ئارام قادر، سیاسییە نەرم بڕەكەی تەنیشتی بەرهەم ساڵح

بۆچی ئارام قادر لە هەر حیزبێكدابێت مەكتەبی ڕێكخستن وەردەگرێت؟

ئارام قادر، سیاسییە نەرم بڕەكەی تەنیشتی بەرهەم ساڵح

6563 خوێندراوەتەوە

لە بزوتنەوەی ڕاپەڕینی ئیسلامی دا بەرپرسی مەكتەبی ڕێكخستن بوو، لە بزوتنەوەی یەكبوونی ئیسلامیش بەرپرسی مەكتەبی ڕێكخستنبوو، كاتێكیش لەگەڵ عەلی باپیر كۆمەڵی ئیسلامییان دروستكرد، دیسان بوویەوە بە بەرپرسی مەكتەبی ڕێكخستنی ئەم حیزبەو ئێستاش لەناو قەوارەی هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی‌و دادپەروەری، بەرپرسی دامەزراوەی بەڕێوەبەری دەڤەرەكانە، كە هەمان ڕۆڵی مەكتەبی ڕێكخستن دەبینێت.


ئەوانەی دەیناسن‌و كاریان لەگەڵدا كردووە بە پیاوی ڕێكخستن‌و دیسپلین‌و پیاوی كۆبوونەوەكان ناوی دەبەن.


ئارام قادر، ساڵی 1965 لە تەوێڵە لە دایكبووە، خوێندنی سەرەتایی‌و ناوەندی‌و ئامادەیی لە هەڵەبجە تەواو كردووە، لە ساڵی 1986 لە زانكۆی موسڵ لە كۆلێژی زانست، بەشی بایەلۆجی وەردەگیرێت، بەهۆی ئەوەی لەو ساڵەدا ڕێكخستنەكانی ئیخوان موسلیمین ئاشكرادەبن، واز لە زانكۆ دێنێت‌و ساڵی دواتریش دەچێتە ئێران.


ساڵی 2007 بڕوانامەی بەكالۆریۆسی لە كۆلێژی یاسای زانكۆی سلێمانی بەدەستهێناوەو ماستەریشی لە زانستی سیاسیدا لە بەریتانیا خوێندووە.


لە سەرەتای هەشتاكانی سەدەی ڕابردووەوە، لە ڕێكخستنەكانی ئیخوان موسلیمن، لە باڵ‌و ڕێكخستنەكەی مەلا سدیق عەبدولعەزیزەوە دێتە ناو كاری سیاسییەوە.
ساڵی 1986، ئەو كاتەی كە ئارام قادر لە زانكۆی موسڵ وەردەگیرێت، ڕێكخستنەكانی ئیخوان موسلیمن لە عێراق‌و كوردستان ئاشكرا دەبن، لەترسی ڕژێمی بەعس زانكۆ جێدەهێڵێت‌و پاش ماوەیەك خۆ حەشاردان لەهەڵەبجەو شارەزوور، دەڕوات بۆ ئێران‌و لەساڵی 1988یش بەمەبەستی كاری ڕێكخستن‌ و گرێدانەوەی دووبارەی ڕێكخستن لەگەڵ چەند كەسێكی تردا دەگەڕێتەوە بۆ كوردستانی عێراق.


هەرچەندە ئەو لە یەكەمینەكانی ڕێكخستنەكەی باڵی مەلا سدیق عەبدولعەزیز نابێت، "ئەو باڵ‌و ڕێكخستنەی كە تا ناوەڕاستی ساڵی نەوەدەكان، خەتی دووی ئیخوانیان پێدەوترا"، بەڵام لە پاش ڕاپەڕینی بەهاری 1991و بەتایبەتی تر دوای ئەوەی كە هەریەكە لە " مەولود باوەمرادو محەمەد ڕەووف‌و مەلا ئەحمەدی شافیعی" خەتی دووی ئیخوان‌و مەلا سدیق جێدەهێڵن‌و دەچنە لای سەلاحەدین بەهادین‌و خەتی یەكی ئیخوان، "كە پاشتر لە 6-2- 1994دا یەكگرتووی ئیسلامییان ڕاگەیاند"، ئیدی ڕێگا بۆ ئارام قادر چۆڵ دەبێت كە وەك كارەكتەری سەرەكی، باڵەكەی مەلا سدیق دەربكەوێت‌و كۆنترۆڵی ئەو باڵە بكات.

،،

دوای ئەوەی كە هەریەكە لە " مەولود باوەمرادو محەمەد ڕەووف‌و مەلا ئەحمەدی شافیعی" خەتی دووی ئیخوان‌و مەلا سدیق جێدەهێڵن‌و دەچنە لای سەلاحەدین بەهادین‌و خەتی یەكی ئیخوان، ڕێگا بۆ ئارام قادر چۆڵ دەبێت كە وەك كارەكتەری سەرەكی، باڵەكەی مەلا سدیق دەربكەوێت‌و كۆنترۆڵی ئەو باڵە بكات.

ئارام قادرو بزوتنەوەی ڕاپەڕینی ئیسلامی

خەتی دووی ئیخوان بەسەركردایەتی مەلا سدیق عەبدولعەزیز، كە لەململانێیەكی توندا بوون لەگەڵ خەتی یەكی ئیخوان بەسەركردایەتی سەلاحەدین بەهادین، ئەوان كێشەی ڕابەرایەتیكردنی ئیخوانیان هەبوو، پاش بە بنبەست گەشتنی هەوڵەكان بۆ یەكگرتنیان لە كۆتایی ساڵانی هەشتاكاندا، دواجار مەلا سدیق‌و باڵەكەی لە ساڵی 1992دا حیزبێكیان بەناوی " بزوتنەوەی ڕاپەڕینی ئیسلامی- نەهزە" ڕاگەیاند.


مەلا سدیق، ڕابەری بزوتنەوەی ڕاپەڕینی ئیسلامی بوو، ئارام قادر، ئەندامی مەكتەبی سیاسی‌و بەرپرسی مەكتەبی ڕێكخستنی ئەو حیزبە بوو، هەرچەندە كەسی یەكەم نەبوو، بەڵام ئەوانەی لەو حیزبەدا كاریان لەگەڵدا كردووە، دەڵێن ئارام قادر كۆنترۆڵی بزوتنەوەی ڕاپەڕینی كردووەو ئەو حیزبەكەی ئاڕاستە كردووەو مەلا سدیق تەنها واجیهەی حیزب بووە.


لەگشت ئەو سەفەرانەی كە مەلا سدیق وەكو ڕابەری بزوتنەوەی ڕاپەڕین بۆ دەرەوەی ولات ئەنجامیداوە، هەمیشە ئارام قادری لەگەڵدا بووەو هیچ سەفەرێكی بۆ دەرەوە بە بێ ئەو ئەنجام نەداوە.


دەڵێن لە ساڵی 1996، لەگەڵ سدیق عەبدولعەزیزدا دەچن بۆ سعودیە بۆ كۆمەك پەیداكردن بۆ بزوتنەوەی ڕاپەڕینی ئیسلامی، لەوێ هێندە مەوعیدی كۆبوونەوە بۆ مەلا سدیق دەسازێنێ، كە هاتوونەتەوە مەلا سدیق وتوویەتی ئەم كاك ئارامە پیاو سلاك دەكات ئەوەندە كاری بۆ دەدۆزێتەوە.

ئارام قادرو بزوتنەوەی یەكبوونی ئیسلامی

لە ساڵی 1999 هەردوو بزوتنەوەی ئیسلامی‌و بزوتنەوەی ڕاپەڕینی ئیسلامی كە هەردوو برا مەلا عەلی عەبدولعەزیزو مەلا سدیق عەبدولعەزیز ڕابەرایەتییان دەكردن یەكیان گرت‌و " بزوتنەوەی یەكبوونی ئیسلامی"یان ڕاگەیاند.


ئارام قادر لە بزوتنەوەی یەكبوونی ئیسلامیش هەمان ئەو ئیشەی گرتەوە دەست كەپێی ناسراوەو، بوویە بەرپرسی مەكتەبی ڕێكخستن.


تەمەنی بزوتنەوەی یەكبوون كەمتر لە ساڵێكی خایاندو پاش ساڵێك لە یەكگرتنیان‌و لە كۆنگرەی تەوێڵەدا، بوركانی ناكۆكییەكان تەقینەوەو كۆنگرە ئاگری بەردایە یەكگرتنە لەرزۆكەكەی هەر دوو حیزبی دوو براكە.


ئارام قادر لەگەڵ كامیلی حاجی عەلی دا، سەرپەرشتیاری كۆنگرەی یەكەمی بزوتنەوەی یەكبوون بوون كە بە كۆنگرەی تەوێڵە ناسراوەو لە كۆنگرەكەشدا بە ڕێكەوتنیان لەگەڵ عەلی باپیردا توانییان باڵی مەلا عەلی عەبدولعەزیزو مەلاكان بخەن‌و زۆرینەی دەنگی ئەندامانی كۆنگرە بەدەست بێنن.

،،

ئارام قادر لەگەڵ كامیلی حاجی عەلی دا، سەرپەرشتیاری كۆنگرەی یەكەمی بزوتنەوەی یەكبوون بوون كە بە كۆنگرەی تەوێڵە ناسراوەو لە كۆنگرەكەشدا بە ڕێكەوتنیان لەگەڵ عەلی باپیردا توانییان باڵی مەلا عەلی عەبدولعەزیزو مەلاكان بخەن‌و زۆرینەی دەنگی ئەندامانی كۆنگرە بەدەست بێنن.


ئارام قادرو كۆمەڵی ئیسلامی

ڕۆڵی ئارام قادر لە دروستكردنی كۆمەڵی ئیسلامیدا كە پاش ساڵێك لە هەڵوەشاندنەوەی بزوتنەوەی یەكبوون ڕایان گەیاند، لە ڕۆڵی عەلی باپیر كەمتر نییەو زۆریشن ئەوانەی دەڵێن ڕۆڵ‌و كاریگەری ئەم لە دروستبوونی كۆمەڵی ئیسلامی دا زۆرتر بووە.


كاتێك بزوتنەوەی یەكبوونی ئیسلامی هەڵوەشایەوە، هەموو ئەندامانی مەكتەبی سیاسی‌و سەركردایەتی پێشووی بزوتنەوەی ڕاپەڕین، جگە لە دوو زاواكەی مەلا سدیق " ئیكرام كەریم‌و عومەر باڵابەرز" هەموویان لەگەڵ عەلی باپیرو ئارام قادردا هاتنە ناو كۆمەڵی ئیسلامییەوەو، دەشگوترێت ئەمە لە ژێر كاریگەری ئارام قادردا بووە.


ئارام قادر لە كۆمەڵی ئیسلامیدا، ئەندامی مەكتەبی سیاسی‌و بەرپرسی مەكتەبی ڕێكخستن بوو، لە خولی سێیەمی پەرلەمانی كوردستانیشدا سەرۆكی فراكسیۆنی كۆمەڵ بوو.


لەپاش چەند ساڵێك ناكۆكییەكانی نێوان هەردوو باڵی بزوتنەوە كۆنەكان‌و باڵی نەهزەكان لەناو كۆمەڵدا وەدیار كەوتن‌و ئارام قادر وەكو ڕێبەری باڵی نەهزەكان وێنا كرا.


لە كۆنگرەی سێهەمی كۆمەڵی ئیسلامییەوە ئارام‌و هاوڕێكانی بەتەواوی گوزارشتیان لە خۆیان كرد، كاتێك كە بەشێك لە كەسایەتییە دیارەكانی كۆمەڵ‌و نزیك لە ئارام بایكۆتی كۆنگرەیان كردو بەشێكیشیان خۆیان بۆ سەركردایەتی‌و مەكتەبی سیاسی نەپاڵاوتەوە.


ئارام قادر لەو كارەكتەرە ئیسلامییانەیە كە لەگەڵ جیاكردنەوەی بانگەوازو سیاسەتدایە لەناو حیزبە ئیسلامییەكانداو ئەمەش بەشێك بووە لەناكۆكییەكانی ئەو لەگەڵ بەرپرسانی كۆمەڵی ئیسلامیدا كە ئەو بەسەلەفی مەشرەب ناویان دێنێت.


گۆڕینی ڕەنگی ئاڵای كۆمەڵی ئیسلامی لە سپییەوە بۆ پرتەقاڵی، بیرۆكەی ئارام قادر بووەو پاش مشتومڕێكی زۆر ئەوجار لە دوا كۆنگرەی ئەو حیزبەدا ئەو بڕیارە پەسەند كراوەو دواتریش لەلایەن ئەوانەوە كە نەیاری ئەم گۆڕانكارییە بوون، بە ئاڵا نوێیەكەی كۆمەڵی ئیسلامییان وتووە ئاڵاكەی ئارام قادر.

،،

گۆڕینی ڕەنگی ئاڵای كۆمەڵی ئیسلامی لە سپییەوە بۆ پرتەقاڵی، بیرۆكەی ئارام قادر بووەو پاش مشتومڕێكی زۆر ئەوجار لە دوا كۆنگرەی ئەو حیزبەدا ئەو بڕیارە پەسەند كراوەو دواتریش لەلایەن ئەوانەوە كە نەیاری ئەم گۆڕانكارییە بوون، بە ئاڵا نوێیەكەی كۆمەڵی ئیسلامییان وتووە ئاڵاكەی ئارام قادر.

ئارام قادر لە قەوارەكەی بەرهەم ساڵح دا

لەپاش هاتنە دەرەوەی لە كۆمەڵی ئیسلامی‌و تا ئەو كاتەی كە ئارام قادر وەكو یەكێك لەكارەكتەرە دیارەكانی قەوارەكەی دكتۆر بەرهەم ساڵح دەركەوت، بە چەند شێوازێك هەوڵی دروستكردنی جوڵانەوەیەكی سیاسی دا، لەپاڵ دامەزراندنی " تۆڕی "لیدەر"دا لە دوو ساڵی ڕابردوودا لەگەڵ كۆمەڵێك كارەكتەری ئیسلامیدا هەوڵی دروستكردنی حیزبێكی نیشتیمانی پاشخان ئیسلامییان داو پرۆژەیەكیشیان بەناوی " دیدگایەكی نوێ‌ بۆ كاری ئیسلامی لە كوردستان" بڵاو كردەوە.


ئەو ئێستا یەكێك لەكارەكتەرە سەرەكییەكانی قەوارەی هاوپەیمانی بۆ دیموكراسی‌و دادپەروەرییە‌و بەرپرسی دامەزراوەی بەڕێوەبردنی دەڤەرەكانی قەوارەكەیەو ئەم دامەزراوەش هەمان ڕۆڵی مەكتەبی ڕێكخستنی حیزبەكانی تر دەبینێت.


بەپێی زانیارییەكان ئارام قادر ڕۆڵی گەورەی بینیوە لەهێنانی " محەمەد ڕەوف" ئەندامی پێشووی مەكتەبی سیاسی یەكگرتووی ئیسلامی‌و یەكێك لەو كەسانەی لە كۆتا كۆنگرەی یەكگرتوودا بۆ ركابەری سەلاحەدین بەهادین بۆ پۆستی ئەمینداری یەكگرتوو خۆی پاڵاوت و لەخولی یەكەمی هەڵبژاردنەكە شكستی هێنا.

،،

هەرچەندە ئەوانەی سەرسامن پێی، ئاماژە بەوە دەكەن كە ئەو حەزی لە پۆست‌و ئیمتیازات نییە، بەڵام نەیارەكانی ئەو، ئارام قادر بە كارەكتەرێكی سیاسی كوتلە بازو دەستگەر ناو دەبەن‌و ڕۆڵی ئەویش لە هەڵوەشاندنەوەی بزوتنەوەی یەكبوون‌و ناكۆكییەكانی ناو كۆمەڵی ئیسلامی بەنموونە دێننەوە.


سیاسییەكی نەرمبڕو پیاوی كۆبوونەوە بەردەوامەكانە

لەگەڵ ئەوەی كە كارەكتەرێكی سیاسی كاریگەرەو ڕۆڵی لە ئاڕاستەكردن‌و گۆڕانكاری ناو ئەو حیزب‌و هێزەدا هەیە كە كاری تێدا دەكات، بەڵام تاڕادەیەكی زۆر ئەو سیاسیەكی نادیار و گومناوە.


زۆركەس ئەمە بۆ سروشتی تایبەتی خۆی دەگێڕنەوە كە زۆرتر حەزی بەكاری ڕێكخستن‌و كۆبوونەوەیەو زۆریشن ئەوانەی پێیانوایە كە ئەو لە دەربڕین‌و گوزارشتكردنی دونیابینییەكەیدا لاوازەو ئەوەش هۆكاری كەم دەركەوتنیەتی لە میدیاكانەوە.


ئەو پێشتر لەناو ئەو هێزە سیاسییە ئیسلامییانەدا كە كاری كردووە، بەردەوام سەرگەرمی كردنەوەی خولی پێگەیاندن‌و كۆڕو كۆبووەنەوەو نوسینی كتێب‌و نامیلكەی تایبەت بە ڕێكخستنی حیزب بووە.

ئەوانەی كە كاری سیاسییان لەگەڵدا كردووە باسلەوە دەكەن كە ئەو كەسێكی پشوو درێژەو ماندووبوون ناناسێت‌و بەردەوام سەرقاڵی كۆبوونەوەیە.


ئەوان دەڵێن لەگەڵ هەركەسێكدا كار بكات بەتەواوی ماندوی دەكات‌و لەهەر جێگەیەكیشدا كار بكات بوونی خۆی دەسەلمێنێت‌و سێبەری خۆی دیاریدەكات.


نزیكەكانی ئەو دەڵێن لێبوردنی كەمەو لە نەكردنی ئیشێكی تایبەت بەحیزبدا بەكەمی پاساو وەردەگرێت‌و لەو بارەیەشەوە دەربارەی ئەو دەڵێن:" ئارام قادر وەكو كارەبا وایە، ساردو گەرمی پێكەوە قبوڵ نییەو شۆرت دەكات".


دەگوترێت یەكێك لەخاڵە لاوازەكانی ئەوەیە كە كار دروست دەكات‌و دواتر بەجێی دەهێڵێت، وەك بزوتنەوەی ڕاپەڕینی ئیسلامی‌و بزوتنەوەی یەكبوون‌و كۆمەڵی ئیسلامی" كە ڕۆڵی سەرەكی لە دروستكردنی هەرسێكیاندا هەبووەو دواتریش بەجێی هێشتوون.


هەرچەندە ئەوانەی سەرسامن پێی، ئاماژە بەوە دەكەن كە ئەو حەزی لە پۆست‌و ئیمتیازات نییە، بەڵام نەیارەكانی ئەو، ئارام قادر بە كارەكتەرێكی سیاسی كوتلە بازو دەستگەر ناو دەبەن‌ و ڕۆڵی ئەویش لە هەڵوەشاندنەوەی بزوتنەوەی یەكبوون‌ و ناكۆكییەكانی ناو كۆمەڵی ئیسلامی بەنموونە دێننەوە.


پێشیانوایە بوونی ئەو بەهەمیشەیی لە مەكتەب‌و دەزگای ڕێكخستنی حیزبدا، لەوەوە سەرچاوەی گرتووە كە بەردەوام ویستوویەتی سێبەری خۆی بەسەر ئەو حیزبەدا بسەپێنێت‌و كۆنترۆڵ‌و ئاڕاستەی بكات.

 

author photo

ڕۆژنامەنوسی سیاسی و دیكۆمێنتەری سیاسی و مێژویی