رێکارەکانی لابردنی سەرۆک لە دەستور و سیاسەتی ئەمریکادا

بۆچی لە مێژووی ئەمریکادا نەتوانراوە هیچ سەرۆکێک لاببرێت ؟

رێکارەکانی لابردنی سەرۆک لە دەستور و سیاسەتی ئەمریکادا

684 خوێندراوەتەوە

و: عەلی شێخ وەهاب

سیستمه‌می سیاسیی ئه‌مه‌ركیی حاڵه‌تێكی ناوازه‌ی هه‌یه‌ له‌ جێگیریی سیاسیی و ده‌ستووریی، دوورە له‌و له‌رزین و كێشمه‌كێشمانه‌ی كه‌ زۆرێك له‌ وڵاتانی جیهان به‌خۆوه‌ی ده‌بینن و هه‌ڕه‌شه‌ له‌ سیستمه‌ سیاسییه‌كانیان ده‌كات و زۆرجار سه‌رده‌كێشێت بۆ پێداگیرانی سه‌رۆكه‌كانیان له‌ كاتی جێبه‌جێكردنی ئه‌ركه‌ ده‌ستورییه‌كانیاندا.

  

به‌ڵام له‌ جورج واشنتن یه‌كه‌م سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا (1789-1797) تاكو سه‌رۆكی ئێستای ئه‌مه‌ریكا دۆناڵد تره‌مپ (2017 ـ )، هیچ سه‌رۆكێكی ئه‌مه‌ریكی له پۆسته‌كه‌ی دوورنه‌خراوه‌ته‌وه‌، ته‌نها سێ سه‌رۆك له‌ كۆی 45 سه‌رۆك روبه‌ڕووی رێكاره‌كانی له‌كارخران بوونه‌ته‌وه‌، كه‌ له‌ دوو حاڵه‌تیاندا شكستی هێناوه‌ و له‌ حاڵه‌تی سێیه‌میشدا پڕۆسه‌كه‌ نه‌گه‌یشته کۆتایی و سەرۆک پێشوەختە وازیهێنا پێش ئەوەی بە رێکارەکانی لابردن بروات.


شێوازی له‌كارخرانی سەرۆک له‌ ده‌ستووری ئه‌مه‌ریكیدا له‌ به‌ڵێننامه‌ی فیلادلیفیای ساڵی 1787دا داڕێژراوه، كاتێك بنجامین فرانكلین پێشنیاری كرد وه‌ك ڕێگه‌یه‌كی باش بۆ پێداگیران و ده‌وره‌دانی سه‌رۆكه‌ خراپه‌كان. كه‌ تێیدا ده‌توانرێت سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا به‌ شێوه‌یه‌كی یاسایی له‌ پۆسته‌كه‌ی دووربخرێته‌وه‌، ئه‌گه‌ر تۆمه‌تبار بكرێت به‌ ناپاكی یاخود به‌رتیل یان تاوانی گه‌وره‌ی تر یان لادان.

،،

له‌ئێستادا، سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا دۆنالد تره‌مپ روبه‌ڕووی كۆمه‌ڵێك مه‌ترسی بۆته‌وه‌ كه‌ ببنه‌ هۆی له‌كارخرانی پێش ته‌واوبوونی ماوه‌ی سه‌رۆكایه‌تیه‌كه‌ی،

 

له‌ئێستادا، سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا دۆنالد تره‌مپ روبه‌ڕووی كۆمه‌ڵێك مه‌ترسی بۆته‌وه‌ كه‌ ببنه‌ هۆی له‌كارخرانی پێش ته‌واوبوونی ماوه‌ی سه‌رۆكایه‌تیه‌كه‌ی، ئه‌ویش له‌ دوای تۆمه‌تباركردنی به‌رپرسی هه‌ڵه‌مه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ی بول مانافورت به‌ فێڵ و ته‌ڵه‌كه‌ و له‌خشته‌بردن، هه‌روه‌ها دانپێدانانی پارێزه‌ری تایبه‌تیی پێشووی مایكل كوهین به‌ شكاندنی یاساكانی پێدانی پاره‌ به‌ هه‌ڵمه‌ته‌كانی هه‌ڵبژاردن. ‌

له‌كارخرانی سه‌رۆك‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاكانی وه‌رگرتنی ده‌سه‌ڵات له‌لایه‌ن تره‌مپه‌وه‌ قسه‌ی لێوه‌ده‌كرا، له‌گه‌ڵ ئاشكرابوونی بابه‌تی ده‌ستێوه‌ردانی رووسی له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئه‌مه‌ریكادا و لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ گریمانه‌ی په‌یوه‌ندی تره‌مپ له‌گه‌ڵ روسدا.

دكتۆر ئالان بیشمان، پێشبینی له‌كارخرانی تره‌مپ پێش ته‌واوكردنی ماوه‌ی سه‌رۆكایه‌تیه‌كه‌ی، بڵاوكرده‌وه، بیشمان مێژوونوسێكی به‌ناوبانگه‌ و ماوه‌یه‌كی زۆره‌ زۆربه‌ی پێشبینییه‌كانی له‌باره‌ی زۆربه‌ی سه‌رۆكه‌كانه‌وه‌ دروست ده‌رچووه‌. ‌

هه‌وره‌كانی سه‌ر كۆشكی سپی له‌پاش ده‌ستپێكردنی لێكۆڵینه‌وه‌كانی ئه‌گه‌ری ده‌ستێوه‌ردانی رووسیی له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئه‌مه‌ریكادا، سێشه‌ممه‌ی ڕابردوو بارانێكی ره‌شیان باراند، پاش تۆمه‌تباركردنی به‌رپرسی پێشووی هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردنی تره‌مپ، بول مانافورت له‌لایه‌ن ده‌سته‌ی سوێندخۆرانه‌وه‌، له‌گه‌ڵ دانپێدانانی پارێزه‌ری پێشووی تره‌مپ، مایكل كوهین به‌ تاواندا. ئه‌م دوو رووداوه‌ چی ره‌نگدانه‌وه‌یه‌كیان ده‌بێت له‌سه‌ر سه‌رۆكایه‌تی دوناڵد تره‌مپ؟

 

]ۆنالد تره‌مپ کە لە ئێستادا روبه‌ڕووی كۆمه‌ڵێك مه‌ترسی بۆته‌وه‌ كه‌ ببنه‌ هۆی له‌كارخرانی

 

له‌ ماوه‌ی یه‌ك كاتژمێردا، ئێواره‌ی سێشه‌ممه‌، دوو رووداو رویاندا، هه‌ردووكیان خراپن بۆ تره‌مپ. بول مانافورت، ئه‌و پیاوه‌ی پێنج مانگی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ له‌ بانگه‌شه‌ی هه‌ڵبژاردنی تره‌مپدا بووه‌ له‌ ساڵی 2016، تۆمه‌تبار كراوه‌ به‌ ئه‌نجامدانی هه‌شت تاوانی دارایی، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ده‌سته‌ی سوێندخۆران نه‌گه‌یشتنه‌ ئه‌نجامێكی ته‌واو له‌باره‌ی ئه‌و ده‌ تۆمه‌ته‌ی تر كه‌ له‌دژی به‌رزكراوه‌ته‌وه‌، و ئه‌و دادوه‌ره‌ی كه‌ سه‌رۆكایه‌تی دانیشتنه‌كه‌ی كردووه‌ رایگه‌یاندووه‌ كه‌ ئه‌م تۆمه‌تانه‌ هه‌ڵه‌ی تێدایه‌.

رووداوی دووه‌م، دانپێدانانی پارێزه‌ری تایبه‌تی پێشووی تره‌مپه‌، مایكل كوهین، كه‌ چه‌ند ساڵێك هاوڕێیه‌تی كردووه‌، له‌به‌رده‌م دادگای فیدڕاڵی له‌ نیویۆرك، دانی ناوه‌ به‌ تاواندا له‌ هه‌شت تۆمه‌تدا، دانی به‌وه‌دا ناوه‌ كه‌ به‌ ئاگاداری له‌گه‌ڵ كاندیدێكی پۆستێكی فیدراڵیدا، چه‌ند بڕێك پاره‌یان داوه‌ته‌ دوو ئافره‌ت كه‌ بانگه‌شه‌ی ئه‌وه‌یان كردووه‌ كه‌ په‌یوه‌ندیان له‌گه‌ڵ تره‌مپ هه‌یه‌، ئه‌ویش تا بێده‌نگبكرێن به‌مه‌ستی كاریگه‌ریی له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا.


لێره‌دا دوو پرسیار دێته‌ پێشه‌وه‌: ئه‌و ڕێكاره‌ ده‌ستوورییانه‌ چین كه‌ پێویسته‌ بگیرێنه‌ به‌ر بۆ له‌كارخرانی سه‌رۆكی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا ؟ ئه‌و سه‌رۆكه‌ ئه‌مه‌ریكیانه‌ی پێشوو كێ بوون كه‌ روبه‌ڕووی هه‌وڵه‌كانی له‌ كارخران بوونه‌ته‌وه‌؟

ده‌ستووری ئه‌مه‌ریكی ئاماژه‌ی داوه‌ به‌ له‌كارخرانی سه‌رۆك یان جێگره‌كه‌ی یان گه‌وره‌ به‌رپرسانی وڵات پاش دادگایی كردنیان و تۆمه‌تباركردنیان به‌ تۆمه‌ته‌كانی به‌رتیل وه‌رگرتن و ناپاكی و تاوان یاخود هه‌ر تاوانێكی تری گه‌وره‌.

،،

لێره‌دا دوو پرسیار دێته‌ پێشه‌وه‌: ئه‌و ڕێكاره‌ ده‌ستوورییانه‌ چین كه‌ پێویسته‌ بگیرێنه‌ به‌ر بۆ له‌كارخرانی سه‌رۆكی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا ؟ ئه‌و سه‌رۆكه‌ ئه‌مه‌ریكیانه‌ی پێشوو كێ بوون كه‌ روبه‌ڕووی هه‌وڵه‌كانی له‌ كارخران بوونه‌ته‌وه‌؟

 

پڕۆسه‌ی لێپرسینه‌وه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی ئه‌مه‌ریكاوه‌ ده‌ست پێده‌كات، چونكه‌ ئه‌ندامه‌كانی ده‌توانن پڕۆژه‌ بڕیار پێشكه‌ش بكه‌ن بۆ لێپرسینه‌وه‌ له‌ سه‌رۆك، ئه‌نجومه‌ن ده‌توانێت كه‌ ده‌ست بكات به‌ ڕێكاره‌كان به‌ ڕه‌زامه‌ندی له‌سه‌ر بڕیاری ده‌ستپێكردنی لێكۆڵینه‌وه‌.

لێپرسینه‌وه‌ له‌ سه‌رۆك پێویستی به‌ زۆرینه‌ی ساده‌ هه‌یه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران، به‌ڵام له‌كارخرانی له‌ پۆسته‌كه‌ی پێویستی به‌ ده‌نگی زۆرینه‌ی دوو له‌سه‌ر سێیه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نی پیران.

له‌ حاڵه‌تی له‌كارخرانی سه‌رۆكدا جێگره‌كه‌ی به‌ڕێوەبردنی وڵات ده‌گرێته‌ ده‌ست تاكو ئه‌نجامدانی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تیی له‌ كاتی ئاسایی خۆیدا.

له‌ دوای ساڵی 1967 ‌وه‌ ده‌توانرا په‌نا ببرێت بۆ ماده‌ی 25 له‌ ده‌ستووری ئه‌مه‌ریكی كه‌ له‌و ساڵه‌دا په‌سه‌ند كرا بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ و گرفت‌ی كتوپڕ و له‌ناكاو كه‌ له‌ هه‌ر كاتێكدا ڕووبدات، ئه‌مه‌ش به‌ شێوه‌یه‌كی به‌هێز ده‌ركه‌وت له‌پاش تیرۆركردنی سه‌رۆكی پێشووی ئه‌مه‌ریكا جۆن كینیدی.

ئه‌م هه‌مواركردنه‌ی مادده‌ی (25) تێیدا هاتووه‌ كه‌ جێگری سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا و زۆربه‌ی كارمه‌نده‌ سه‌ره‌كییه‌كان له‌ ده‌زگاكانی جێبه‌جێكردندا ده‌توانن ئه‌وه‌ ڕابگه‌یه‌نن كه‌ سه‌رۆك ناتوانێت ئه‌ركه‌كانی به‌جێ بهێنێت، له‌م حاڵه‌ته‌شدا جێگری سه‌رۆك ده‌سه‌ڵات و ئه‌ركه‌كانی سه‌رۆك وه‌رده‌گرێت به‌ وه‌كاله‌ت.

 

ئه‌ندرۆ جۆنسۆن (1865-1869):

 


رێكاره‌كانی له‌كارخرانی سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا له‌ حاڵه‌تی ئاساییدا به‌ دوو قۆناغدا ده‌ڕوات، ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران له‌ سه‌ره‌تادا به‌ زۆرینه‌ی ساده‌ ده‌نگ ده‌دات له‌سه‌ر خاڵه‌كانی تۆمه‌تباركردنی سه‌رۆك، ئه‌مه‌ش پێی ده‌وترێت "له‌ كارخران".

له‌ حاڵه‌تی تۆمه‌تباركردنیدا ئه‌نجومه‌نی پیران دادگاییكردنی سه‌رۆك ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ. له‌ پاش كۆتایی هاتنی گفتوگۆكان، ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی پیران ده‌نگ ده‌ده‌ن له‌سه‌ر یه‌ك به‌یه‌كی مادده‌كان، و پێویسته‌ زۆرینه‌ی دوو له‌سه‌ر سێ ده‌نگ بده‌ن به‌ به‌كارخرانی سه‌رۆك، له‌و حاڵه‌ته‌شدا له‌كارخرانی راسته‌وخۆ به‌بێ گه‌ڕانه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كرێت، به‌ڵام له‌ حاڵه‌تی به‌ده‌ستنه‌هێنانی ده‌نگی پێویست ئه‌ستۆپاكی سه‌رۆك راده‌گه‌یه‌نرێت، وه‌ك ئه‌و حاڵه‌ته‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ بیل كلینتۆن له‌ شوباتی 1999دا رویدا.

دیفد ئه‌ولن مامۆستای یاسا له‌ زانكۆی كورنیل له‌ ئوهایوجنس ئه‌وه‌ روون ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ریی هیچ رۆڵێكی له‌ بڕیاره‌كانی له‌كارخرانی سه‌رۆكدا نییه‌، ده‌ڵێت: "ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ كه‌ كۆنگرێس بگاته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی كه‌ سه‌رۆك تاوان و لادانی گه‌وره‌ی ئه‌نجام داوه‌، له‌و كاته‌دا ئه‌وان رۆڵی دادوه‌ر ده‌بینین ئه‌گه‌ر هۆكاره‌كانی سه‌رزه‌نشتكردنی له‌به‌رده‌ستدا بن، ئه‌مه‌ش واده‌كات پڕۆسه‌ی له‌ كارخستنی سه‌رۆك له‌ نێوان دووڕیانی سیاسه‌ت و یاسادا بێت، كاره‌كه‌ له‌ بنه‌چه‌دا هیچ پێویستی به‌ تۆمه‌تباركردنی سه‌رۆك نیه‌"، به‌ پێی گوته‌ی ئه‌ولن.

،،

له‌ ڕووی مێژووییه‌وه‌، سێ له‌ سه‌رۆك كۆماره‌كانی ئه‌مه‌ریكا (دوو دیموكراتی و كۆمارییه‌ك) روبه‌ڕووی هه‌وڵه‌كانی له‌ كارخستن بوونه‌ته‌وه‌ به‌هۆكار و بیانوی جیاواز،

 
هه‌ر بۆیه‌ پڕۆسه‌ی له‌كارخستنی سه‌رۆك سیاسییه‌ زیاتر له‌وه‌ی یاسایی بێت، به‌و پێیه‌ی كه‌ رۆژنامه‌ی گاردیانی به‌ریتانی باسی لێوه‌ ده‌كات، له‌ ئێستاشدا پارتی كۆماری كه‌ پارته‌كه‌ی تره‌مپه‌ ده‌ستی گرتووه‌ به‌سه‌ر هه‌ردوو ئه‌نجومه‌نی پیران و نوێنه‌راندا، به‌ڵام ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ مانگی تشرینی دووه‌می داهاتوودا هه‌ڵبژاردنی تازه‌كردنه‌وه‌ی نیوه‌یی ئه‌نجومه‌نه‌كان به‌خۆوه‌ ده‌بینێت، كه‌ ده‌كرێت گۆڕانكاریی له‌ نه‌خشه‌ی كۆنگرێسدا دروست بكات، به‌مه‌ش چاره‌نووسی تره‌مپ دیاری ده‌كرێت.


له‌ ڕووی مێژووییه‌وه‌، سێ له‌ سه‌رۆك كۆماره‌كانی ئه‌مه‌ریكا (دوو دیموكراتی و كۆمارییه‌ك) روبه‌ڕووی هه‌وڵه‌كانی له‌ كارخستن بوونه‌ته‌وه‌ به‌هۆكار و بیانوی جیاواز، ئه‌و سه‌رۆكانه‌ش بریتی بوون له‌:


ئه‌ندرۆ جۆنسۆن (1865-1869): سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا سه‌ر به‌ پارتی دیموكرات، له‌گه‌ڵ كۆنگرێسدا چووه‌ نێو ململانێوه‌ كه‌ له‌وكاته‌دا كۆمارییه‌كان ده‌ستیان به‌سه‌ردا گرتبوو، كاتێك تۆمه‌تبار كرا به‌ سه‌رپێچیی كردنی یاسا له‌ پاش لابردنی وه‌زیری به‌رگریی ئه‌مه‌ریكیی له‌ پۆسته‌كه‌ی، كه‌ بڕیارێك بوو نه‌ده‌بوایه‌ سه‌رۆك بیدایه‌ له‌ پاش ته‌واو بوونی جه‌نگی ناوخۆیی، بۆیه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران متمانه‌ی لێ سه‌ندرایه‌وه‌، به‌ڵام له‌ ئه‌نجومه‌نی پیراندا به‌ جیاوازیی ته‌نها یه‌ك ده‌نگ ئه‌ستۆپاكیی وه‌رگرت.

 

ریچارد نیكسۆن، 1969-1973 سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا بوو، دوای چوار ساڵ له‌ پۆسته‌كه‌یدا مایه‌وه‌، به‌هۆی ئه‌وه‌ی له‌ كه‌یسی وۆته‌رگه‌یت و سیخوڕیكردن به‌سه‌ر ركابه‌ره‌كانی له‌ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تی ئه‌مه‌ریكا، ناچاركرا ده‌ست له‌كاربكێشێته‌وه‌و جێگره‌كه‌ی وه‌ك سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا ده‌ست به‌كاربوو

 

ریچارد نیكسۆن: (37)مین سه‌رۆكی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌ پارتی دیموكرات، له‌ ماوه‌ی ساڵانی (1969-1974)، نیكسۆن له‌ ساڵی 1974 كۆشكی سپی به‌جێهێشت پێش ئه‌وه‌ی ماوه‌ی خولی دووه‌می سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌ی ته‌واو بێت به‌ سێ ساڵ، كاتێك ناچار كرا ده‌ست له‌كار بكێشێته‌وه‌ وه‌ك ده‌ره‌نجامی ئاشكرابوونی تێوه‌گلانی له‌ ئابڕوچوونی سیخوڕیی كردنی چه‌ند كه‌سێك له‌ پارتی كۆماریی به‌سه‌ر باره‌گای سه‌ره‌كیی پارتی دیموكراته‌وه‌ له‌ واشنتۆن، كه‌ به‌ ئابڕوچوونی واتەرگێت ناسراوه‌.

واتەرگێت به‌ دیارترین ئابڕوچوونی سیاسیی داده‌نرێت له‌ مێژووی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كاندا، كه‌ بووه‌ هۆی ده‌ستلەكارکێشانه‌وه‌ی سه‌رۆك نیكسۆن له‌ پۆسته‌كه‌ی وه‌ك تاكه‌ سه‌رۆكی ده‌ستلەکارکێشاوە‌ له‌ مێژووی وڵاته‌كه‌دا.
پاشتر ئه‌م رووداوه‌ بووه‌ هێما بۆ ئابڕوچوونه‌ سیاسییه‌كان له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا و كۆمه‌ڵی نێوده‌وڵه‌تیدا.

ئه‌گه‌ر نیكسۆن ده‌ستی له‌كار نه‌كێشایه‌ته‌وه‌ ده‌كرا به‌ سێ تۆمه‌ت بانگگێشت بكرایه‌، ئه‌و تۆمه‌تانه‌ش په‌یوه‌ست بوون به‌ خراپ به‌كارهێنانی ده‌سه‌ڵات، ئاسته‌نگ دروستكردن له ‌به‌رده‌م رێڕه‌ویی دادوه‌ریدا، له‌گه‌ڵ پشتگوێخستنی بڕیاری دادگا به‌ بانگێشت كردنی.

،،

واتەرگێت به‌ دیارترین ئابڕوچوونی سیاسیی داده‌نرێت له‌ مێژووی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كاندا، كه‌ بووه‌ هۆی ده‌ستلەكارکێشانه‌وه‌ی سه‌رۆك نیكسۆن له‌ پۆسته‌كه‌ی وه‌ك تاكه‌ سه‌رۆكی ده‌ستلەکارکێشاوە‌ له‌ مێژووی وڵاته‌كه‌دا.

 
بیل كلینتۆن 1993-2001: (42)مین سه‌رۆكی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌ پارتی دیموكرات، ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی ئه‌مه‌ریكا له‌ 19ی كانونی یه‌كه‌می 1998دا كلینتۆنی له‌كار خست، به‌ تۆمه‌تی درۆكردن له‌ سوێنددا و ئاسته‌نگ دروستكردن له‌به‌رده‌م رێڕه‌ویی یاسادا، له‌ بابه‌تی په‌یوه‌ندیی جنسیی له‌گه‌ڵ مۆنیكا لوینسكی راهێنه‌ر له‌ كۆشكی سپیدا، به‌ڵام له‌ 12ی شوباتی 1999 له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی پیرانه‌وه‌ ئه‌ستۆپاكی وه‌رگرت و خولی دووه‌می سه‌رۆكایه‌تیی ته‌واو كرد.

سەرچاوە:
ناوه‌ندی الروابط بۆ توێژینه‌وه‌ و لێكۆڵینه‌وه‌ی ستراتیژیی.

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك