ئیمارات، تاكه‌ ده‌وڵه‌تی عه‌ره‌بیی له‌ سه‌نگه‌ری كورده‌كانی سوریادا به‌رامبه‌ر توركیا

بۆچی ئیمارات پشتیوانی كورد ده‌كات له‌ سوریا ؟

ئیمارات، تاكه‌ ده‌وڵه‌تی عه‌ره‌بیی له‌ سه‌نگه‌ری كورده‌كانی سوریادا به‌رامبه‌ر توركیا

1254 خوێندراوەتەوە

و: عه‌لی شێخ وه‌هاب

توركه‌كان كاتێك سه‌یری عه‌ده‌ن و حه‌له‌ب و به‌سڕه‌ و غه‌ززه‌ و غوته‌ و موسڵ و گه‌مارۆی قه‌ته‌ر ده‌كه‌ن، ئه‌و سته‌م و ناڕه‌حه‌تییه‌ زۆره‌ ده‌بینن كه‌ خه‌ڵكی به‌ده‌ستییانه‌وه‌ ده‌ناڵێنن له‌و زه‌ویه‌ عه‌ره‌بییانه‌ی، كه رۆژگارێگ‌ ئیمپراتۆرییه‌تی عوسمانی فه‌رمانڕه‌وایی ده‌كرد، تێڕوانینی له‌م شێوه‌یه‌ له‌ گێڕانه‌وه‌یه‌كی توركیی میلیی سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌، كه‌ پێیان وایه‌ ئه‌گه‌ر تا ئێستا ئیمپراتۆریه‌تی عوسمانیی بوونی بمایه‌، جیهانی عه‌ره‌بی ئاشتی و دادگه‌ریی كۆمه‌ڵایه‌تی زیاتری تێدا ده‌بوو.

 

بێگومان ئه‌م باوه‌ڕه‌ به‌ڵگه‌یه‌كی سه‌د ده‌رسه‌د نییه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی سه‌ركرده‌كانی تورك ده‌یانه‌وێت ئیمپراتۆریه‌تی عوسمانیی سه‌ر له‌نوێ زیندوو بكه‌نه‌وه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، له‌ شه‌قامی عه‌ره‌بی و ژماره‌یه‌ك له‌ ناوه‌نده‌ رۆژئاواییه‌كاندا ئه‌و وێنایه‌ بڵاوه‌، كه‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌نكه‌ره‌ له‌ ئێستادا عوسمانیه‌تی نوێیه‌.

سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌، ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازیی توركیا له‌ سێ ده‌وڵه‌تی ئه‌ندام له‌ كۆمه‌ڵه‌ی كۆمكاری عه‌ره‌بی، كه‌ ئه‌وانیش قه‌ته‌ر و سۆماڵ و سودانن، هاوشان له‌گه‌ڵ ده‌ستێوه‌ردانی یه‌ك لایه‌نه‌ی له‌ دوو ده‌وڵه‌تی تردا - سوریا و عێراق، وای كردووه‌ ژماره‌یه‌ك له‌ به‌رپرسانی عه‌ره‌ب به‌ هه‌مان تێڕوانین ته‌ماشای سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ره‌حه‌ب ته‌ییب ئه‌ردۆغان بكه‌ن.

به‌ چاوپۆشی له‌وه‌ی ئایا‌ "عوسمانیی نوێ" وه‌سفێكی گونجاوه‌ بۆ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌نكه‌ره‌ له‌ ئێستادا یاخود نا ؟ به‌ڵام گومانی تێدا نییه‌ توركیا سیاسه‌تێكی ده‌ره‌وه‌ی په‌یڕه‌و ده‌كات له‌ رۆژهه‌ڵاتدا، له‌ ژێر سایه‌ی حوكمی پارتی داد و گه‌شه‌پێداندا.

ئه‌مه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی تایبه‌ت له‌ سوریادا ده‌رده‌كه‌وێت، ئه‌نكه‌ره‌ هاوشان له‌گه‌ڵ مۆسكۆ و تاران كار له‌سه‌ر چاره‌سه‌ركردنی قه‌یرانی سوریا ده‌كات، به ‌شێوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی توركیادا بگونجێت.

له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌دا، جیهانی عه‌ره‌بی پێشوازی له‌م ڕۆڵه‌ زۆره‌ی توركیا ناكات له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، ئیماڕاتی عه‌ره‌بی یه‌كگرتوو، ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ عه‌ره‌بیه‌یه‌ پێشڕه‌ویی به‌رهه‌ڵستكاری سیاسه‌تی به‌هێزی توركیا ده‌كات له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و باكوری ئه‌فه‌ریقادا.

له‌و چوارچێوه‌یه‌دا مه‌رجێك له‌ مه‌رجه‌كانی وڵاتانی گه‌مارۆ (وه‌ك قه‌ته‌ر ناویان ده‌هێنێت) به‌حرێن و میسر و شانشینی عه‌ره‌بیی سعودی و ئیماڕات، بۆ هه‌ڵگرتنی گه‌مارۆی سه‌ر دۆحه‌، لابردنی بنكه‌ی سه‌ربازیی توركیه‌ له‌ قه‌ته‌ر، ئه‌بوزه‌بی به‌ توندی دژایه‌تی هه‌موو بونێكی سه‌ربازیی توركیی ده‌كات له‌ نیمچه‌ دوورگه‌ی عه‌ره‌بیدا.

ــ

له تێڕوانینی ئیماڕاتدا، هاوكاری توركیا بۆ بزوتنه‌وه‌ ئیسلامییه‌كان و به‌ دیاریكراوی كۆمه‌ڵه‌ی ئیخوان موسلمین، عه‌رشی ده‌سه‌ڵاتی وڵاتانی عه‌ره‌بی خستۆته‌ له‌رزه‌، له‌م ساڵانه‌ی دواییدا، ئیماڕات گوتاری دوژمنكارانه‌ی خۆی بۆ توركیا به‌ ئه‌مه‌ریكا ڕاگه‌یاندووه‌، سه‌باره‌ت به تێگه‌یشتن له‌ توركیا و ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌ درێژخایه‌نه‌ی هه‌یه‌تی بۆ سه‌ر هه‌موومان.

 

له‌ تێڕوانینی ئیماڕاتدا، هاوكاری توركیا بۆ بزوتنه‌وه‌ ئیسلامییه‌كان و به‌ دیاریكراوی كۆمه‌ڵه‌ی ئیخوان موسلمین، عه‌رشی ده‌سه‌ڵاتی وڵاتانی عه‌ره‌بی خستۆته‌ له‌رزه‌.

له‌م ساڵانه‌ی دواییدا، ئیماڕات گوتاری دوژمنكارانه‌ی خۆی بۆ توركیا به‌ ئه‌مه‌ریكا ڕاگه‌یاندووه‌، له‌ ناوه‌ڕاستی ساڵی 2017دا، باڵوێزی ئیمارات له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان "یوسف عوته‌یبه‌"، راشكاوانه‌ رایگه‌یاند: زۆربه‌ی هاوڵاتیانی ئه‌مه‌ریكا شكستیان هێناوه‌ له‌ تێگه‌یشتن له‌ توركیا و ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌ درێژخایه‌نه‌ی هه‌یه‌تی بۆ سه‌ر هه‌موومان.


میسر و سعودیه‌ داویانه‌ته‌ پاڵ ئیماڕات له‌ دژایه‌تی كردنی ئه‌جێنداكانی توركیا له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، به‌ تایبه‌ت به‌هۆی هه‌ڵوێسته‌كانی ئه‌نكه‌ره‌ ده‌رباره‌ی ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی سوپای میسری به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتدا له‌ ساڵی 2013، شه‌ڕی ناوخۆیی لیبیا، دۆخی سیاسیی غه‌ززه‌، قه‌یرانی قه‌ته‌ر.

 

عه‌فرین، شوێنی ململانێ

كاتێك سوپای توركیا چووه‌ نێو ناوچه‌ی عه‌فرینی سوریا له‌ كانونی دووه‌می ساڵی رابردوودا، ئامرازه‌كانی راگه‌یاندنی ئیماڕاتی زۆر به‌ توندی ئیدانه‌ی توركیایان كرد.
ئیماڕات پێی وایه‌ ئۆپه‌راسیۆنی "چڵه‌ زه‌یتون"ی توركیا له‌ عه‌فرین ته‌نها هه‌ڕه‌شه‌ نیه‌ بۆ سه‌ر سوریا، به‌ڵكو هه‌ڕه‌شه‌شه‌ بۆ ئیماڕات و قوڵاییه‌ عه‌ره‌بییه‌كه‌ی، وه‌زیری ده‌وڵه‌تی ئیماڕات بۆ كاروباری ده‌ره‌وه‌ وه‌ڵامی ده‌ستێوه‌ردانی توركیای له‌ عه‌فرین به‌وه‌ داوه‌ته‌وه‌، كه‌ پێویسته‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی دووباره‌ چه‌مكی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی عه‌ره‌بی دابڕێژنه‌وه‌ له‌سه‌ر بنه‌مایه‌كی واقعی و سه‌رده‌میانه‌.

 

vb
شه‌رڤانانی یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل ـ یه‌په‌گه‌ ـ خۆرئاوای كوردستان


له‌ ماوه‌ی به‌ڕێوه‌چوونی ئۆپه‌راسیۆنی "چڵه‌ زه‌یتون"دا، ده‌زگاكانی راگه‌یاندنی ئیماڕاتی چه‌ندین راپۆرتیان له‌سه‌ر پێشێلكاریی و كرده‌كانی فڕاندن و ڕاوڕوت له‌ عه‌فریندا بڵاوكرده‌وه‌، كه‌ سوپای توركیا ئه‌نجامیداون، له‌گه‌ڵ تۆمه‌تباركردنی توركیا به‌ چه‌ندین تاوان و پێشێلكاری تر كه‌ له‌و ناوچه‌یه‌دا ئه‌نجامیداون پێشتر‌ كورد تێیدا باڵاده‌ست بووه‌.
له‌ 10ی ئازاردا، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئیماڕات "ئه‌نوه‌ر قرقاش" له‌ لێدوانێكدا وتی: "شاراوه‌ نییه‌ لای كه‌س په‌یوه‌ندیی عه‌ره‌بیی – توركیی له‌ باشترین حاڵه‌تیدا نییه، بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م په‌یوه‌ندیه‌ هاوسه‌نگی وه‌ربگرێته‌وه‌، پێویسته‌ ئه‌نكه‌ره‌ ڕێز له‌ سه‌روه‌ری عه‌ره‌بیی بگرێت له‌ مامه‌ڵه‌ كردن له‌گه‌ڵ دراوسێكانیدا".


هه‌ر له‌م مانگه‌دا، وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی توركیا وه‌ڵامی دایه‌وه‌ و گه‌وره‌ دیپلۆماتكاره‌كانی ئه‌بوزه‌بی به‌وه‌ تۆمه‌تبار كرد، كه‌ هه‌ڵمه‌تێكی هێرش و شێواندنیان دژی توركیا ده‌ست پێكردووه‌، جه‌ختی له‌ "په‌یوه‌ندیی به‌هێزی مێژوویی توركیا كردۆته‌وه‌ له‌گه‌ڵ جیهانی عه‌ره‌بیدا"، به‌تایبه‌ت له‌سه‌ر قودس.
له‌ كاتێكدا سوپای توركیا ده‌ستی گرتبوو به‌سه‌ر عه‌فریندا له‌ مانگی ئازاردا، وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئیماڕات سه‌ردانی سه‌رۆك عه‌بدولفه‌تاح سیسی و وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی میسری كرد.


له‌ پایته‌ختی میسر، عه‌بدوڵا بن زاید ئاماژه‌ی به‌ توركیا و ئێران و ئیسڕائیل كرد، وه‌ك سێ ده‌وڵه‌تی نا عه‌ره‌بی، كه‌ كار له‌سه‌ر له‌ناوبردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی وڵاتانی عه‌ره‌بی ده‌كه‌ن.
به‌دیاریكراوی ئاماژه‌ی به‌ سوریا كردووه‌ وه‌ك خاڵی ته‌قینه‌وه‌ی بوركانه‌كه‌، بۆیه‌ پێویسته‌ ئیماڕات له‌گه‌ڵ میسر و سعودیه‌ هه‌ماهه‌نگیی ته‌واویان هه‌بێت، هه‌روه‌ها شازاده‌ی سعودیه‌ "محه‌ممه‌د بن سه‌لمان" له‌ هه‌مان مانگدا لێدوانێكی هاوشێوه‌ی داوه‌، كاتێك له‌ میسر رایگه‌یاند: توركیا و ئێران و گروپه‌ ئیسلامییه‌ توندڕه‌وه‌كان سێگۆشه‌ی شه‌ڕن، ئه‌ردۆغانی به‌ هه‌وڵدان بۆ زیندوكردنه‌وه‌ی ئیمپراتۆریه‌تی عوسمانی تۆمه‌تبار كردووه‌.
له‌ به‌رانبه‌ردا، راگه‌یاندنی توركیی ئیماڕاتی به‌ پشتگیریكردنی تیرۆری كوردی له‌ باكوری سوریا تۆمه‌تبار كرد.


رۆژنامه‌ی "یه‌نی شه‌فه‌ق"، كه‌ رۆژنامه‌یه‌كی توركی پارێزگاره‌ و په‌یوه‌ندییه‌كی به‌هێزی له‌گه‌ڵ ئه‌ردۆغاندا هه‌یه‌، بڵاویكردۆته‌وه‌: ئه‌بوزه‌بی هاوكاریی و پشتگیریی یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌لی سه‌ر به‌ پارتی كرێكارانی كوردستانی كردووه‌، كه‌ توركیا له‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌كانیدا بۆ سه‌ر عه‌فرین به‌ ئامانجی گرتبوو.
ئه‌م تۆمه‌تانه‌ پاش ئه‌و ده‌نگۆ به‌ربڵاوانه‌ی نێو ده‌زگاكانی ڕاگه‌یاندنی توركیی دێت، كه‌ ئیماڕات ده‌ستی هه‌بووه‌ له‌ كۆده‌تا شكستخواردووه‌كه‌ی 15ی ته‌موزی 2016دا.


"یه‌نی شه‌فه‌ق" جه‌ختی له‌وه‌ كردۆته‌وه‌، كه‌ ئیماڕات و رژێمی سوریا هه‌ماهه‌نگییان له‌ نێواندا هه‌بووه‌ له‌ نێوان ساڵانی 2014 و 2015دا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ئه‌بوزه‌بی چه‌ندین زانیاری هه‌واڵگریی داوه‌ته‌ دیمه‌شق له‌ باره‌ی جێگه‌ی سه‌ركرده‌ دیاره‌كانی ئۆپۆزسیۆنی سوریاوه‌، كه‌ ئه‌مه‌ش "رێگه‌ی بۆ رێكخراوی ده‌وڵه‌تی ئیسلامیی - داعش- و كورده‌كان خۆشكرد تا له‌ ناوچه‌كانی ژێر ده‌ستی ئۆپۆزسیۆندا پێشڕه‌ویی بكه‌ن".


له‌ 29ی ئایاردا، به‌رپرسانی ئیماڕاتی، هاوشان له‌گه‌ڵ هاوتا سعودیی و ئورد‌نییه‌كانیان، سه‌ردانی ناوچه‌ كوردییه‌كانی سوریایان كرد، كه‌ له‌ ژێر ده‌ستی هێزه‌كانی سوریای دیموكراتدایه‌ (هاوپه‌یمانی چه‌ند گروپێكی چه‌كدارییه‌ و یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌لی كوردیی دیارترینیانه‌)، له‌گه‌ڵ یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌لدا كۆبونه‌ته‌وه‌ له‌ "قامیشلۆ"، ئه‌م‌ سه‌ردانه‌ گومانه‌كانی ئه‌نكه‌ره‌ی سه‌باره‌ت به‌ هاوپه‌یمانی ئیماڕات له‌گه‌ڵ یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌لدا به‌ مه‌به‌ستی لاوازكردنی رۆڵی توركیا، به‌هێزتر كرد.

 

ململانێی ئیماڕاتی – توركی له‌ سوریا


ئه‌مڕۆ له‌ عه‌فریندا، هه‌رچه‌ند پاش شه‌ش مانگ له‌ شكستهێنانی یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل به‌ڵام زامنی ئاشتیی له‌ شاره‌كه‌دا نییه‌، توركه‌كان له‌ دۆخێكی قورسدان.
ئه‌نكه‌ره‌ له‌ ئێستادا ده‌یه‌وێت خۆی له‌ نێوانی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان و روسیادا بهێڵێته‌وه‌، تاكو بتوانێت نفوزێكی گه‌وره‌تری هه‌بێت بۆ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر گۆڕانكارییه‌كانی سوریا.
به‌رپرسانی توركیا پێیانوایه‌، هه‌ر رێكه‌وتنێك له‌ باره‌ی سوریاوه‌ له‌ نێوان واشنتۆن و مۆسكۆدا ده‌بێته‌ هۆی له‌ ناوبردنی هه‌موو ئه‌م گریمانانه‌ به‌ توندی.


هه‌روه‌ها هیچ یه‌ك له‌ روسیا و ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ چاوی حكومه‌تی توركیاوه‌ ناڕواننه‌ یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌لی كوردی، بۆیه‌ ئه‌نكه‌ره‌ ترسی له‌وه‌ هه‌یه‌ مۆسكۆ و واشنتۆن، توركیا ناچار بكه‌ن تا له‌و ناوچانه‌ی باكوری سوریا بكشێته‌وه‌، كه‌ پێشتر و له‌مساڵدا ده‌ستی به‌سه‌ردا گرتوون.
ئه‌وه‌ی نیگه‌رانی به‌رپرسانی توركیی زیاتر كردووه‌، ئه‌و راپۆرتانه‌یه‌ له‌ باره‌ی ئه‌گه‌ری رێككه‌وتنی رژێمی ئه‌سه‌د و یه‌كینه‌‌ كوردییه‌كان بۆ دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵات بڵاوده‌كرێنه‌وه‌.


له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا، ئه‌گه‌ری دانه‌پاڵ سوپای رژێمی سوریا له ‌لایه‌ن هێزه‌ كوردییه‌كانه‌وه‌، له‌ هێرشكردن بۆ وه‌رگرتنه‌وه‌ی پارێزگای "ئیدلب" له‌ هێزه‌ ئیسلامییه‌ سوننیه‌كان كه‌ توركیا پشتیوانیان ده‌كات، مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌یه‌ له‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌نكه‌ره‌.
له‌م گۆڕانكارییانه‌ی دواییدا، یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل رۆڵی سه‌ره‌كی ده‌بینن له‌ دۆخی ئه‌منیی شێواوی سوریادا، له‌گه‌ڵ ئه‌و كاریگه‌ره‌ دوورانه‌ی له‌سه‌ر ئاسایشی سنووره‌كانی باشووری توركیا دروستی ده‌كات.

 

ert
عه‌فرین دوای داگیركردنی له‌ لایه‌ن توركیا و گروپه‌ چه‌كداره‌ سوریه‌ هاوپه‌یمانه‌كانیه‌وه‌


له‌ كۆتایی رێگه‌كه‌دا، عه‌فرین رۆڵی به‌ره‌ی پێشه‌وه‌ی جه‌نگی ئیماڕات ده‌بینێت، بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی نفوزی توركیا.‌
به‌رپرسان و ده‌زگا راگه‌یاندنه‌كانی ئیماڕات، دژایه‌تی خۆیان بۆ هه‌ڵمه‌تی ئه‌نكه‌ره‌ دژی كورده‌كان چه‌ند هێنده‌ كردووه‌ته‌وه‌‌، ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ ئیماڕاتییه‌كان رویه‌كی گه‌شیان هه‌بێت له‌ ناو كورده‌كاندا، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وه‌ له‌سه‌ر حسابی په‌یوه‌ندییه‌كانی ئیماڕات بێت له‌گه‌ڵ ئه‌نكه‌ره‌دا.


هه‌روه‌ك چۆن ئیماڕات وه‌به‌رهێنانی كردووه‌ له‌ كوردستانی عێراقدا له‌ نیوه‌ی دووه‌می سه‌ده‌ی رابردووشدا پاش روخانی سه‌دام، به‌هه‌مان شێوه‌ پێیوایه‌ یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل له‌ داهاتووی سوریادا به‌شێكی هه‌میشه‌یی ده‌بن له‌ پرۆسه‌ی سیاسیی وڵات، ئه‌مه‌ش هاوكاری ستراتیژێتی ئه‌منی ئیماڕات ده‌بێت.
هه‌روه‌ها گروپه‌ چه‌كداره‌ ئیسلامییه‌كانی ناو عه‌فرین، كه‌ توركیا پشتیوانیان ده‌كات، هه‌ڕه‌شه‌ن بۆ سه‌ر ئه‌و نمونه‌ عه‌لمانییه‌ی ئیمارات ده‌یه‌وێت له‌ سوریا و وڵاتانی تری عه‌ره‌بیدا بڵاوببێته‌وه‌، له‌ هه‌مان كاتدا گروپه‌ چه‌كداره‌كان كار له‌سه‌ر زیادكردن و قوڵكردنه‌وه‌ی نفوزی قه‌ته‌ر ده‌كه‌ن له‌ وڵاتی شامدا.


توڕه‌یی ئیمارات له‌ توركیا، به‌هۆی ڕۆڵیی له‌ هاوكاریكردنی قه‌ته‌ردا تاكو ئه‌و گه‌مارۆیه‌ی سعودیه‌ و ئیمارات پێشڕه‌وییان ده‌كرد تێپه‌ڕێنێت، نیگه‌رانیی ئیمارات له‌ ده‌ستكه‌وته‌ جیپۆلۆتیك و ئابورییه‌كانی توركیا له‌ باكوری ئه‌فه‌ریقا و ده‌ریای سوردا، وا ده‌كات ئیمارات پێشوازیی له‌ رێكه‌وتنێكی ئه‌مهریكیی – روسیی بكات، بۆ فشار خستنه‌ سه‌ر توركیا تاكو له‌ باكوری سوریا بكشێته‌وه‌، ئه‌مه‌ش به‌كارهێنانی یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌له‌، كه‌ هاوپه‌یمانێتی له‌گه‌ڵ ئێران نییه‌، دژی پاوانخوازیی توركیی.

ــ

ئیمارات و توركیا پاش ئه‌وه‌ی به‌ درێژایی شه‌ڕی سارد له‌ سه‌نگه‌ری به‌ره‌ی دژ به‌ شوعیه‌ت بوون به‌ سه‌رۆكایه‌تی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان، به‌ڵام پاش سه‌ركه‌وتنی پارتی داد و گه‌شه‌پێدان له‌ ساڵی 2002 وه‌ك دوو ركابه‌ری سه‌رسه‌خت ده‌رده‌كه‌ون له‌سه‌ر نفوز و پێگه‌یان له‌ جیهانی عه‌ره‌بیدا.


له‌م چوارچێوه‌یه‌دا، ژیرانه‌یه‌ ئیمارات به‌ڵگه‌ به‌مه‌ بێننه‌وه‌ بۆ پشتگیریی ته‌واویان له‌ هه‌ماهه‌نگیی نێوان هه‌ردوو زلهێزه‌كه‌، ئه‌مه‌ش وای له‌ ئیماراتییه‌كان كرد له‌ سه‌ره‌تاكانی ساڵی 2017دا و له‌ "سیشیل"، به‌ ماوه‌یه‌كی زۆر كه‌م له‌ گه‌یشتنی ئیداره‌ی تره‌مپ به‌ ده‌سه‌ڵات كۆبوونه‌وه‌یه‌ك ئه‌نجام بده‌ن، كه‌ هه‌وڵ بده‌ن بۆ دۆزینه‌وه‌ی چاره‌سه‌رێك بۆ قه‌یرانی سوریا، كه‌ نفوزی ئێرانی كه‌مبكاته‌وه‌ و رێگه‌ له‌ توركیا بگرێت، كه‌ ببێته‌ خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندیی درێژخایه‌ن له‌ سوریادا.


پێویسته‌ ململانێی ئیماراتیی – توركیی له‌ چوارچێوه‌ی خۆپیشاندانه‌كانی به‌هاری عه‌ره‌بیی ساڵی 2011دا ته‌ماشا بكرێت، هاوشان له‌گه‌ڵ دابه‌زینی هه‌ژمونی ئه‌مه‌ریكیی له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی ئاڵۆزدا.
ئیمارات و توركیا پاش ئه‌وه‌ی به‌ درێژایی شه‌ڕی سارد له‌ سه‌نگه‌ری به‌ره‌ی دژ به‌ شوعیه‌ت بوون به‌ سه‌رۆكایه‌تی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان، به‌ڵام پاش سه‌ركه‌وتنی پارتی داد و گه‌شه‌پێدان له‌ ساڵی 2002 وه‌ك دوو ركابه‌ری سه‌رسه‌خت ده‌رده‌كه‌ون له‌سه‌ر نفوز و پێگه‌یان له‌ جیهانی عه‌ره‌بیدا.


به‌رپرسانی ئه‌نكه‌ره‌ كرانه‌وه‌ی سیاسیی له‌ ناوچه‌كه‌ له‌ ساڵی 2011دا، وه‌ك هه‌لێكی به‌ نرخ قۆسته‌وه‌ بۆ بڵاوكردنه‌وه‌ی نفوزی توركیا له‌ رێگه‌ی ئیسلامییه‌كانه‌وه‌، له‌ وێنه‌ی ئیخوان موسلمینی سوریا، پارتی ئازادی و دادپه‌روه‌ریی میسری، پارتی دادپه‌روه‌ریی و بونیادنانی لیبیا، پارتی راپه‌ڕینی تونسی - نه‌هزه‌-، بزوتنه‌وه‌ی حه‌ماسی فه‌له‌ستینی، پارتی چاكسازیی یه‌مه‌نی.


له‌ به‌رانبه‌ردا، سه‌ركردایه‌تی ئه‌بوزه‌بی هه‌ستی به‌ مه‌ترسی ده‌كرد، ئه‌مه‌ش وایكرد ته‌واوی گروپه‌ ئیسلامییه‌كان بخاته‌ لیستی تیرۆره‌وه‌.
ئه‌مڕۆ له‌ ته‌واوی ناوچه‌كانی مه‌غریب، نیمچه‌ دورگه‌ی عه‌ره‌بی، رۆژئاوای عه‌ره‌بیی، هه‌ریه‌ك له‌ توركیا و ئیمارات كار له‌سه‌ر به‌هێزكردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ تایبه‌تییه‌كانی خۆیان ده‌كه‌ن، كه‌ وه‌ك ده‌رده‌كه‌وێت گێرمه‌ و كێشه‌ی زۆرتر به‌دوای خۆیدا دێنێت، ئه‌م ململانێیه‌ له‌ ئێستادا له‌ جه‌نگی هه‌مه‌چه‌شنه‌ی هه‌ردوولا‌ له‌سه‌ر ئاینده‌ی عه‌فرین خۆی ده‌بینێته‌وه‌، كه‌ ئاشكرایه‌ عه‌فرین كۆتا ناوچه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست نییه‌، كه‌ رۆژ به‌ رۆژ ئاڵۆزتر و پشێویی زیاتر تێده‌كه‌وێت.

ن: جۆرجیۆ كافییرۆ ــ الخليج الجديد

rty
ريــــــــكـــــــلام 

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك