چیرۆكی یەكەم هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان بە گێڕانەوەی محەمەدی حاجی مەحمود

" یەكێتی‌ و پارتی دەستیان كرد بە تەزویر و منیش بە برادەرانی خۆمانم وت ئەوان چیان كرد ئێوەش بیكەن"

چیرۆكی یەكەم هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان بە گێڕانەوەی محەمەدی حاجی مەحمود

940 خوێندراوەتەوە

" یەكێتی زۆر داوایان كرد كە وا با سۆسیالست‌و یەكێتی بە یەك لیست بەشداری بكەین‌و دكتۆر "مەحمود عوسمان"یش لە خۆ پاڵاوتن بۆ ڕابەری بزوتنەوەی ڕزگاریخوازی كورد بكشێتەوە، لەبەرانبەر ئەمەدا یەكێتی بەڵێنیاندا كە سەرۆكی پەرلەمان یان سەرۆكی حكومەت بدەن بە سۆسیالست".
محەمەدی حاجی مەحمود، سكرتێری حیزبی سۆسیالست دیموكراتی كوردستان، لە بەرگی چوارەمی كتێبەكەیدا " ڕۆژ ژمێری پێشمەرگەیەك" دا، وا دەڵێت.

 
كە گفتوگۆكانی بەرەی كوردستانی‌و ڕژێمی عێراق لە كۆتایی مانگی 10ی ساڵی 1991‌و شكستیان هێناو دوای ئەوەی حكومەتی عێراق دامودەزگا ئیدارییەكانی لە ناوچەكانی كوردستان كشاندەوە، سەكردایەتی بەرەی كوردستانی كە ئەو كات لە حەوت حیزب " یەكێتی، پارتی، سۆسیالست، شیوعی، پارتی گەل، پاسۆك، زەحمەتكێشان" پێكدەهات، بیرۆكەی دامەزراندنی پەرلەمانی گەڵاڵە كردو بۆ تاوتوێكردنی ئەو پرۆژەیەش، لیژنەیەكی 15 كەسی لە دادوەرو یاسا ناسان‌و نوێنەرانی حیزبەكان پێكهێنرا.


لیژنەی ڕِاسپێردراو لە 23ی مانگی 12ی ساڵی 1991 تا 28ی ئەو مانگە، چەند كۆبوونەوەیەكی ئەنجام داو پرۆژە یاسایەكیان پێشكەشی سەركردایەتی بەرەی كوردستانی كرد.


لە 28 – 4- 1992داو لە پرۆژە پێشكەشكراوەكەی ئەو لیژنەیەوە، یاسای ژمارە 1ی ساڵی 1992 بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتیمانی كوردستان پەسەند كراو لە 19 – 5 – 1992 بە بەشداری نزیكەی یەك ملیۆن دەنگدەر، هەڵبژاردنی یەكەمین خوولی پەرلەمانی كوردستان ئەنجامدرا.

محەمەدی حاجی مەحمود، لە چیرۆكی گێڕانەوەی یەكەمین هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان لە بیرەوەرییەكانیدا دەڵێت:"" لە 19 – 3- 1992 كۆبوونەوەی سەركردایەتی سیاسی بەرەی كوردستانی كرا لەسەر هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان، كێشە لەسەر ئەوە دروستبوو كە بەربەستی لە 7% دابنرێت، پارتی پێداگری لەسەر بەربەستی 7% دەكرد، دەیانووت ئەگەر وا نەبێت ئێمە بەشداری ناكەین، هەر سێ حیزبی پارتی گەل‌و شیوعی‌و سۆسیالست ناڕەزاییان بەرانبەر ئەو عینادییەی پارتی دەربڕی".

،،

محەمەدی حاجی مەحمود:"" لە 19 – 3- 1992 كۆبوونەوەی سەركردایەتی سیاسی بەرەی كوردستانی كرا لەسەر هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان، كێشە لەسەر ئەوە دروستبوو كە بەربەستی لە 7% دابنرێت، پارتی پێداگری لەسەر بەربەستی 7% دەكرد، دەیانووت ئەگەر وا نەبێت ئێمە بەشداری ناكەین


بە پێی گێڕانەوەی محەمەدی جاجی مەحمود لە 29- 3- 1992 دا دیسان كۆبوونەوەی سەركردایەتی بەرەی كوردستانی سەبارەت بە هەڵبژاردن ئەنجام دراوەو دیسان پارتی جەختی لە بەربەستی 7% كردووەتەوە.


دانانی بەربەستی لە 7% ترسی لای حیزبەكانی دەرەوەی پارتی‌و یەكێتی دروستكردووەو بۆ لابردن یان كەمكردنەوەی ئەو بەربەستە، نوێنەری سۆسیالست‌و شیوعی‌و پارتی گەل، سەردانی مام جەلالیان كردووە.

oij
به‌رگی كتێبی بیره‌وه‌رییه‌كانی محه‌مه‌دی حاجی مه‌حمود


" بۆ لابردنی بەربەستی لە 7% نوێنەری پارتی گەل‌و شیوعی‌و سۆسیالست چووینە لای مام جەلال، مام جەلال وتی ئێمەش دەمانەوێت حیزبەكانیتریش دەربچن‌و بەشدرابن لە پەرلەمان، وتی من پێمباشە هەڵبژاردنەكە بازنەیی بێت‌و بەربەستیش لە 4% بێت، یان كەمتر، چونكە لە 7% بۆ هەموو حیزبەكان زۆرە".


سكرتێری حیزبی سۆسیالست دیموكرتی كوردستان باس لە كۆبوونەوەیەكی باڵای بەرەی كوردستانی دەكات كە بۆ ئەوە بووە كە تاوتوێی دانانی هێمایەك بكەن بۆ حیزبەكان، تا ئەوە ببێتە ناسنامەی ئەو حیزبە، تا كەسانی نەخوێندەوار ئەو حیزبە بناسنەوە كە دەیانەوێت دەنگی پێبدەن، " لە سەر ئەوەی چی ببێتە هێما بۆ ناسینەوەی حیزبەكان بە تایبەت بۆ ئەو دەنگدەرانەی كە نەخوێندەوارن، لە ڕۆژی 8- 4- 1992 بەرەی كوردستانی كۆبوویەوە، پارتی وتی ئێمە ڕەنگی خۆمان هەیەو دیارە كە زەردە، شیوعیش وتوویان ڕەنگی ئێمەش دیارە كە سوورە، یەكێتی‌و سۆسیالست لەسەر ڕەنگی سەزو شین بوو بە كێشەیان، كاتێك ئێمە وتمان ڕەنگی سەوز هەڵدەبژێرین یەكێتی قبوڵیان نەكردو وتیان دەبێت سەوز بۆ ئێمە بێت، ئیتر سەوز بوویە ڕەنگی یەكێتی‌و شین بۆ سۆسیالست".


بە وتەی محەمەدی حاجی مەحمود، پارتی گەل كە سامی عەبدولڕەحمان سكرتێریان بوو، وتوویانە زەردو شین دەكەینە ئاڵامان، بەڵام پارتی بە توندی ڕەتی كردووەتەوەو ڕێگەی نەداوە، بۆیە دواتر سەوزو زەردیان تێكەڵ كردووەو بزوتنەوەی ئیسلامیش سپی‌و سەوز.


لەگەڵ یەكەم هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستاندا، هاوكات هەڵبژاردن بۆ ڕابەری ڕزگاریخوازی كورد ئەنجام دەدراو هەریەكە لە ) مام جەلال‌و مەلا عوسمان عەبدولعەزیزو مەسعود بارزانی‌و دكتۆر مەحمود) كاندیی ئەو پۆستە بوون.

،،

لەگەڵ یەكەم هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستاندا، هاوكات هەڵبژاردن بۆ ڕابەری ڕزگاریخوازی كورد ئەنجام دەدراو هەریەكە لە ) مام جەلال‌و مەلا عوسمان عەبدولعەزیزو مەسعود بارزانی‌و دكتۆر مەحمود) كاندیی ئەو پۆستە بوون.


محەمەدی حاجی مەحمود باسلەوە دەكات كە ڕەسووڵ مامەند پێشنیاری كردووە كە دكتۆر مەحمود عوسمان لەبەرانبەر مام جەلال‌و مەسعود بارزانی‌و مەلا عوسمان عەبدولعەزیزدا خۆی كاندید بكات،" ڕسووڵ مامەند دەیوویست دكتۆر مەحمودی لە كۆڵ ببێتەوە".


سكرتێری حیزبی سۆسیالست ئاماژە بەوە دەكات كە ئەو لەگەڵ خاڵە حاجی دا پێشنیاری ئەوەیان كردووە كە لەگەڵ یەكێتی دا بە لیستێك دا ببەزن‌و بۆ ئەو مەبەستەش چوونەتە لای مام جەلال‌و ئەویش پێشنیارەكەیانی پێباشبووە، " بەمام جەلالمان وت بۆ ئەو مەبەستە سەردانی مەكتەبی سیاسی سۆسیالست بكەو قسە لەگەڵ ڕسووڵ مامەند بكە".


محەمەدی حاجی مەحمود باسلەوە دەكات كە لەو كۆبوونەوەیەدا، مام جەلال پێووتوون كە 12 ئەندام پەرلەمان‌و سەرۆكی پەرلەمان، یان سەرۆكی حكومەت بۆ ئێوە دەبێت، " ئێمەش وتمان 17 كورسی پەرلەمان، ئەو وتی لە نێوان 12و 17دا ڕێدەكەوین".


دوای ئەوەی كە مام جەلال‌و سەركردایەتی یەكێتی سەردانی سۆسیالست دەكەن، ڕسووڵ مامەند بەو ڕیچكەوتنە ڕازینابێت‌و وەكو محەمەدی جاجی مەحمود دەڵێت:" ڕسووڵ مامەند دژی ئەوە بوو، دەیووت ئەوە یەكێتی دەزانن دەرناچن، بۆیە كەوتوونەتە پەلەقاژە".


بەمەبەستی كشانەوەی دكتۆر مەحمود عوسمان لە خۆ پاڵاوتنی بۆ ڕابەری ڕزگاریخوازی گەلی كورد، بەناوی نەوشیروان مستەفاو یەكێتییەوە شەوكەتی حاجی مشیرو مولازم عومەر دەچنە مەكتەبی سیاسی حیزبی سۆسیالست‌و داوا دەكەن كە دكتۆر مەحمود خۆی هەڵنەبژێرێت‌و بكشێتەوە، چونكە لە دەنگی مام جەلال كەمدەكاتەوەو بەوەش پارتی بەهێز دەبێت.


محەمەدی جاجی مەجمود دەڵێت:" چوین بۆ ماڵی كام نەوشیروان‌و ئەو داوایكرد كە دكتۆر مەحمود خۆی كاندید نەكات، چونكە هەردوو لامان زەرە دەكەین، دكتۆر مەحمود وتی با مام جەلال‌و كاك مەسعود خۆیان هەڵنەبژێرن".

dfc
فۆرمی ده‌نگدان له‌ هه‌ڵبژاردنی خولی یه‌كه‌می په‌رله‌مانی كوردستان له‌ ساڵی 1992


سكرتێری حیزبی سۆسیالست لە بەرگی چوارەمی كتێبی " ڕۆژ ژمێری پێَشمەرگەیەك"دا باسلە سیناریۆیەكی پارتی دەكات كە دوو ڕۆژ بەر لە هەڵبژاردنەكە ئەنجامیان داوەو وایان بڵاو كردۆتەوە كە پارتی‌و سۆسیالست ڕێكەوتنیان كردووەو سۆسیالست دەنگ بە مەسعود بارزانی دەدەن،" لە 17- 5- 1992 هەر سەیارەمان دەبینی ئاڵای شین‌و زەردی تێكەڵ كردووەو لە بارەگاكانی پارتی ئاڵای شین‌و زەرد پێكەوە هەڵواسراوە، لە هەموو شوێنەكانەوە بروسكەمان بۆ دەهات كە ئایا لەگەڵ پارتیدا ڕێكەوتن كراوە، پارتی لەناو خەڵكدا وایبڵاو كردەوە كە سۆسیالست دەنگ بە مەسعود بارزانی دەدەن".


وەكو محەمەی حاجی مەحمود باسیكردووە پارتی بەو كارەی یەكێتی ناڕەحەت كردووەو وایشیكردووە كە یەكێتی واز لە ململانێی پارتی بێنێت‌و بكەوێتە دژایەتی‌و ململانێ لەگەڵ حیزبی سۆسیالستدا.

،،

محەمەدی حاجی مەحمود :یەكێتی كارتی ئەحتیاتی دەنگدانی لە ئێران مسۆگەر كردبوو، حكومەتی عێراقی تەوجیهی دابوو بە هەموو دۆستەكانی لە كوردستان كە دەنگبدەن بە پارتی، خەڵكی لەكەركووكەوە دەناردو دەیوت بچن دەنگبدەن بە زەرد.


سكرتێری حیزبی سۆسیالست دەربارەی بەڕێوەچوونی ڕۆژی هەڵبژاردنەكە ئاماژەی بەوە داوە كە پارتی‌و یەكێتی دەستیا كرد بە تەزویرو ئەویش بە برادەرانی خۆیانی وتووە كە سندوقەكان بەجێمەهێڵن‌و ئەوان چیان كرد ئێوەش بیكەن.


ئەو دەشڵێت:"یەكێتی كارتی ئەحتیاتی دەنگدانی لە ئێران مسۆگەر كردبوو، حكومەتی عێراقی تەوجیهی دابوو بە هەموو دۆستەكانی لە كوردستان كە دەنگبدەن بە پارتی، خەڵكی لەكەركووكەوە دەناردو دەیوت بچن دەنگبدەن بەزەرد، هەرچی جاش‌و خەڵكی دەوروبەری موسڵە حكومەتی عێراقی بە ئیجباری دەیناردن دەنگ بدەن بە پارتی".


وەكو خۆی باسیدەكات كە قورسایی حیزبی سۆسیالست لە شارەزوورو ئەو ناوچەیە بووە بەڵام سۆسیالست لە ئۆردوگای نەسرو باریكە 150 دەنگیان وەدەستهێناوەو لە هەڵەبجەی تازە 170 دەنگ، بەڵام لە ئۆردوگای " باینجان" 4400 دەنگیان هێناوە، " بەمام ڕۆستەمم وت، ئێمە لەشارەزووردا كە قورسایی حیزبمان لەوێیە هێندە كەممان هێناوە بەڵام لە باینجان زۆرمان هێناوە، مام ڕۆستەم وتی ئێمە تەركیزمان لەسەر شارەزوور بووەو لەوێ تەزویرمان لێكردوون.
هەرچەندە جگە لە پارتی‌و یەكێتی هیچكام لە حیزبە بەشداربووەكان نەیانتوانی بەربەستی لە 7% تێپەڕێنن، بەڵام لە 23- 5-1992داو چوار ڕۆژ دوای هەڵبژاردنەكە كۆبوونەوەی سەركردایەتی بەرەی كوردستانی بەبەشداری گشت حیزبە بەشداربووەكانی هەڵبژاردنەكە ئەنجام دەدرێت‌و لە كۆبوونەوەكەدا مام جەلال بەوانی وتووە" بەختی خۆتان 5 كورسی بۆ بزوتنەوەو 3 كورسی بۆ سۆسیالست‌و 2 كورسی بۆ شیوعی‌و یەك كورسیش بۆ پارتی گەل".


هەرچەندە دواتریش بەڕێكەوتنی نێوان پارتی‌و یەكێتی پێیان وتوون كە 20 كورسییان پێدەدرێت‌و كورسییەكانی بزوتنەوە دەكرێتە 7 كورسی‌و 5 بۆ سۆسیالست‌و 3 بۆ شیوعی‌و 2 بۆ پارتی گەل، بەڵام سامی عەبدولڕەحمان‌و دكتۆر مەحمود عوسمان ئەوەیان ڕەتكردووەتەوەو وتوویانە ئێمە قانوون تێكنادەین‌و نامانەوێت‌و پیرۆزتان بێت.

 

author photo

ڕۆژنامەنوسی سیاسی و دیكۆمێنتەری سیاسی و مێژویی