چیرۆكی ڕفاندنی بیانییەكان لە لایەن پێشمەرگەوە لەسەردەمی شاخدا

بۆچی مەكتەبی سیاسی یەكێتی وەها بڕیارێكی دەركرد؟

چیرۆكی ڕفاندنی بیانییەكان لە لایەن پێشمەرگەوە لەسەردەمی شاخدا

1783 خوێندراوەتەوە

یەكێك لەو پێشمەرگانەیە كە بەشداری پرۆسەی بە بارمتەگرتنی بیانیەكانی كردووە لەسەردەمی شاخدا، هەر كاتێك دەچێتە ناوچەی قەرەداخ بۆ سەیران‌و سەردانی خزم‌و دۆستەكانی، یەكێك لەو ڕووداوانەی سەردەمی پێشمەرگایەتی كە بیری دێتەوە، ڕووداوی بە بارمتە گرتنی ئەو بیانییەكانە لە لایەن هێزی پێشمەرگەوە لە ناوچەی قەرەداخ .

 

ئەو پێشمەرگەیە كە پێیخۆش بوو بە ناوی خوازراوی "مستەفا" لە لە ڕاپۆرتەكەدا ناوی بنوسرێت، یەكێكە لەو پێشمەرگانەی هەرێمی "پێنج"ە، لە ناوچەی قەرەداخ لە هەشتاكانی سەدەی ڕابردوودا.


ئەو لەو پێشمەرگانەیە ئاگاداری شەڕەكەی (خاوێ) بوو كە حكومەتی عێراق بە هێزێكی زۆرو چەند فڕۆكەیەكەوە هێرشی هێنابوویە سەر هێزەكانی پێشمەرگە لە نێوان گوندی (دێلێژە و خاوێ‌) دا، لەو كاتەدا كە كۆمەڵێك پسپۆڕ و ئەندازیاری " ڕووسی"یان بە بارمتە گرتبوو.

 

 
بە بارمتەگرتنی ڕووسەكان لە دوای دەرچوونی ئەو بڕیارەوە ڕوویدا كە كۆتایی مانگی نیسانی ساڵی 1980 مەكتەبی سیای یەكێتی سەبارەت بە ڕفاندن و بە بارمتەگرتنی ئەو بیانیانە دەریكرد كە لە پرۆژەی جیا جیا لە عێراقدا كاریان دەكرد.

،،

هەڤاڵ كوێستانی، خاوەنی كتێبی بیرەوەری "ئەو ڕۆژانەی نیشتیمان هی هەمووان بوو" پێیوایە ئەوەی وایكرد مەكتەبی سیاسی یەكێتی بڕیاری بە بارمتەگرتن و ڕفاندنی بیانیەكان دەربكات سەر سام بوون بوو بە چەند كارێكی بە بارمتە گرتن لە لایەن رێكخراوە شۆڕشگێڕییەكانی دەرەوە.


لەم ڕۆژانەدا لەگەڵ كاك "مستەفا" سەردانی ناوچەی قەرەداخمان كرد، لە دەورووبەری چەمی باسەڕەو دواتر گوندی (دێلێژەو خاوێ‌) شوێنی ڕووداوی بە بارمتەگرتنی ڕووسەكان‌و مانەوەیان بە بارمتەیی لە لای پێشمەرگەو شوێنی شەڕی "خاوێ‌" ی لەگەڵ هێزەكانی ڕژێمی پێشوو نیشاندام، كۆی ئەو ڕووداوانەی بیر هێنامەوە كە "مستەفا چاوڕەش" فەرماندەی هەرێمی "پێنج"ی، قەرەداخ لە كتێبی بیرەوەریەكانیدا بەم شێوەیە باسی دەكات.


مستەفا چاوڕەش، دەنووسێت:" وا ڕێككەوت لە بەری قەرەداغ لە دێی دێلێژە بووین، نیوەڕۆ بوو لە ناو دێ‌ بۆ نان خواردن دابەش بوو بووین، پاسەوانەكە ئاگاداری كردین كە لە دۆڵی "باسەڕە"وە خەڵكێكی زۆر بە ڕێوەن بۆ ئێرە، پێوویست بوو وریا بین‌و، بە " دوربین" سەیرمكرد، شتێكی سەیر دیار بوو، جلەكانیان هەریەكەو ڕەنگێك بوو، پانتۆڵیان لە پێدابوو، كە ورودە وردە نزیك بوونەوە، مەفرەزەیەكی پێشمەرگەیشیان لەگەڵدابوو بەسەرپەرشتی مامە ڕیشە، گەیشتنە لامان‌و ئەوانەی پێناساندم كە ڕووسین و هاتوون بۆ بەردەم چەمی باسەڕە بۆ ڕاوەماسی، ڕیشەش گرتبوونی و سەیارەیەكی گەورەیان پێ بوو، سەیارەكەی سوتاندبوو ئەوانیشی هێنابوو بۆلامان. ئەوەی ڕاستی بێت، هەر زۆرم پێخۆش بوو،دەست خۆشیم لە ڕیشەو پێشمەرگەكان كرد، وتم ئەمە كارێكی سیاسییە، ئێستا دەوڵەتان و ڕادیۆكان بە هۆی ڕفاندنی ئەم ڕووسیانەوە باسمان دەكەن. منیش مەبەستم بوو تاكو دەنگی كورد و شۆڕش بگاتە دەرەوە. ڕۆژی 9/8/1980 بوو، هەموومان چووینە ناو دێی دێلێژە، ڕووسیەكانمان لەگەڵ خۆمان دانا و نانیان خوارد".

مستەفا چاوڕەش، زیاتر دەنوسێت " ڕۆژی دواتر لەسەر كانیەكەی نێوان گوندی "مێوڵی" و گوندی "خاوێ‌" بۆ گۆشت برژاندن ئاگرمان كردەوە، لەگەڵ دوكەڵی ئاگرەكە هەلیكۆپتەر لەسەر ناوچەی قەرەداخ پەیدا بوو، جارێك هات و چوو، كەشفی كردین، دووەم جار كە هات یەكسەر دەستڕێژی لێكردین، ئیتر ئێمەش بڵاو بووینەوەو لە یەكەم دەستڕێژدا شەش پێشمەرگە شەهید بوون، ئەوە بێجگە لە بریندارەكان. شەڕ دەستی پێكردو كار لە كار ترازا، دیار بوو ڕفاندنی ئەم ڕووسییانە حكومەتی توڕە كردبوو، هێزێكی بێشومار و زۆری هێنابوو، ئەوەی چاوەڕوانمان نەدەكرد بەم شێوەیە بوو".

هەڤاڵ كوێستانی، خاوەنی كتێبی بیرەوەری "ئەو ڕۆژانەی نیشتیمان هی هەمووان بوو" پێیوایە ئەوەی وایكرد مەكتەبی سیاسی یەكێتی بڕیاری بە بارمتەگرتن و ڕفاندنی بیانیەكان دەربكات سەر سام بوون بوو بە چەند كارێكی بە بارمتە گرتن لە لایەن رێكخراوە شۆڕشگێڕییەكانی دەرەوە.

،،

بڕیاری ڕفاندن‌و بە بارمتە گرتنی بیانییەكان لە لایەن مەكتەبی سیاسی یەكێتییەوە بە هیوای هاتنەدی چەند ئامانجێك دەركرا،


ئەو، دەنووسێت:" یەكێك لە كێشەكانمان ئەوە بوو كە زۆر بە مەسەلەی فەلەستین‌و بە ئەزموونی فەلەستینییەكان سەر سام بووین. بیرۆكەی بە بارمتەگرتنیش هەر بەرهەمی ئەو سەرسامیەی ئێمە بوو بەوان. كە چەند ڕێكخراوێكی فەلەستینیی لە ساڵانی هەشتاكان چەند كارێكی ڕفاندن و بە بارمتەگرتنیان ئەنجامدا".
بڕیاری ڕفاندن‌و بە بارمتە گرتنی بیانییەكان لە لایەن مەكتەبی سیاسی یەكێتییەوە بە هیوای هاتنەدی چەند ئامانجێك دەركرا، لەوانەش:
- كەوتنەوەی دەنگدانەوەیەكی جیهانی لە بارەی شۆڕشی كوردیەوەو ناساندنی ئەو شۆڕشە بە هاوڵاتیان‌و وڵاتانی جیهان.
- ڕاكێشان‌و سۆزو سەرنجی وڵاتانی جیهان بەرامبەر دۆخی هەرێمی كوردستان‌و عێراق.
- ئاڵوگۆڕ پێكردنیان لە بەرامبەر گیراوانی ناو هێزەكانی پێشمەرگەو ڕێكخستنەكان لە زیندانەكانی ڕژێمی عێراقدا.

دوای بەردەوام بوونی پرۆسەكە ئامانجەكە گۆڕا بۆ وەرگرتنی پارەو هەندێك داخوازی بچوكترو لەو چوار چێوەیەدا "عومەر شێخ مووس" یەكێك لە دامەزرێنەرانی یەكێتی ئاماژە بەوەدەكات ئەو بڕیارە بیرۆكەی ئەو بوو كە بۆ مەكتەبی سیاسی یەكێتی پێشنیار كردووە، بەڵام بە ئامانجی پارە وەرگرتن ئەو پێشنیارەی نەكردووە .
ئەو لە كتێبی بیرەوەریەكانیدا بەناوی "پشكۆیەك لە خۆڵەمێش" دەنوسێت:" سەبارەت بە فڕاندن و دەستبەسەركردنی پسپۆڕە بێگانەكان، بۆ زانیاری هەر لە سەرەتادا ئەمە پێشنیاری من بووە، من كە ئەو پێشنیارەم كرد بیرم لە وەرگرتنی پارە نەكردبووەوە، بەڵكو دەمویست هەڵمەتێكی پڕو پاگەندەیی بۆ شۆڕش بكەین، برادەران كە ئەو بێگانانەیان دەستبەسەر دەكردو داوای پارەیان دەكرد لە دەروونەوە زۆرم پێناخۆش بوو، زۆر هەوڵمدا برادەران ڕازی بكەم كە داوای وەرگرتنی پارە نەكەن لە بری ئازادكردنی ئەو كەسانە بەڵام زۆربەی هەرە زۆریان دژی ئەو بۆچوونەی من بوون"


هەروەها "هەڤاڵ كوێستانی" لەو بارەیەوە دەنوسێت:"هەموو ئەو بە بارمتەگرتنانە هیچ لەو ئامانجانەیان نەهێنایە دی كە مەكتەبی سیاسی یەكێتی چاوەڕێیان بوو، وردە وردە داخوازییەكانی شۆڕش لە پێناو بەدیهێنانی ئەو ئامانجانەدا بۆ داواكردنی پارەو هەندێك شتی تر بچووك بوویەوە".


لە بەرامبەر ئەمەدا هەندێك پێیانوایە كە بەكارهێنانی ئەم تاكتیكە سیاسییە سودی بۆ شۆڕشی نوێ‌ هەبووە، هەروەك "نەوشیروان مستەفا" لە كتێبی "پەنجەكان یەكتر ئەشكێنن"دا دەنوسێت:" ئەم كارە بۆ ئێمە لە چەند سەرەوە سوودی هەبوو. لەوانەش ڕۆژنامەكانی ئەو وڵاتانە باسی گیراوەكانیان ئەكردو هەواڵی هەبوونی جوڵانەوەی كوردیان ڕائەگەیاند، لەگەڵ ئەوەشدا لە هەندێك وڵات ئەبووە هۆی دامەزراندنی پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ نوێنەرانی یەكێتی. پاشانیش لە هەندێك وڵات ئەبووە هۆی دەستكەوتی مادی و ناردنی دەرمان‌و تەداوی بریندارو دانی پارە. بەڵام ئەم كارە هەندێك لە برادەرانی ئەوروپای سەغڵەت كردبوو، وایان ئەزانی جێگەیان پێ لێژ ئەكات، گوشاریان بۆ سەركردایەتی یەكێتی ئەهێنا كە واز لەم تاكتیكە بهێنێ‌".

،،

نەوشیروان مستەفا، لە كتێبی "پەنجەكان یەكتر دەشكێنن" لە بارەی ئەو تاكتیكەوە دەنووسێت:" ئەم تاكتیكە بوو بوو بە باو، هێزەكانی تریش پەنایان بۆ ئەبرد، لەوانە، حسك‌و پارتی، ئەگەر ئێمەش وازمان لێبهێنایە ئەوان درێژەیان پێدەدا".


بە بارمتەگرتنی بیانییەكان سەرەتا لە بە بارمتەگرتنی چەند كرێكارێكی فەڕەنسییەوە كە لە قەندیل بە بارمتە گیران، دەستی پێكرد، پاشان كەسانی "ڕووسی و پۆڵۆنی و ئەڵمانی و ژاپۆنی و چیكی و یوگسلافی" ڕفێندران و بە بارمتەگیران. بەكارهێنانی ئەم تاكتیكە هەر تەنها یەكێتی پەنای بۆ نەبرد بەڵكو هەندێك هێزی كوردی تریش پەنایان بۆ برد.

نەوشیروان مستەفا، لە كتێبی "پەنجەكان یەكتر دەشكێنن" لە بارەی ئەو تاكتیكەوە دەنووسێت:" ئەم تاكتیكە بوو بوو بە باو، هێزەكانی تریش پەنایان بۆ ئەبرد، لەوانە، حسك‌و پارتی، ئەگەر ئێمەش وازمان لێبهێنایە ئەوان درێژەیان پێدەدا".

حكومەتی عێراق‌و بەشێك لە وڵاتانی ئەوروپی كە هاوڵاتیەكانیان بە بارمتە دەگیرا بێباك بوون بەرامبەر ئەو ڕووداوەو پشتگوێیان دەخست. هەروەك "نەوشیروان مستەفا" لە كتێبی:" پەنجەكان یەكتر دەشكێنن" ئاماژەی پێدەكات، ئەو دەنوسێت:" حكومەتی عێراق گوێی نە ئەدایەو خۆی نە ئەكرد بەخاوەنی‌و بە هیچ جۆرێ‌ ئامادە نەبوو گفتوگۆی لەسەر بكات بۆ گۆڕینەوەیان بە گیراو و دیلەكانی ئێمەو بە هیچ جۆرێ‌ ئامادە نەبوو پارە بدات بۆ بەردانیان".


هەروەها دەنووسێت "دەوڵەتانی ئەوروپی ئەوكارەیان بە تیرۆریستی دا ئەناو دەوڵەتەكان دوو جۆر بوون لەو بارەیەوە:


  1. یەكێتی سۆڤیەت و ئەوروپای ڕۆژهەڵات (چیك، پۆڵۆنیا، یوگسلافیا....هتد) هاوڵاتییەكانی خۆیان فەرامۆش دەكردو بەدەمیانەوە نەدەهاتن.

  2. . وڵاتانی ئەوروپای ڕۆژئاوا (ئەڵمانیا، فەڕەنسا....هتد) ئەگەرچی ئەم كارەیان بە كارێكی تیرۆرستی دا ئەنا، بەڵام ئەكەوتنە گفتوگۆی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ بۆ پاراستنی ژیان و ئازادكردنی هاوڵاتییەكانیان".

دوای تێپەڕینی نزیكەی "40" ساڵ بەسەر ئەو ڕووداوەدا ئەو تاكتیكە سیاسییە لەلایەن مەكتەبی سیاسی یەكێتیەوە لە نێوان دوو بۆچوونی بە "باش و خراپ" زانیندا ماوەتەوە.

 سود لەم سەرچاوانە وەرگیراوە:
1. پەنجەكان یەكتر ئەشكێنن - نەوشیروان مستەفا ئەمین.
2. پشكۆیەك لە خۆڵەمێش، بە شێك لە ژیاننامەی "هۆمەر شێخمووس" ئا: نەوزاد عەلی .
3. ئەو ڕۆژانەی نیشتیمان هی هەمووان بوو - هەڤاڵ كوێستانی.
4. یادەوەریەكانی مستەفا چاوڕەش.

 

author photo

 بەکالۆریۆس لە زمانی کوردی، ئەزمونی شەش ساڵ کاری ڕۆژنامەوانی لە میدیای نوسرا و بیستراودا