شەڕی ئێسقان شکاندنی نێوان شیعەکان بۆ پێکهێنانی گەورەترین کوتلە

پارتی و یەکێتی چاوەڕوانی كۆتایی شەڕەکە دەکەن

شەڕی ئێسقان شکاندنی نێوان شیعەکان بۆ پێکهێنانی گەورەترین کوتلە

500 خوێندراوەتەوە

و: عەلی شێخ وەهاب

دۆخی سیاسیی عێراق له‌ باره‌ی پێكهێنانی حكومه‌تی ئاینده‌وه‌ ئاڵۆزیی و ناڕوونیی به‌خۆوه‌ ده‌بینێت، دوو هاوپه‌یمانی رایانگه‌یاندووه‌، كه‌ سه‌ركه‌وتوبوون له‌ دروستكردنی گه‌وره‌ترین كوتله‌ی په‌رله‌مانیی، كه‌ ئه‌مه‌ش توندی شه‌ڕی ئێسقان شکاندنی نێوان شیعه‌كان ده‌رده‌خات له‌ عێراقدا.

 

هاوپه‌یمانی سائیرون به‌ سه‌رۆكایه‌تی موقته‌دا سه‌در و هاوپه‌یمانی نه‌سر به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆك وه‌زیران حه‌یده‌ر عه‌ببادی رایانگه‌یاند، كه‌ ئه‌وان هاوپه‌یمانییه‌كیان دروست كردووه‌ و ده‌بێت به‌ گه‌وره‌ترین كوتله‌ی په‌رله‌مانیی (187 ئه‌ندام له‌ كۆی 329 ئه‌ندام)، له‌ ژێر ناوی "چاكسازیی و بونیادنان".
هاوپه‌یمانی نیشتمانیی ئه‌یاد عه‌لاوی و ره‌وتی حیكمی نیشتمانی عه‌ممار حه‌كیم و فراكسیۆنی قه‌راری ئوسامه‌ نوجه‌یفی داویانه‌ته‌ پاڵ ئه‌م هاوپه‌یمانییه‌تیه‌، هاوشان له‌گه‌ڵ ژماره‌ پارله‌مانتاری سوننه‌ و توركمان و ئێزدیی و سابیئە و كه‌مینه‌ مه‌سیحییه‌كان، كه‌ ئه‌مه‌ش توانای راسپاردنی سه‌رۆكی داهاتووی حكومه‌ت و پێكهێنانی حكومه‌تی نوێی پێده‌دات.

فراكسیۆنه‌كانی "سائیرون" و "نه‌سر" و "حیكمه‌" و "وەتەنیە"، پێشتر و له‌ 19ی ئابدا رایانگه‌یاندبوو، بنه‌مای دروستكردنی هاوپه‌یمانێتییه‌كیان داڕشتووه، كه‌ هه‌وڵ بۆ پێكهێنانی گه‌وره‌ترین كوتله‌ی په‌رله‌مانی ده‌دات.‌


له‌ به‌رانبه‌ردا، فراكسیۆنی فه‌تح به‌سه‌رۆكایه‌تی هادی عامری، فراكسیۆنی ده‌وڵه‌تی یاسا به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشوو نوری مالیكی، به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌وه‌یان راگه‌یاندووه‌ كه‌ گه‌وره‌ترین كوتله‌ی په‌رله‌مانییان دروستكردووه‌ (١٥٠ ئه‌ندام)، له‌ ژێر ناوی "كوتله‌ی بونیادنان"، چه‌ند جیابووه‌یه‌ك له‌ هاوپه‌یمانی نه‌سر (كه‌ فالح فه‌یاز رێبه‌رایه‌تیان ده‌كات)، و وه‌ته‌نییه‌ و چه‌ند ئه‌ندامێكی سوننه‌ به‌ سه‌رۆكایه‌تی خه‌میس خه‌نجه‌ر و لیستی پارێزگاری سه‌ڵاحه‌دینی ئه‌حمه‌د جبوری و چه‌ند لیستێكی تر پشتیوانیی ئه‌م به‌ره‌یه‌ ده‌كه‌ن.

له‌ یه‌كه‌مین كۆبوونه‌وه‌ی په‌رله‌مان، له‌ 3ی ئەیلولدا، جیاوازیی له‌ نێوان فراكسیۆنه‌كاندا دروست بوو، له‌سه‌ر چۆنیه‌تی هه‌ژماركردنی گه‌وره‌ترین كوتله‌، بۆیه‌ سه‌رۆكی كاتی په‌رله‌مان (به ‌ته‌مه‌نترین ئه‌ندام) بڕیاریدا، كه‌یسه‌كه‌ بسپێردرێت به‌ دادگای فیدڕاڵی بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ستێت به‌ یه‌كلاكردنه‌وه‌ی گه‌وره‌ترین كوتله‌.

بنه‌ڕه‌تی كێشه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌،‌ لایه‌نی (سه‌در و عه‌بادی) پێیانوایه‌ كه ژماردنی گه‌وره‌ترین كوتله‌ به‌پێی ئه‌ندامانی ئه‌و فراكسیۆنانه‌یه‌ كه‌ سه‌رۆك فراكسیۆنه‌كانیان واژۆ له‌سه‌ر هاوپه‌یمانییه‌تیه‌كه‌ ده‌كه‌ن، به‌ڵام لایه‌نی دووه‌م (مالیكی و عامری) پێیانوایه‌ هه‌ژماردنی گه‌وره‌ترین كوتله‌ به‌پێی واژۆی ئه‌ندامانی په‌رله‌مان خۆیانه‌، نه‌ك سه‌رۆك فراكسیۆنه‌كانـ چونكه‌ لایه‌نی دووه‌م ده‌ڵێت: 21 ئه‌ندام له‌ ئه‌ندامانی هاوپه‌یمانی نه‌سر داویانه‌ته‌ پاڵ ئه‌وان، ئه‌مه‌ش بێگومان هاوكێشه‌كه‌ هه‌ڵده‌گێڕێته‌وه‌.‌‌

،،

له‌ یه‌كه‌مین كۆبوونه‌وه‌ی په‌رله‌مان، له‌ 3ی ئەیلولدا، جیاوازیی له‌ نێوان فراكسیۆنه‌كاندا دروست بوو، له‌سه‌ر چۆنیه‌تی هه‌ژماركردنی گه‌وره‌ترین كوتله‌، بۆیه‌ سه‌رۆكی كاتی په‌رله‌مان (به ‌ته‌مه‌نترین ئه‌ندام) بڕیاریدا، كه‌یسه‌كه‌ بسپێردرێت به‌ دادگای فیدڕاڵی بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ستێت به‌ یه‌كلاكردنه‌وه‌ی گه‌وره‌ترین كوتله‌.

ململانێیه‌كی توندی شیعه‌كان

ململانێی نێوان لایه‌نه‌ شیعیه‌كان خولانه‌وه‌یه‌ له‌ نێوان دوو هێڵی سیاسییدا: یه‌كیان خۆی هاویشتۆته‌ باوه‌شی ئێران، كه‌ فه‌تح و ده‌وڵه‌تی یاسا سه‌رۆكایه‌تیان ده‌كه‌ن، لایه‌نی دووه‌م هه‌رچه‌نده‌ دژایه‌تی ئێران ناكەن، به‌ڵام هه‌وڵ ده‌دات حكومه‌تێك دروست بكرێت بتوانێت په‌یوه‌ندی باش له‌گه‌ڵ هێزه‌ هه‌رێمیی و نێوده‌وڵه‌تییه‌ جیاوازه‌كان دروست بكات.

ئه‌وه‌ی كه ململانێی نێوان ئه‌م دوو به‌ره‌ی شیعه‌ی روونتر كرده‌وه‌،‌ ئه‌و بارگرژییه‌ بوو، كه‌ له‌ ئه‌نجامی وته‌كانی عه‌بادی له‌سه‌ر پابه‌ندبوونی به‌غداد به‌ سزاكانی ئه‌مه‌ریكا بۆ سه‌ر ئێران دروست بوو له‌به‌ر پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی، پێش ئه‌وه‌ی رایبگه‌یه‌نێت كه‌ پابه‌ندبوونه‌كه‌ ته‌نها له‌ مامه‌ڵه‌ نه‌كردنه‌ له‌گه‌ڵیدا به‌ دۆلار، ئه‌و دراوه‌ی كه‌ ئێرانی دراوسێ زۆر پێویستی پێیه‌تی.

سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی عه‌بادی راشكاوانه‌ رایگه‌یاند كه‌ "هاوسۆز نییه‌" له‌گه‌ڵ سزاكانی سه‌ر ئێراندا، به‌ڵام هه‌ڵوێستی هاوسه‌نگانه‌ی ئه‌و توڕه‌یی ئێرانییه‌كانی جوڵاند، كاتێك ئه‌وان چاوه‌ڕوانی هه‌ڵوێستێكی پشتگیریی به‌هێز بوون.


واده‌رده‌كه‌وێت له‌به‌رانبه‌ر هه‌وڵی واشنتۆن بۆ توندكردنی گه‌مارۆكانی سه‌ر ئێران، تاران ته‌نها به‌ هاوسۆزیی و پاڵپشتیی زاره‌كی قایل نابێت، به‌ڵكو هێزگه‌لێكی وای ده‌وێت، كه‌ هاوشانی بوه‌ستێت و چاره‌نوسی خۆی و وڵاته‌كه‌ی بخاته‌ پاڵ چاره‌نوسی ئێران، یان هه‌ردوولا سه‌ركه‌ون یان هه‌ردوولا پێكه‌وه‌ ده‌شكێن.

هه‌ڵوێستی ئه‌و هێزه‌‌ عێراقیانه‌ی زۆر به‌ توندی پشتگیری ئێران ده‌كه‌ن له‌ به‌رانبه‌ر سزاكاندا، ئه‌م راستییه‌ی سه‌لماند، كاتێك نوری مالیكی داوای كرد حكومه‌تی عێراقی به‌هیچ جۆرێك نه‌بێته‌ لایه‌ن له‌م سزایانه‌دا، هه‌روه‌ها سه‌ركرده‌ له‌ هاوپه‌یمانی فه‌تح حه‌سه‌ن سالم داوای له‌ حكومه‌تی عێراقی كرد، كه‌وا "هاوكاری گه‌لی ئێران بكات، چونكه‌ ئێران گیان و ماڵ و چه‌كی پێشكه‌ش به‌ عێراق كرد له‌كاتی تێكچوونی دۆخی ئه‌منی، به‌ هاتنی چه‌كدارانی داعش".


هه‌رچه‌نده‌ عه‌بادی هه‌ڵوێستی پێشووی خۆی ره‌تكرده‌وه‌، به‌ڵام دیسان گه‌ڕایه‌وه‌ و باسی له‌ هه‌ڵوێستی حكومه‌ته‌كه‌ی كرد به‌رانبه‌ر سزاكانی ئه‌مه‌ریكا، جه‌ختی له‌وه‌ كرده‌وه‌ "ئێمه‌ یاری به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی گه‌له‌كه‌مان ناكه‌ین بۆ رازیكردنی ئێران، یاخود هه‌ر ده‌وڵه‌تێكی تر"، به‌ڵكو ره‌خنه‌ی ئه‌وه‌ی له‌ ئێران گرت، كه‌ ئاوی روباری كارونی گرتۆته‌وه‌ له‌ كه‌نداوی عه‌ره‌ب، كه‌ بۆته‌ هۆی زیادبوونی رێژه‌ی خوێ تێیدا.

،،

هه‌ندێك له‌ ئه‌ندامانی هاوپه‌یمانی نه‌سر به‌ رێبه‌رایه‌تی فالح فه‌یاز، پاساوی كشانه‌وه‌یان له‌ هاوپه‌یمانێتیه‌كه‌ به‌وه‌ هێناوه‌ته‌وه‌، كه‌ "ئه‌وان دژی هه‌ر هاوپه‌یمانێتیه‌كی سنووردارن"، پێیان وایه‌" كه‌ "ده‌بێت كوتله‌ی نیشتمانیی پشتیوان له‌ حكومه‌ت له‌ سه‌رجه‌م هێزه‌ سیاسییه‌ نیشتمانییه‌ ئاره‌زومه‌نده‌كان پێك بێت به‌بێ هه‌ڵاواردن".

له‌ كاتێكدا هاوپه‌یمانی مالكی-عامری كار له‌سه‌ر هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی كوتله‌ به‌رهه‌ڵستكاره‌كانیان ده‌كه‌ن، هه‌وڵی به‌ده‌ستهێنانی پشتگیری گروپ و ئه‌ندامه‌كانیان ده‌ده‌ن، به‌ڵام عه‌بادی نه‌یتوانیوه‌ به‌ته‌واوی پارێزگاری له‌ یه‌كێتی فراكسیۆنه‌كه‌ی بكات (هاوپه‌یمانی نه‌سر).

چه‌ند رۆژێك پێش ئێستا، عه‌بادی، فالح فه‌یازی له‌ پۆسته‌كه‌ی دوورخسته‌وه‌ وه‌ك راوێژكاری ئاسایشی نیشتمانیی و سه‌رۆكی ده‌سته‌ی حه‌شدی شه‌عبی و به‌رپرسی ده‌زگای ئاسایشی نیشتمانیی، ئه‌ویش به‌ بیانوی "تێكه‌ڵ بوونی به‌ كاری سیاسی و حیزبی و ئاره‌زوی ئه‌و بۆ كاركردن له‌ بواری سیاسییدا، ئه‌وه‌ش دژ به‌و ئه‌ركه‌ ئه‌منیه‌ هه‌ستیارانه‌یه‌ كه‌ له‌ ئه‌ستۆیدایه‌".

عه‌بادی، پاكانه‌ی بۆ بڕیاره‌كه‌ی كردووه‌، به‌وه‌ی "ئه‌و بڕیاره‌ پشتبه‌ستوو به‌ ده‌ستوری عێراق دراوه‌، كه‌ جه‌خت له‌ بێلایه‌نیی ده‌زگا ئه‌منی و هه‌واڵگرییه‌كان ده‌كاته‌وه‌، هه‌روه‌ها پشتبه‌ستوو به‌ یاسای حه‌شدی شه‌عبی و رێنماییه‌كانی په‌یوه‌ست به‌و بابه‌ته‌وه‌، له‌گه‌ڵ هه‌ڵوێستی هه‌میشه‌ییمان، كه‌ نابێت پۆسته‌ ئه‌منیه‌ هه‌ستیاره‌كان بۆ چالاكی حیزبیی به‌كار بهێنرێن".

عه‌بادی به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ره‌چاوی ئه‌م خاڵانه‌ی نه‌كرد، كاتێك چووه‌ نێو هه‌ڵبژاردنه‌كانی په‌رله‌مانه‌وه‌، پشتی ته‌واوی به‌ فه‌یاز به‌ستبوو كه‌ سه‌رۆكایه‌تی بزوتنه‌وه‌ی "عه‌تا‌و"ی ده‌كرد، ئه‌و كات عه‌بادی، ده‌یویست فه‌یاز - كه‌ هه‌ردوكیان له‌ ئه‌ندامانی حیزبی ده‌عوه‌ن- پشتیوانی بێت تا بتوانێت ركابه‌ری فه‌رمانده‌كانی حه‌شدی شه‌عبی پێ بكات به‌سه‌رۆكایه‌تی هادی عامری، بتوانێت بیكاته‌ پاساوی ناونانی هاوپه‌یمانێتیه‌كه‌ی "هاوپه‌یمانی سه‌ركه‌وتن-نه‌سر"، به‌ تایبه‌ت چونكه‌ فه‌یاز له‌ فه‌رمانده‌ دیاره‌كانی حه‌شدی شه‌عبیه‌، له‌ پاش دروستبوونی له‌ 15ی 6ی 2014وه‌ سه‌رۆكایه‌تی ده‌سته‌ی حه‌شدی شه‌عبی له‌ده‌ستدا بووه‌‌.

دواتر، عه‌بادی بینی فه‌یاز ده‌كرێت ببێته‌ ركابه‌ری بۆ سه‌رۆكایه‌تی حكومه‌ت، به‌تایبه‌ت پاش ئه‌وه‌ی چه‌ند كه‌سایه‌تییه‌ك له‌ هاوپه‌یمانی نه‌سر ناوی فالح فه‌یازیان وه‌ك كاندیدی سه‌رۆكایه‌تی حكومه‌ت برد، بۆیه‌ بڕیاری دوورخستنه‌وه‌ی دا.

له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌ هاوپه‌یمانی فه‌تح له‌ به‌یانێكیدا ئاماژه‌ی به‌مه‌ داوه، كه‌"ناكرێت عه‌بادی به‌رپرسێكی ئه‌منی به‌رز لابدات، ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌م به‌رپرسه‌ هیچ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ك له‌ تازه‌كردنه‌وه‌ی ویلایه‌تی عه‌بادیدا نابینێت".


بۆیه‌ هه‌ندێك له‌ ئه‌ندامانی هاوپه‌یمانی نه‌سر به‌ رێبه‌رایه‌تی فالح فه‌یاز، پاساوی كشانه‌وه‌یان له‌ هاوپه‌یمانێتیه‌كه‌ به‌وه‌ هێناوه‌ته‌وه‌، كه‌ "ئه‌وان دژی هه‌ر هاوپه‌یمانێتیه‌كی سنووردارن"، پێیان وایه‌" كه‌ "ده‌بێت كوتله‌ی نیشتمانیی پشتیوان له‌ حكومه‌ت له‌ سه‌رجه‌م هێزه‌ سیاسییه‌ نیشتمانییه‌ ئاره‌زومه‌نده‌كان پێك بێت به‌بێ هه‌ڵاواردن".

نابێت دوو هۆكاری سه‌ره‌كی تر نادیده‌ بگرین، كه‌ سه‌ری كێشا بۆ ئه‌م جیابوونه‌وه‌یه‌، یه‌كه‌میان هه‌وڵی به‌رده‌وامی ئێرانه‌ بۆ لاوازكردنی هاوپه‌یمانی سه‌در-عه‌بادی، كه‌ به‌پێی هه‌ندێك زانیاری رۆژنامه‌وانیی گه‌یشتووەته‌ راده‌ی هه‌ڕه‌شه‌كردن له‌ چه‌ند په‌رله‌مانتارێكی سوننه‌. دووه‌میان ئه‌وه‌یه‌، كه‌ فه‌یاز ده‌بینێت له‌ رێگه‌ی هاوپه‌یمانه‌ تازه‌كانییه‌وه‌ چانسی هه‌یه‌ ببێت به‌ سه‌رۆكی حكومه‌ت، به‌تایبه‌ت دوای ئه‌وه‌ی مالیكی رایگه‌یاند خۆی بۆ سه‌رۆكایه‌تی حكومه‌ت كاندید ناكات، عامریش كه‌سایه‌تییه‌كی ره‌تكراوه‌یه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تیدا، به‌ هۆی په‌یوه‌ندی ئاشكرا و توندی له‌گه‌ڵ ئێران و سوپای پاسه‌وانی شۆڕشی ئێرانیدا.

،،

عه‌بادی، پاكانه‌ی بۆ بڕیاره‌كه‌ی كردووه‌، به‌وه‌ی "ئه‌و بڕیاره‌ پشتبه‌ستوو به‌ ده‌ستوری عێراق دراوه‌، كه‌ جه‌خت له‌ بێلایه‌نیی ده‌زگا ئه‌منی و هه‌واڵگرییه‌كان ده‌كاته‌وه‌، هه‌روه‌ها پشتبه‌ستوو به‌ یاسای حه‌شدی شه‌عبی و رێنماییه‌كانی په‌یوه‌ست به‌و بابه‌ته‌وه‌، له‌گه‌ڵ هه‌ڵوێستی هه‌میشه‌ییمان، كه‌ نابێت پۆسته‌ ئه‌منیه‌ هه‌ستیاره‌كان بۆ چالاكی حیزبیی به‌كار بهێنرێن

 

دواکەوتنی هه‌ڵوێستی كورد

ئه‌وه‌ی په‌یوه‌سته‌ به‌ سوننه‌وه‌، سه‌ركرده‌ سونیه‌كان دروستكردنی هاوپه‌یمانی "محوه‌ری وه‌ته‌نی"یان راگه‌یاند، به‌ به‌شداری نوجێفی، جه‌مال كه‌ربولی، خه‌میس خه‌نجه‌ر، ئه‌حمه‌د جبوری، سه‌لیم جبوری و فه‌لاح حه‌سه‌ن زه‌یدان، به‌ڵام به‌ستنی ئه‌م هاوپه‌یمانێتیه‌ سه‌ری نه‌گرت، یه‌كێك له‌ هۆكاره‌كانی سه‌رنه‌كه‌وتنی ئه‌وه‌یه‌ هاوپه‌یمانی "چاكسازیی و بونیادنان"‌ به‌ڵێنیان به‌ نوجێفی داوه‌ پۆستی سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مانی پێ بدرێت، ئه‌مه‌ش كاریگه‌ریی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ كه‌سیی و تایبه‌تییه‌كانمان له‌سه‌ر بڕیاره‌ سیاسییه‌كان له‌ عێراقدا بۆ ده‌رده‌خات.

ئه‌وه‌ی تایبه‌ته‌ به‌ كورد، تائێستا هه‌ردوو حزبی سه‌ره‌كیی كوردیی (پارتی دیموكراتی كوردستان و یه‌كێتی نیشتیمانیی كوردستان) نه‌یانداوه‌ته‌ پاڵ هیچ یه‌كێك له‌و دوو به‌ره‌یه‌، واده‌رده‌كه‌وێت چاوه‌ڕێی كۆتایی جه‌نگی ئێسقان شکاندنی نێوان شیعه‌كان بكه‌ن، تا بده‌نه‌ پاڵ گه‌وره‌ترین هاوپه‌یمانی و پێگه‌ی جێگیر بكه‌ن.

هه‌ردوو حزبی سه‌ره‌كی كوردیی (كه‌ 43 كورسیان هه‌یه‌) له‌ هه‌وڵدان له‌گه‌ڵ هه‌ردوو به‌ره‌ ركابه‌ره‌كه‌دا تاكو ده‌ستكه‌وته‌كانیان به‌ده‌ستبێنن، لیژنه‌یه‌كیان بۆ دانوستان پێكهێناوه‌، تا گفتوگۆ بكه‌ن ده‌رباره‌ی چۆنیه‌تی مامه‌ڵه‌ كردن له‌گه‌ڵ داواكارییه‌كانی هه‌رێمی كوردستاندا.

له‌م دواییه‌دا عه‌بادی باسی له‌وه‌ كرد،‌ به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كی ده‌ست كه‌وتووه‌، كه‌ هه‌ندێك هێزی سیاسی (مه‌به‌ستی فه‌تح و ده‌وڵه‌تی یاسایه‌) سازشیان بۆ كورد كردووه‌ له‌سه‌ر ناوچه‌ كێشه‌له‌سه‌ره‌كان و له‌نێویاندا كه‌ركوك تاكو له‌به‌رانبه‌ردا كورد بداته‌ پاڵ كوتله‌ په‌رله‌مانییه‌كه‌یان، وه‌ك ئاماژه‌دانێك به‌وه‌ی دانوستانه‌كانی له‌گه‌ڵ كورد گه‌یشتۆته‌ بنبه‌ست و هه‌وڵدان بۆ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی هاوپه‌یمانی نێوانیان ئه‌ویش به‌ وروژاندنی هه‌ستی عه‌ره‌به‌كان دژ به‌و رێككه‌وتنه‌.

واده‌رده‌كه‌وێت په‌یوه‌ندی سه‌رۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان مه‌سعود بارزانی و عه‌بادی گه‌یشتۆته‌ قۆناغی گرژیی ته‌واو، به‌ جۆرێك بارزانی بڕیاری داوه‌ رازی نابێت عه‌بادی ببێته‌وه‌ به‌ سه‌رۆكی حكومه‌ت، ئه‌ویش به‌هۆی هه‌ڵوێستی عه‌بادی به‌رانبه‌ر داواكارییه‌كانی كورد.

،،

هه‌ردوو حزبی سه‌ره‌كی كوردیی (كه‌ 43 كورسیان هه‌یه‌) له‌ هه‌وڵدان له‌گه‌ڵ هه‌ردوو به‌ره‌ ركابه‌ره‌كه‌دا تاكو ده‌ستكه‌وته‌كانیان به‌ده‌ستبێنن، لیژنه‌یه‌كیان بۆ دانوستان پێكهێناوه‌، تا گفتوگۆ بكه‌ن ده‌رباره‌ی چۆنیه‌تی مامه‌ڵه‌ كردن له‌گه‌ڵ داواكارییه‌كانی هه‌رێمی كوردستاندا.


هه‌ندێك راپۆرتی رۆژنامه‌وانی باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن، بارزانی داوای نوێنه‌ری تایبه‌تی سه‌رۆكی ئه‌مه‌ریكا برێت ماكگۆرك، له‌ پشتگیریكردنی عه‌بادی بۆ سه‌رۆكایه‌تی حكومه‌تی ره‌تكردۆته‌وه‌، به‌ ئاشكرا پێی وتووه‌: پشتیوانی ركابه‌ره‌كانی عه‌بادی ده‌كات، چونكه‌ ئه‌وان به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی كوردستان جێبه‌جێ ده‌كه‌ن.
هه‌روه‌ها چه‌ند راپۆرتێكی تر باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن، كه‌ به‌ مایک پۆمپیۆی وەزیری دەرەوەی ئەمریکای راگه‌یاندووه‌: عه‌بادی سه‌رۆكایه‌تی چه‌ند میلیشیایه‌كی شیعیی‌ ده‌كات كه كۆنترۆڵكردنیان قورسه‌، به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌و میلیشیایانه‌ی عامریی سه‌رۆكایه‌تیان ده‌كات. ‌


كورد به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی چه‌ند داواكارییه‌كی هه‌یه‌، له‌وانه‌: گه‌ڕانه‌وه‌ی پێشمه‌رگه‌ بۆ كه‌ركوك و ناوچه‌ كێشه‌له‌سه‌ره‌كانی تر، دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌رێك بۆ ئه‌م ناوچانه‌، هه‌روه‌ها داوا ده‌كه‌ن پشكی هه‌رێمی كوردستان له‌ بودجه‌ی عێراق 17% بێت، رێگه‌ به‌ كورد بدرێت نه‌وت هه‌نارده‌ بكات، کورد له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌كان له‌ هه‌وڵدان بۆ به‌ده‌ستهێنانی زۆرترین ده‌ستكه‌وت، تاكو قه‌ره‌بووی ئه‌و زیانانه‌ بكاته‌وه‌، كه‌ له‌ ئه‌نجامی بڕیاری ئه‌نجامدانی ریفراندۆمه‌وه‌ تووشی كورد بوو.

 

كێ عێراق به‌ڕێوه‌ ده‌بات؟

بابه‌تی دیاریكردنی گه‌وره‌ترین كوتله‌ی په‌رله‌مانیی بابه‌تێكی ساده‌ نییه‌، به‌ڵكو گه‌وره‌ترین كوتله‌ سه‌رۆكی حكومه‌تی داهاتوو دیاری ده‌كات، وه‌زاره‌ته‌كان به‌سه‌ر لایه‌نه‌كانیدا دابه‌ش ده‌كات، هێڵه‌ گشتییه‌كانی سیاسه‌تی وڵات دیاری ده‌كات، سه‌رۆك كۆمار و سه‌رۆكی په‌رله‌مان هه‌ڵده‌بژێرێت، به‌ كورتی واته‌ دابه‌شكردنی پۆست و دیاریكردنی سیاسه‌ته‌كانی له‌ده‌ست دایه‌.

پێش ئه‌وه‌ی دادگای فیدڕاڵی بڕیاری خۆی بدات سه‌باره‌ت به‌ "گه‌وره‌ترین كوتله‌"، كه‌ ره‌نگه‌ 10 رۆژی بوێت، هه‌وڵ و هاتوچۆكانی هه‌ریه‌ك له‌ ما‌كگۆرگ و فه‌رمانده‌ فه‌یله‌قی قودس قاسم سوله‌یمانی به‌رده‌وام ده‌بن، بۆ فشار خستنه‌ سه‌ر ئه‌وانه‌ی خۆیان یه‌كلا نه‌كردۆته‌وه‌، به‌تایبه‌ت كه‌ له‌م مایه‌دا جیابوونه‌وه‌ له‌ ناو هاوپه‌یمانێتیه‌كان زۆر بووه‌.

وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا، خۆی راسته‌وخۆ به‌شداره‌ له‌ هه‌وڵه‌كانی وڵاته‌كه‌یدا بۆ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر دروستكردنی حكومه‌تی داهاتووی عێراق و په‌یوه‌ندی كردووه‌ به‌ بارزانی، عه‌بادی، عه‌لاوی و نوجێفییەوە.

ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مه‌ریكا ترسی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌، جوڵه‌كانی مالیكی و عامری هاوكێشه‌كه‌ به‌سه‌ر هاوپه‌یمانه‌كانیدا هه‌ڵبگێرێته‌وه‌ و به‌ته‌واوی عێراق بخه‌نه‌ ژێر نفوزی ئێرانه‌وه‌، بۆیه‌ ده‌یبینێت كه‌ تاكه‌ بژارده‌ بۆ ئه‌و پشتیوانی كردنه‌ له‌ عه‌بادی بۆ ویلایه‌تێكی تازه‌، ئه‌وه‌ ته‌نها چاره‌سه‌ره‌ بۆ دروستبوونی حكومه‌تێكی نیشتمانیی و هاوسه‌نگ، ئه‌مه‌ش به‌ پێی وته‌ی گوته‌بێژی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا هێزەر ناوێرت.

،،

وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریكا، خۆی راسته‌وخۆ به‌شداره‌ له‌ هه‌وڵه‌كانی وڵاته‌كه‌یدا بۆ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر دروستكردنی حكومه‌تی داهاتووی عێراق و په‌یوه‌ندی كردووه‌ به‌ بارزانی، عه‌بادی، عه‌لاوی و نوجێفییەوە.


جگه‌ له‌ دورخستنه‌وه‌ی به‌غداد له‌ ئێرانه‌وه‌، واشنتۆن گرنگی به‌به‌ردامبوونی رێكه‌وتننامه‌ی ستراتیژیی نێوان هه‌ردوو وڵات ده‌كات، له‌گه‌ڵ ئاماده‌ بوونی له‌ هه‌ر پرۆسه‌یه‌ك بۆ دیاریكردنی شێوه‌ی په‌یوه‌ندیی داهاتووی نێوان به‌غداد و هه‌ولێر.

هه‌ڵوێستی موقته‌دا سه‌در، به‌هه‌ڕه‌شه‌كردن بۆ بوون به‌ ئۆپۆزسیۆن، له‌ حاڵه‌تی شكستهێنانی هه‌وڵه‌كانی پێكهێنانی حكومه‌تی ته‌كنۆكراتدا، هه‌ڵوێستی به‌ره‌ فراوانه‌كه‌ی لاواز ده‌كات، چونكه‌ لایه‌نگری هێزه‌ سیاسییه‌كان بۆ هاوپه‌یمانێتیه‌كان به‌پێی جێبه‌جێكردنی به‌رژه‌وه‌ندیی و ده‌ستكه‌وتی سیاسییه‌، ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی سه‌دریش پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌یه‌، پێش چه‌ند رۆژێك سه‌در رایگه‌یاند: "به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ناگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ پشككاری و تایفیه‌ت و ره‌گه‌زپه‌رستی و گه‌نده‌ڵی".

ن: حەسەن عەباس ـ نوسەر و رۆژنامەنووسی لوبنانی

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك