەكانیان پەرەپێدەدەن. لەكاتێكدا ئۆردوگان بەناوی ئیسلامەوە دژی سوریا‌و ئەسەد قسە دەكات، لەژێرەوە (هاكان فیدان) سەرۆكی دەزگای میت دەنێرێت بۆلای ئەسەد‌و رژێمەكەی سوریا‌و رەزامەندی مانەوەیان پێدەدات، بەس بەمەرجێ پشتگیر بن لەرێگریكردن لەبەردەەم دامەزراندنی قەوارەیەكی كوردی لەرۆژئاوای كوردستان! بۆیە بەدرەكەوتنی ئەم دژ یەكیانە لای ئۆردوگان دەشێ ئیتر تێڕوانین‌و دوعای بەشێك لەو مرۆڤە باوەڕدارانەی ئێمە لەشوێنی خۆیاندا بوەستن‌و دەستەواژەی ئۆردوگای دەست بەدەستنوێژ‌و دوعا وەلا بنرێن، بەڵكو ناو بنرێ بەحەجاجێكی دیكە، كە قبوڵی نیە نەتەوەیەكی مسوڵمانی وەك كورد لەرۆژئاوای كوردستان‌و لەسەر خاك‌و ئاوی خۆی خاوەنی قەوارە‌و بوونی خۆی بێت. ئیتر كاتی ئەوە هاتووە پێداچوونەوە بەوە تێز‌و تێڕوانینە ئاینیانەدا بكرێتەوە، كە لەپەنای بنەمای دۆستایەتی‌و دوژمنایەتیدا ئەندێشەی ئاینی توند بكرێتەوە‌و لەئەندێشە نەتەوایەتیەكە داببڕێندرێ، ئەوەی هەیە لەعەفرین‌و رۆژئاوای كوردستان وەك ئەم پارچەیەی خۆمان‌و هەر پارچەیەكی تری داگیركراو‌و پەرتكراوی كوردستان موڵك‌و میراتی نەتەوەی كوردە‌و مافی دامەزراندنی دەوڵەت‌و قەوارەی هەیە، ئیتر كاتی ئەوە هاتووە ئەوە لەئەندێشەی مرۆڤی باوەڕداردا ساغ بێتەوە، بۆچی ئۆردوگان‌و جیهانی ئیسلامی جولەكەیان قبوڵە كە قودسی رووگەی یەكەمی مسوڵمانانی داگیركردووە، بەڵام نەتەوە براكەی نێو جیهانی ئیسلامی خۆیان، كە كوردە رەتدەكەنەوە؟!

لەئێستادا، كەعەفرین لەبەردەم پەلاماری چەتەگەرایی ئۆردوگاندایە، دەبێ ئەوانەی موفتی جیهانی ئیسلامین بێدەنگ نەبن‌و هەڵوێستی روون‌و ئاشكرایان هەبێت، هەر هیچ نەبێت بوێری هەڵوێستی سەركۆنەكردنیان نەبێ، لانیكەم ئامۆژگارییەكی ئۆردوگان‌و رژێمەكەی بكەن، چونكە لەسەر ئیسلام ماڵن، هەروەك چۆن لەكاتی هەوڵی كودەتاكەی 15 ی تەمموزی 2016 چوونە ئەوێ‌و توركیا‌و ئۆردوگان‌و رژێمەكەیان بەپشت‌و پەنای جیهانی ئیسلامی زانی‌و بانگەشەیان بۆكرد‌و فەتوایان دژی كودەتاكە دەركرد‌و نوێژیان لەسەر جەنازەی سەربازانی تورك كرد، ئایا دەتوانن هەڵوێستیان بەرامبەر ئەم داگیركارییەی توركیا هەبێ بۆ عەفرین؟ خۆ بەهەموو پێوەرێكی ئاینی دەستدرێژی بۆسەر خاكی هەر نەتەوە‌و میللەتێك حەرام‌و رێگەپێدراو نییە

،،

لەئێستادا، كەعەفرین لەبەردەم پەلاماری چەتەگەرایی ئۆردوگاندایە، دەبێ ئەوانەی موفتی جیهانی ئیسلامین بێدەنگ نەبن‌و هەڵوێستی روون‌و ئاشكرایان هەبێت، هەر هیچ نەبێت بوێری هەڵوێستی سەركۆنەكردنیان نەبێ، لانیكەم ئامۆژگارییەكی ئۆردوگان‌و رژێمەكەی بكەن، چونكە لەسەر ئیسلام ماڵن، هەروەك چۆن لەكاتی هەوڵی كودەتاكەی 15 ی تەمموزی 2016 چوونە ئەوێ‌و توركیا‌و ئۆردوگان‌و رژێمەكەیان بەپشت‌و پەنای جیهانی ئیسلامی زانی‌و بانگەشەیان بۆكرد‌و فەتوایان دژی كودەتاكە دەركرد‌و نوێژیان لەسەر جەنازەی سەربازانی تورك كرد

ئەگەر ئۆردوگان وەك چۆن لەئاستی قودس‌و جولەكەدا كەڕ‌و كاسە‌و بنەما ئاینییەكان پێشێل دەكات، خۆ دەبێ مرۆڤی باوەڕدار هەتا دەگاتە ئەو موفتی‌و زانایانەی نوێنەرایەتی مسوڵمانانی سوونەی جیهانی ئیسلامی دەكەن لەكوردستانیشەوە هەڵوێستێكیان هەبێت؟! بێگومان روونە وەڵامی ئەم پرسیارانە، چونكە ئەو هەموو كوشتو بڕەی ئۆردوگان‌و سوپا‌و رژێمەكەی لەباكوردی كوردستان‌و لەشارە كوردییەكاندا ئەنجامیدا لەكوشتنی ژن‌ومناڵ‌و پیر‌و پەككەوتەوە تادەگاتە سوتاندن‌و رووخاندنی مزگەوتەكان مویی جورئەت‌و باوەڕی ئەو زانا‌و موفتیانەی نەجوڵاند دژ بەكارە نائاینی‌و نامرۆڤانەكانی ئۆردوگان بۆیە بۆئەمەش چاوەڕێی بێدەنگی زیاتر دەكرێت.

ئەوەی هەمیشە لەیادەوەری‌و بیرو هزرماندا پێویستە بمێنێتەوە، ئەوەیە، كەبێدەنگی بەشێك لەو هێما‌و رەمزانە پرسیارە لەئەندێشەی ئاینی‌و نەتەوەیی، چونكە لەتێڕوانینی مرۆڤی ئایدۆلۆجیدا چ مرۆڤی باوەڕدار بێت یان مرۆڤێك، كەپایەند بێت بەئایدۆلۆجیایەكی نائاینیەوە هەڵوێست‌و رووداوەكان تەنها لەروانگەی ئایدۆلۆجیاكەی خۆیەوە دەبینێت، كە لەرابردوودا دیاربوو پاڵپشتی ئۆردوگان بوون، بێئەوەی بپرسن هۆ ئۆردوگان دۆستی ئیسرائیل‌و بەمدواییانەش دۆستی ئەسەد. بۆیە گرنگە هەمیشە مرۆڤی باوەڕدار بەئەندێشەی ئاینی‌و نەتەوەكانیدا بچێتەوە‌و بتوانێ لەئاست ئەو كێشانەی جیهانی ئیسلامیدا روودەدەن تاوتوێیان بكات، عەفرینیش داگیر بكرێت یان نا ئەو راستیە ناشارێتەوە، كە ئۆردوگان‌و رژێمەكەی نوێنەرایەتی رژێمێك دەكەن بائیدیعای ئاین‌و ئیسلامەتیش بكەن، بەڵام تایپ‌و جۆرێك دیكەن لەحەجاج‌و سوپاكەی لەچوارچێوەی جیهان‌و مێژووی ئیسلامیدا. پرسیاری كۆتاییش ئەوەیە، بەڕاست مرۆڤێك بەراستگۆیی دەست بەدەستنوێژ بێت، پەلامار‌و دەستدرێژی دەكاتە سەر خاك‌و ئاوی نەتەوەیەك، كەزیانی بۆی نەبووە؟! بۆیە هەركات مرۆڤی باوەردار دلی بۆ مناڵێكی قودس سوتا‌و بۆ عەفرین‌و سنەو مەریوان‌و كرماشان‌و دیاربەكر‌و كەركوك نەسوتا‌و جیاوازیكرد، پێویستە بەبیركردنەوە‌و ئەندێشە‌و هزری خۆیدا بچێتەوە، چونكە تاوان‌و ستەم لەهەر كوێیەك بێت‌و هەر دەسەڵاتدارێك بیكات، لەناوەڕۆكدا جیاوازیی نیە.

 

author photo

دكتۆرا لە مێژوو

پسپۆڕ لە پەیوەندییەكانی كورد و توركیا