شۆڕشی‌ ئەیلوول، لە گفتوگۆی نێوان عەبدوڵا ئۆجەلان‌و برایم ئەحمەد دا

شۆڕشی‌ ئەیلوول، لە گفتوگۆی نێوان عەبدوڵا ئۆجەلان‌و برایم ئەحمەد دا

1766 خوێندراوەتەوە

عەبدوڵا ئۆجەلان‌و برایم ئەحمەد، لەو گفتوگۆیەدا سەبارەت بەجوڵانەوەو خەباتی گەلی كورد لەپاش هەردوو جەنگی جیهانی یەكەم‌و دووەم دەدوێن‌و بەتایبەت جەخت لەسەر شۆڕشی ئەیلوول‌و هەرسهێنانی‌و خودی مەلا مستەفا دەكەنەوەو لەسەر ئەو دەدوێن.

 
لە گفتوگۆیەكی دورو درێژی نێوان برایم ئەحمەدو عەبدوڵا ئۆجەلاندا كە "محەمەد رەسووڵ هاوار"یشیان لەگەڵدایەو گفتوگۆكە لە تەموزی ساڵی 1997دا ئەنجامدراوەو بەزمانی توركی لە رۆژنامەی " سەربەخۆبوون"دا بڵاو كراوەتەوەو بەناوی " دادگای مێژوو"ش بەكوردی كراوەو بڵاوكراوەتەوە.


لەو گفتوگۆ دورو درێژەدا ئۆجەلان زۆرتر وەكو پرسیار بۆ چوونەكانی بەیان دەكات‌و دەخوازێت زۆرتر گوێ لە برایم ئەحمەد بگرێت‌و بۆچوونی ئەو لەسەر شۆڕشی ئەیلوول‌و هۆكاری هەرەس هێنانی بزانێت.


برایم ئەحمەد دەربارەی جووڵانەوەكەی بارزانی پێیوایە كە جوڵانەوەیەكی نەتەوەیی نەبووەو جوڵانەوەیكی عەشیرەتگەری بووەو ئاماژەی بەوە داوە كە هەندێككەسی وەكو " ئەمین رەواندزی‌و عیززەت عەبدولعەزیزو خەیروڵا عەبدولكەریم" هەوڵیانداوە جوڵانەوەكە لە جوڵانەوەیەكی عەشایەرییەوە بگۆڕن بە نەتەوەیی.

گفتوگۆیەكی  درێژی نێوان برایم ئەحمەدو عەبدوڵا ئۆجەلان لە تەموزی ساڵی 1997دا ئەنجامدراوەو بەزمانی توركی لە رۆژنامەی " سەربەخۆبوون"دا بڵاو كراوەتەوەو بەناوی " دادگای مێژوو"ش بەكوردی كراوەو بڵاوكراوەتەوە.

،،


ئیبراهیم ئەحمەد باس لە سەرەتاو چۆنییەتی دروستبوونی پارتی دەكات‌و ئاماژە بەوە دەكات كاتێك مەلا مستەفا هەمزە عەبدوڵای ناردۆتەوە بۆ سلێمانی تا ئەم هاوكاری بكات بۆ درووستكردنی حیزبێك


ئیبراهیم ئەحمەد باس لە سەرەتاو چۆنییەتی دروستبوونی پارتی دەكات‌و ئاماژە بەوە دەكات كاتێك مەلا مستەفا هەمزە عەبدوڵای ناردۆتەوە بۆ سلێمانی تا ئەم هاوكاری بكات بۆ درووستكردنی حیزبێك، ئەو بەرپرسی یەكەمی " كۆمەڵەی ژیانەوەی كورد" بووە لەسلێمانی، ": بارزانی نامەی بۆ ناردم داوای دەكرد یارمەتی هەمزە عەبدوڵا بدەم، هەروەها ئاماژەی بەهەندێك ناو كردبوو دەیخواست ئەمانە جێگەی خۆیان لەنێو ئەم پارتەدا بگرن، بینیم ئەم پارتە پارتێكی كوردستانی نییەو پارتێكی ئێراقییە، بۆیە نەموویست جێگای خۆمی تێدا بگرم، مەلا مستەفا دەیووست خۆی بێتە سەرۆكی پارتەكەو وەك جێگرو یارمەتیدەریش دەیخواست " شێخ لەتیفی شێخ مەحمودو كوێخا زیادی كۆیە" جێگای خۆیان بگرن، بەمجۆەش دەیخواست كۆمیتەیەكی ناوەندی پێك بێنێ، بەڵام هیچ بەرنامەو ئامانجێكی نەبوو، پرەنسیپی دیاریكراویشی نەبوو لە پێناویدا تێبكۆشێ‌، تەنیا باس لە هەندێك زاراوەو گوزارشت دەركراو دەگوترا ئەم پارتیییە لەپێناو بەرژەوەندییەكانی گەلی كورد دادەمەزرێ".


برایم ئەحمەد باس لە هەڵوێستی هەردوو كۆمیتەی ناوەندی پارتی لەلایەك‌و مەلا مستەفاش لە لایەیكترەوە دەكات سەبارەت بە عەبدولكەریم قاسم، باسلەوە دەكات كە كۆمیتەی ناوەندی لەگەڵ ئەوەدا بوون لەڕێگەی دانووستان‌و گفتوگۆوە لەگەڵ عەبدولكەریم قاسمدا پێكبێن‌و داوای مافەكانی كورد بكەن، بەڵام مەلا مستەفا لەڕێگەی هاندانی سەرۆك عەشیرەتە كوردەكانەوە شەری دژ بەقاسم هەڵگیرساندووە، برایم ئەحمەد دەڵێت:" حكومەتەكەی عەبدولكەریم قاسم رێگای بەوەدا كە پارتەكەمان ببێتە پارتێكی یاسایی‌و بۆیەكەمینجار كۆنفرانسمان ئەنجامدا، ئەوكاتە مەلا مستەفا لەناوچەی بارزان بوو، داوامان لێكرد بەشداری كۆنفرانسەكەمان بكات، بەڵام پەسەندی نەكرد، وەفدێكمان پێكهێناو ڕەوانەی لای بارزانیمان كرد، تاوەكو رازی بكەین بەشداری كۆنفرانسەكەمان بكات، سەرەرای هەموو هەوڵ‌و تەقەلایەكمان بەلام تەنها بەشداری دانیشتنی كۆتایی كۆنفرانسەكە بوو، لەم دانیشتەنەدا هەڵبژاردنەكانی كۆمیتەی ناوەندی‌و مەكتەبی سیاسی ئەنجامدرا، كاتێك داوامان لێكرد وتەیەك پێشكەش بكات بەشێوازێكی زۆر ناشیرین وتی:" من خۆم ناخەمە ئەو ئاستەی ببمە سەرۆكی ئەم پارتییە، پێم دەڵێن سەرۆكی پارتی، بەڵام جنێوتان پێبدایەم زۆر لەمە باشتر بوو".


برایم ئەحمەد دەربارەی هەڵوێستی كۆمیتەی ناوەندی پارتی‌و هەڵوێستی مەلا مستەفا دەربارەی عەبدولكەریم قاسم دەڵێت:" مەلا مستەفا گەڕایەوە ناوچەی بارزان‌و پەیوەندی خۆی لەگەڵ عەشیرەتە ڕكەبەرەكانی قاسمدا پێشخست‌و ئامادەكاری بۆ شەڕ دەستپێكرد، ئێمە دیسان لەلایەن پارتی كۆمۆنیست‌و هەندێك پارتی ترەوە كەوتینە هەوڵ‌و تەقەلادان داوای ئەوەمان كرد كە بۆ بەدەستهێنانی ئەوەی كە بۆ كوردان دانی پێدا نراوەو بڕیاری لەسەر دراوە هەندێك هەنگاوی پراكتیكی بهاوێژرێ، لە كۆمیتەی ناوەندیدا تەنها دوو كەس نەبێت بڕیاری ئەوەماندا كە دژ بە عەبدولكەریم قاسم شەڕ نەكرێت‌و وتمان شەڕكردن دژ بەقاسم، بەمانای ڕەتكردنەوەی ئەو مافانە دێت كە بۆ گەلی كورد دانی پێدا نراوە".

،،

برایم ئەحمەد بۆ چوونەكانی ئۆجەلان پەسەند دەكات‌و ئاماژە بەوە دەكات كە پەیوەندییەكانی مەلا مستەفا لەگەڵ حكومەتی عێراقیدا تەنیا زیانی بەگەلی كورد گەیاندووە.


لەپاش خستەڕووی بۆچوونەكانی برایم ئەحمەد سەبارەت بە عەبدولكەریم قاسم‌و شێوازی مامەڵەكردنی لەگەڵ كورددا، عەبدوڵا ئۆجەلان بۆچوونی خری لەو بارەیەوە ئاماژە پێدەدات‌و دەڵێت:" ئێوە دەتانتوانی گەلێك كار لەگەڵ دەسەڵاتی عەبدولكەریم قاسمدا ئەنجام بدەن، بەڵام هەر لەسەرەتادا شۆرشی بارزانی ئەوەی تێكداوەو ئەو پەیوەندی لەگەڵ ئەمەریكا پێشخستووە، ئێوە كاتێك ویستووتانە لەگەڵ قاسمدا رێك بكەون بارزانی دژ بووە، كاتێكیش ویستووتانە لەگەڵ عەبدولسەلامدا بجەنگن دیسان بارزانی دژ بووە، ئێوە دەتانخواست شۆڕش ئەنجام بدەن، بەڵام بارزانی ویستوویەتی هەندێك پەیوەندی پێش بخات، كاتێك ویستووتانە شەڕ بكەن دژتان وەستاوە كاتێك ویستووتانە ئاشتی بكەن دیسان لەدژتان وەستاوە".


برایم ئەحمەد بۆ چوونەكانی ئۆجەلان پەسەند دەكات‌و ئاماژە بەوە دەكات كە پەیوەندییەكانی مەلا مستەفا لەگەڵ حكومەتی عێراقیدا تەنیا زیانی بەگەلی كورد گەیاندووە.


لە گفتوگۆ دورو درێژەكەیاند ئۆجەلان دەربارەی ڕووداوەكانی دواترو سروشتی ململانێكانی نێوان كۆمیتەی ناوەندی تا سەرەتای حەفتاكان دەپرسێت‌و برایم ئەحمەدیش دەڵێت:" تێڕوانینی مەلا مستەفا بۆ پارتی وەك تێڕوانینی مرۆڤێكی ئاسایی بوو، سەرۆكایەتی خۆی لەسەر بنەمای تاكڕەوی‌و خۆ خۆیی بەڕێوە دەبرد، دژی پێشمەرگەكانی ئێمە بوو، ئەو بڕیارانەی من لەنێو پارتیدا وەرمدەگرت لە جێگەی خۆیدا نەیدەبینی‌و پەسەندی نەدەكرد، پارتی لەكەسایەتی مندا دەبینی‌و بەهیچی دا نەدەنا".


دەربارەی ئاكامەكانی بەیاننامەی 11ی ئازار برایم ئەحمەد دەڵێت: " بەیاننامەی 11ی ئازارمان بەباش دەبینی، بە مەلا مستەفامان وت ئەوەی تۆ دەیخوازی ئێمە پەسەندی دەكەین، لەم چوار چێوەیەشدا رێكەوتنمان پەسەند كرد، ئەوەم پەسەند كرد كە ئیتر بەتەواوەتی لای بارزانی دەمێنم، هەندێككەسیتری لەگەڵدا بوو، بارزانی ئەو ئەندامانەی كۆمیتەی ناوەندی پەسەندكرد كە لەگەڵ مندا بوون، تاڵەبانیش بەبیانووی تەواوكردنی خوێندن چووە ئەوروپا، حكومەتی عێراق چاوی بەرانبەر ئەوە پۆشی كە بارزانی دەسەڵاتی خۆی بەسەر شاری سلێمانیدا بەهێز بكات، ئەگەر بارزانی نەبوایە ئەوا لە دەرئەنجامی ئەو رێكەوتنەی ئیمزا كرابوو حكومەتی عێراق %50ی جێبەجێدەكرد، چونكە حكومەتی عێراق بەدروستی دەجوڵایەوە، ئەگەر بارزانی مرۆڤێكی دروستبوایە نەكەوتایەتە نێو خیانەتی نیشتیمانی، ئەوكاتە داواكارییەكانمان جێبەجێ دەبوو، ئەوەی بووە كۆسپ حكومەتی عێراق نەبوو، بەڵكو بارزانی بوو.

لە رێكەوتنی 11ی ئازار بۆیەكەمجار شۆِرشی كوردستان ناسرا، گەلێك دەوڵەتی بیانی دانیان بەشۆڕشی كوردستاندا ناو هاتن دیدارو چاوپێكەوتنیان ئەنجامدا، نوێنەرایەتی ئەمەریكا، ئیسرائیل‌و ئێران‌و هەندێك دەوڵەتی تر، داوای حكومەتی عێراقی ئەوە بوو مەلا مستەفا پەیوەندی لەگەل ئەمەریكاو ئیسرائیل‌و ئیراندا ببڕێ، بەڵام مەلا مستەفا سەبارەت بەم خاڵە گرنگە هۆشیاری‌و هەستیاری نەنواند‌و بەگوێرەی رێكەوتن هەڵسوكەوتی نەكرد، بۆیەكەمجار مەلا مستەفا رێكەوتنی 11ی ئازار شكاندو پەیوەندی لەگەڵ ئێران بەست، پەوەندی نەبەستن لەگەڵ دەرەوە مەرجێكی رێكەوتن بوو".

بەشێكیتری گفتوگۆكەی نێوان برایم ئەحمەدو عەبدوڵا ئۆجەلان قسەكردنە دەربارەی رێكەوتننامەی جەزائیرو هەرەسی شۆرشی ئەیلوول‌و لەو بارەیەوە برایم ئەحمەد بەمجۆرە باس دەكا‌و دەڵێت:" لەو ماوەیەدا من لە ئێران بووم، یەكسەر گەڕامەوە بۆ كوردستان، كاتێك گەشتینە شارۆچكەی " خانێ"ی نزیك سنوور، ڕووبەروی خۆپیشاندان‌و نارەزایی گەل هاتین لەتەواوی كوردستاندا خۆپیشاندان دژ بەبەیاننامەی كۆمیتەی ناوەندی كە مەلا مستەفا دەریكردبوو دەكرا، لە بەیاننامەكەدا نووسرابوو یان ئەوەتە دەچن خۆتان تەسلیمی ڕژێمی عێراق دەكەنەوە، یان ئەوەتا چەكەكانتان تەسلیم بە ئێران دەكەن‌و وەكو پەنابەرێك لەئێران دەژین.

بەڵامگەلی كوردیش دەیووت لەم دوو رێگەیە بەو لاوە رێگایەكیتریش هەیە ئەویش بەرخوردان‌و تێكۆشانە‌و مسۆگەر خۆبەدەستەوەدان نابێت، لەو ماوەیەدا مەلا مستەفا لە ئێران بوو، ئەوكەسانەی لە كۆبوونەوەكەدا بوون دەیگێڕنەوەو دەڵێن شای ئێران بەمەلا مستەفای وتووە پەیوەندیمان لەگەڵ عێراق بەست، ئیتر لەمە بەولاوە من ناتوانم پشتگیری لەجوڵانەوەی كورد بكەم، هەروەها داوایشی لەمەلا مستەفا كردووە بڵاوە بەجوڵانەوەكە بكات، وەڵامی مەلا مستەفاش بۆ شا بەمجۆرە بووە :" ئەو شێوازەی شا بە بەگوێرەی بەرژەوەندی ئێرانی دەبینێ، لەو باوەڕەدام بەرژەوەندی ئێمەشی تێدایەو پەسەندی دەكەم".

،،

بارزانی تەواو پێچەوانەی شێخ مەحمود بوو، شێخ مەحموود بەردەوام لەپێشەوە بوو لەشەڕو چالاكییەكانداو بەردەوام جێگای خۆی لەنێو گروپی هێرشدا دەگرت، سەربازەكانی بیریان دەكردەوە بیپارێزن‌و نەهێڵن هێرش بباتە سەر سەربازەكانی دوژمن، بەڵام بارزانی زۆر دوری مەسەلە سەربازییەكان بوو، زۆرباش خۆی دەپاراست، بەڕۆژ لەشوێنێك‌و بەشەو لەشوێنێكیتر بوو".


برایم ئەحمەد زۆتر دەربارەی ڕۆژانی هەرەسی شۆرشی ئەیلوول باسدەكات‌و دەڵێت:" تاوەكو 13ی مانگ ی 1975‌و تاوەكو گەڕانەوەی مەلا مستەفا شەڕ بەردەوام بوو، شەوێكیان دەمخواست مەلا مستەفا ببینم تاوەكو گفتوگۆ دەربارەی ڕەوشەكە بكەین، بینیم یەكێك لەدارودەستەكانی هات، لێی پرسیم چی دەخوازی؟ منیش پێمگوت دەخوازم مەلا مستەفا ببینم، ئەو پێی وتم " هەرشت كۆتایی هات".


هەر سەبارەت بڕیاری هەرەسی شۆرش‌و ملدان بۆ ڕێكەوتنی جەزائیری نێوان عێراق‌و ئێران، برایم ئەحمەد دەڵێت:" دواتر مەلا مستەفاو كۆمیتەی ناوەندیم بینی، تاكە كەس كە پشتگیری لەو رێكەوتنە كرد سامی عەبدولڕەحمان بوو، پێی وتم ئێمە نەك هەر لەگەڵ رێكەوتنی ئێران‌و عێراقین، بەڵكو دژی ئەو كەسانەش شەڕ دەكەین كە دەخوازن ئەم رێكەوتنە تێك بدەن.

برایم ئەحمەدو عەبدوڵا ئۆجەلان 


لەمیانی گفتوگۆكەدا ئۆجەلان سەبارەت بە كەسایەتی مەلا مستەفای بارزانی پرسیار دەكات‌و برایم ئەحمەد بەمجۆرە لەسەر مەلا مستەفا دەدوێت:" بارزانی وەكو ئاغای عەشیرەت وابوو، وەكو سەرۆك عەشیرەتەكانی كوردستان لەسایەی ئەم تایبەتمەندیانە توانی درێژە بە تەمەنی خۆی بدات، لای ئەو مەرجێك هەبوو كە هێندە خۆی تێكەڵی سیاسەت نەكات، لە سیاسەت زیاتر لە خزمەتی بنەماڵەی بارزانیدا بوو، ئەوەی لەگەڵی بوایە دەبوو هەموو شتێك پەسەند بكات‌و نەزان بێ، بارزانی تەواو پێچەوانەی شێخ مەحمود بوو، شێخ مەحموود بەردەوام لەپێشەوە بوو لەشەڕو چالاكییەكانداو بەردەوام جێگای خۆی لەنێو گروپی هێرشدا دەگرت، سەربازەكانی بیریان دەكردەوە بیپارێزن‌و نەهێڵن هێرش بباتە سەر سەربازەكانی دوژمن، بەڵام بارزانی زۆر دوری مەسەلە سەربازییەكان بوو، زۆرباش خۆی دەپاراست، بەڕۆژ لەشوێنێك‌و بەشەو لەشوێنێكیتر بوو".

هەر لەبارەی خۆ دروگرتنی لەشەرەكان‌و خۆپاراستنی، برایم ئەحمەد نموونەیەك دێنێتەوەو دەڵێت:" هەندێك جیهازی بێتەلمان دەستكەوت، چەند دانەیەك لەو بێتەلانەم نارد بۆ بارزانی، بە دەوروبەرەكەی وتبوو " دەبینن ئیبراهیم ئەحمەد تا چ رادەیەك دوژمتایەتیم دەكات، هۆی ناردنی ئەم دەزگایانە ئەوەیە، كاتێك من بە بێتەل قسە دەكەم، فڕۆكەكانی عێراق شوێنم دیاریدەكەن‌و بەمجۆرە لەنام دەبەن". هەر بۆیە شوێنی بێتەلەكەی شەش سەعات لەخۆی دورتر دامەزراندبوو، ئەو هەواڵانەی بۆی دەهات دوای ڕۆژێك پێی دەگەشت".

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك