قه‌یرانی یه‌كێتی ئه‌وروپا

یەكێتیی ئەوروپا له‌به‌رده‌م هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌و له‌ناو چووندا

قه‌یرانی یه‌كێتی ئه‌وروپا

939 خوێندراوەتەوە

پێشڕەو محەمەد - به‌شی یه‌كه‌م

ئەوروپا كەوتووەتە بەردەم قەیرانێكی گەورەوە، بە دەرچوونی به‌ریتانیا (برێكست)، قەیرانەكانی قوڵتر و ئاشكراتر كردووە. ڤێرنەر ڤایدنفێلد، سیاسەتناسی ئەڵمانیی دەڵێت لەسەرووی هەموویەوە ئەوە ئارەزووی لێكتێگەیشتن، ئاساییش، ئاشتیی، ئازادیی و خۆشگوزەرانیی ئابووریی بوو كە "پاڵی بە ئەوروپییەكانەوە نا ئەزموونی مەزنی تێكەڵبوون" بكەن. تەنانەت زۆر لە ڕۆشنبیرانی بەرەی چەپیش، وەك ئۆلریش بێكی سۆسیۆلۆژیست، یورگن هابرماسی فەیلەسوف یەكێتیی و یەكگرتنی ئەوروپا وەك پڕۆژەی ئاشتیی بۆ زاڵبوون بەسەر ناسیۆنالیزمدا دەبینن كە ئەو ناسیۆنالیزمە سەدەی بیستی كردبووە سەدەی ئاگر و خوێن و جەنگە ماڵوێرانكەرەكان.

ئەمەش هەمان ئەفسانەی خودی لایەنگرانی یەكێتیی ئەوروپاییە كاتێك دەنووسن یەكگرتنی ئەوروپا بریتی بوو لە ئامانجی "كۆتاییهێن بەجەنگە خوێناوییە گەورەكان لەنێوان وڵاتانی دراوسێدا كە ببووە هۆی جەنگی دووەمی جیهان" . بەڵام وەك ئێمە ئێستا دەیبینین پەیوەندییە كورتمەوداكە دەشكێت – و یەكێتیی ئەوروپا ترسی لە هەڵگەڕانەوەو لەناوچوونی خۆی هەیە. لە ئێستادا قەیرانی ئیتاڵیا و پێشتریش قەیرانی یۆنان و قەیرانی بەردەمی ئیسپانیا، دەرچوونی به‌ریتانیا، هاتنەسەركاری كۆنزەرڤاتیڤ و ڕاسیستەكان لە نەمسا و قەیرانی سیاسیی ئەڵمانیا و ئەگەری هاوپەیمانیی كۆنزەرڤاتیڤەكان و ڕاسیستەكان، ناوەندی قەیرانی سیاسیی هەمیشەیین لە ئەوروپادا. لەم نووسینەدا هەڵوەستەی لەسەر دەكرێت.

 

ناسەقامگیریی سیاسیی

دوای ماوەیەكی زۆر، حكومەتی هاوپەیمانیی ڕاستڕەوەكان لە ئیتاڵیا، لیگا و بزووتنەوەی پێنج ئەستێرە بە سەرۆكایەتیی سەرۆكوەزیران گویسیپە كۆنتە هاتەئاراوە. سێرجیۆ ماتارێلای سەرۆكی ئیتاڵیا، كە خۆی وەك گەرەنتیی و پارێزەری "بەرژەوەندییەكانی ئەوروپا"، واتا سەرمایەی دارایی دەوڵەتە گەورەكان لەقەڵەم دابوو، دواجار ڕازیبوو بە دروستبوونی كابینەكە.


ئەم هەنگاوە بێگومان چارەسەر بۆ قەیرانی سیاسیی ناهێنێت، لەباشترین حاڵەتدا، تەنها مەودایەكی باش دەبێت بۆ كەمێك هەناسەدانی زیاتر. ئەگەر حكومەتی ڕاستڕەوی ئیتاڵیا بیەوێت كڕیارانی جۆراوجۆری هەردوو پارتەكە لەو ناوچەیە بپارێزێت، ئەوا دەبێت هیچ نەبێت وەك خزمەتكردن لەپێناوی بەدیهێنان و بەرجەستەكردنی بەڵێنەكانی هەڵبژاردن دەربكەوێت. ئەم ئاستەی 15%ی "باجی جێگیر"ی نیۆلیبراڵەكان، كە بە مەبەستی "ڕزگاركردن"ی چینی ناوەڕاست، وردەبۆرژوازیی و لەسەرووی هەموویەوە سەرمایە، بۆ "داهاتی بنچینەیی" (basic income) گیراوەتە بەر، كە بزووتنەوەی پێنج ئەستێرە بەڵێنی بە لایەنگرانی داوە. باجە ئینتیقالییەكان لەوانەیە بەسەر دەوڵەمەنداندا بسەپێنرێن، لەكاتێكدا "داهاتی بنچینەیی نامەرجدار" لە باشترین حاڵەتدا ڕۆشنایی ڕۆژ وەك وردەنانێكی كاتیی بۆ هەژاران لە جیهانی ئیتاڵیدا دەبینرێت. قبوڵكردنی "خۆویستانە و ئیرادییانە"ی كاری پێنەدراو یان زۆر خراپ پێدراو (poorly paid) دەبێتە هەلومەرجێكی بنچینەیی بۆ گەیشتنی داهاتی بنچینەیی. ئەم داهاتەش بریتییە لەو خێر و كۆمەكە كۆمەڵایەتییەی تیایدا هاووڵاتیان لەلایەن دەوڵەتەوە بڕێكی كەمی داهاتیان هەیە. ئەم داهاتە سەربەخۆیە لە داهاتەكانی دیكە.


فۆرمی حكومەتی نوێ ڕاسیستییە. لەكاتێكدا زنجیرەیەك بەڵێنی دوور و درێژی سەرۆك، لەنێوان پارتەكانی هاوپەیمانیی‌و لەسەرووی هەموویانەوە یەكێتیی ئەوروپادا بوونی هەیە، حكومەت بەخێرایی دەستدەكات بە زیاتر بێ مافكردنی كۆچبەران و پەنابەران و تەنانەت لەوەش زیاتر، دەستدەكات بە فراوانكردنی سیستەمی كەمپ، دیپۆرتكردنەوەی زۆرەملێ و ئابڵوقەدانی میلیتارییانەی سنوورە دەرەكییەكانی یەكێتیی ئەوروپا. لەكاتێكدا ڕاستگەرای توندڕەو لە ئەوروپا – ڤیكتۆر ئۆربان، ستراچس، ماری لوپن، یان ئەلێكساندەر گاولاند – چێژ لەم هەنگاوە وەردەگرن و شادیی خۆیان دەگێڕن و پیرۆزبایی لەیەكتر دەكەن وەك چۆن پارتی ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئەڵمانیا پیرۆزبایی لە سویدییە دیموكراتەكانی هەڵبژاردنی مانگی ڕابردووی سوید كرد، ئەوا "هیومانیستەكان"ی وەك ئەنگێلا مێركڵ و ئەمانوێڵ ماكرۆن كە ڕاستەكان كێشەكانی سەرشانیان قورستر دەكەن، وردە وردە بگۆڕێن و بەرەو ڕاستگەرای توندڕەو وەربچەرخێن، وەكچۆن هاوپەیمانەكەی مێركڵ، هۆرست زیهۆفە، وەزیری ناوخۆی ئەڵمانیا و سەرۆكی پارتی كۆمەڵایەتیی مەسیحیی باڤاریا، بەڕاشكاوی بەرەو ئەم ئاراستەیە وەرچەرخاوە.


بەڵام ناسەقامگیریی سیاسیی بەتەنها كورت نابێتەوە بۆ ئیتاڵیا. لە ئیسپانیا، حكومەتی كۆنەپارێز و كۆنزەرڤاتیڤی پێشووی ڕاخۆی لەژێر هەلومەرجی قەیراناویدا دەستی لەسەر كار هەڵگرت. ئایا بەچ پێوەرێك سانچێزی سۆسیال دیموكرات، لە پارتی پۆسێ، كە تەنها كەمینەیە لە پەرلەمانی ئیسپانیادا، دەتوانێت بمێنێتەوە و خۆی ڕابگرێت؟ تا چەند ئەو حكومەتە دەتوانێت هەلومەرجی كۆمەڵایەتیی بە پشت بەستن بە بودجەی حكومەتی كۆنزەرڤاتیڤەكان بگۆڕێت و باشتری بكات؟ چەندە دەتوانێت چەوساندنەوەی سەر خەڵكی كەتەلۆنیا و باسك درێژە پێبدات، كە نكوڵی لەهەموو مافێكی چارەی خۆنووسینیان كراوە و پێشتر حكومەتی كۆنەپارێزی ڕاخۆی، هێرشی توندی كردە سەریان؟


ناسەقامگیریی سیاسیی لە چەندین وڵاتی دیكەی ئەوروپاشدا بەڕوون و ئاشكرایی دەبینرێت – لەئێستادا و لەسەرووی هەموویەوە گەشە و هەڵكشانی پارتە ڕاستڕەوەكان و پارتە ڕاستگەرا ڕاسیستە توندڕەوەكان وەك ئەوەی ئێستا لە بەشێكی بەرچاوی ئەوروپای خۆرهەڵاتی و نەمسا و ئیتاڵیا دەسەڵاتیان بەدەستەوەیە و ئەزموونی ئەم دواییەی ئەڵمانیاش هەڕەشەی دووەمە و هەڕەشەی هەرە گەورەشە لە هەمانكاتدا.


بەڵام هەر بەم دواییانە بزووتنەوەی جەماوەری بە كردەی جەماوەریی و مانگرتنی جەماوەرییش لەهەڵكشاندایە. كرێكارانی فەڕەنسا لە مانگرتنی گەورەدابوون دژی بڕیارەكانی ئەمانوێل ماكرۆن كە هێرش بوو بۆسەر ماف و ئازادییەكانی كرێكاران. لە یۆنان، سیستەمی هاتوچۆ و هەروەها بەشی سەرەكیی سیستەمی گواستنەوە و باركردن و بەشێكی بەرچاوی تەندروستیی، بەتەواوی لەكارخراون.


بەڵام قەیرانی سیاسیی لە باشووری ئەوروپا لەسەرووی هەموویەوە قەیرانی یەكێتیی ئەوروپایە. بێگومان، ئەوە بەڕێكەوت نییە كە خودی ئەم قەیرانانە بە توندوتیژییەكی تایبەتەوە لە باشووری ئەوروپا دەردەكەون، ئەو وڵاتانەی ئابوورییەكانیان و دانیشتووانیان بەدەست بەرنامەكانی سگهەڵگوشینی ئابووریی(austerity programmes)ـیەكی توندەوە دەناڵێنن كە لەلایەن ئەڵمانیاوە بەسەریاندا سەپێنراوە. یۆنان لەژێر سەپاندنی هەلومەرجی سگهەڵگوشینی ئابوورییەوە بەرەو داڕمانی تەواوەتیی ڕۆیشتووە و تەنها دووبارە سەقامگیر دەبێتەوە ئەگەر لەڕێگای حكومەتی سیریزاوە لەبەرژەوەندییەكانی یەكێتیی ئەوروپادا بجوڵێتەوە. واتا دیسان ئەو یاسایانەی ئەو یەكێتییە بەسەریاندا دەسەپێنێت: قەرزی زیاتر، كۆنتڕۆڵی سنوورەكان لە پەنابەران و وەرگرتنی زیاتری پەنابەران – ئەگەرچی یۆنان لە مانگی ڕابردوودا بڕیاریدا چیتر پەنابەر ناونووس نەكات و ئەمەش قەیرانەكانی قوڵتر كردووەتەوە – و بەتایبەتیكردنی زیاتری كەرتە گشتییەكان. لە ئیسپانیا، كۆنزەرڤاتیڤەكان و سۆسیال دیموكراتەكان بەتەواوی خەریكی ئەنجامدانی ئەم ئەركانەن بۆ یەكێتیی ئەوروپا بەڵام هێشتا لەلایەكی دیكەوە، قەیرانی پەنابەران و قەرز، هەڕەشەیەكی دیكەیە لەسەر یەكێتیی ئەوروپا لەو وڵاتەدا.

قەیران و گلبوونەوە ئابوورییەكان

لە ئیتاڵیا، ئیفلیجبوونی ئابووریی بەهۆی قەیرانەكانەوە تەنها نەبووەتە هۆی هەڵكشانی ڕێژەی بێكاریی بۆ بڕی 11% (بەراورد بە 5.8% لە ساڵی 2007)، بەڵكو هەروەها بووەتە هۆی بڕینی خزمەتگوزاریی و بیمە كۆمەڵایەتییەكان و لەدەستدانی كرێ ڕاستەقینەكان، سنوورداركردنی مافەكانی یەكێتییە كرێكارییەكان، زیاتر دابەزاندنی كرێكان و جیاوازییە گەورەكانی نێوان هەرێمەكانی باشوور و باكووری ئیتاڵیا. ئەمەش بێگومان بەهۆی سیاسەتی گلدانەوەی بانكەكان و سەقامگیركردنی سیستەمی دارییە بووە كە قەرز – هەم لە كەرتی گشتیی و هەم كەرتی تایبەتدا – گەورەبوونێكی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە، ئەمەش سەرەڕای بەرنامەكانی سگهەڵگوشینی ئابوورییەوە لەلاكەی دیكەوە. بەتەنها لە كەرتی گشتیدا، كۆی قەرزی گشتیی بریتییە لە 2.3 تریلیۆن یۆرۆ كە دەكاتە هەزار ملیار و شەش سەد ملیۆن یۆرۆ. باجی زۆرەملێی سەركوتكارانە وەك بلۆكێك وایە بەقاچی خەڵكەوە گرێدرابێت و خرابێتنە دەریاوە و هەرەسهێنان و ئیفلاسبوونیش هەڕەشەیەكی بەردەوامە لەسەر ئەو وڵاتە.

بەڵام سەرەڕای هەموو ئەمانە، گرفتە بەرچاوەكانی كەرتی بانك هۆكاری ئەم قەیران و كێشانەن. كێشە نوێكان وەك بڵق سەرهەڵدەدەنەوە، بەتایبەت لە بازاڕەكاندا، بەڵام هەروەها لە كەرتە موڵكدارێتییە ڕاستەقینەكان و داراییە گشتییەكانیشدا. ئەگەر هەر یەكێك لەم كێشانە بەتەواوی لەكۆنتڕۆڵ دەربچن، هەڕەشەیەكی گەورە دەبێت نەك تەنها لەو وڵاتەدا و بۆ تاكەكانی – بەڵكو لەسەرووی هەموویەوە، كەوتنی ئیتاڵیا سەرجەمی یەكێتیی ئەوروپا بەرەو ناو قەیرانەكە ڕادەكێشێت و كۆی ناوچەی یۆرۆ بەدوای خۆیدا دەخاتە زەلكاوەكەوە.


یەكێتیی ئەوروپا و ناوچەی ئەوروپا (Eurozone) لەم ساڵانەی دواییدا ئەزموونی گەشەیەكی زۆر كەم و لاوازی ئابوورییان كردووە. قەیرانی دارایی لە ئیتاڵیا نەك بەو ئاسانییە چارەسەر ناكرێت و هەڵناگیرێت، بەڵكو هەروەها قەیرانی زۆر قوڵتریش بەدوای خۆیدا دەهێنێت. لەگەڵ ئەوەشدا، بێگومان، مەسەلەی قەرزی ئیتاڵیا بەتەنها كێشەیەكی حساباتی نییە. بەڵكو بەپێچەوانەوە، دەستاودەست دەكات بەناو كۆی نەزمی ئەوروپیدا، كێشەیەك كە دەتوانێت فەرمان بە دەسەڵاتی ئیمپریالیستیی بكات یان زەختی لەسەر بكات بۆ جەنگێكی گەورەتر.

 

سیاسەت و ئابووری

هیچ گومانێك لەوەدا نییە كە خكومەتی ئیتاڵیا حكومەتێكی تەواو ڕاسیست، كۆنەپارێز و دژەئەوروپییە (واتا ئەنتی ئیستەیبلشمێنتە). بەڵام، ڕاستییەكە ئەوەیە كە ئەمە بانگەوازێكە بۆ دووبارە ڕێكخستنەوەی سیستەمی دارایی ئەوروپا و بڕینی قەرزی 250 ملیار یۆرۆیی قابیلی تێگەیشتنە نەك بەتەنها لە گۆشەنیگای كۆی سەرمایەی ئیتاڵییەوە، بەڵكو تەنانەت لە ڕوانگەی ستراتیژی ڕیفۆرمی یەكێتیی ئەوروپاوە ژوورێكی كەمێك بچووكتر بۆ هەناسەدان بە وڵاتانی لاوازتر دەبەخشێت.
لەگۆشەنیگای سیاسەتی دارایی باڵادەستی ئەڵمانییەوە، "بڕینی قەرز" هاوشێوەی خواستی یۆنان وەك باڵاترین شێوازی "دوژمنایەتییكردنی ئەوروپا" دەردەكەوێت. بێگومان، حكومەتی ئیتاڵیی و ڕاستڕەوەكان زەخت لەسەر بەرلین، پاریس یان برۆكسل دەكەن تا خۆیان وەك "بەرگریكارانی ڕاستەقینە"ی ئیتاڵیا پیشان بدەن. ئەوان دەیانەوێت وا پیشانی بدەن كە ئەوە بەتەنها یەكێتیی ئەوروپایە دەبێت دەرهەق بەم قەیرانانەی وڵات سەرزەنشت بكرێت نەك خودی هەلومەرجە سەرمایەدارییەكان یاخود سیاسەتی حكومەتیی سەرمایەخوازی ئەو وڵاتە.


بێگومان ئەڵمانیا و فەڕەنسا سەرزەنشتی حكومەتی هەنوكەیی بۆ بەرپرسیارێتیی هەرجۆرە قەیرانێك دەكەن لە ئیتاڵیا – ئەگەر سیاسەتی دارایی لەلایەن بەرلینەوە بسەپێنرێت یان بەجۆرێك لەلایەن پاریسەوە دەستكاریی تێدا بكرێت ئەوا دەبووە چیرۆكێكی سەركەوتوو بۆ جەماوەری ئەوروپا. بەڵام قەیرانی قەرزی ئیتاڵیا نەك تەنها دەسەڵاتی لەدەستدەرچوو وێران دەكات – لەهەمانكاتدا هەروەها چەندین زەخت و فشار بۆ سەرمایەی دارایی و حكومەتەكانی ئەڵمانیا و فەڕەنسا دروستدەكات، لەكاتێكدا كابینەی حكومەتیی لەڕۆما دواجار بەستراوەتەوە بە پشتیوانیی (ECB) و یەكێتیی ئەوروپا لەپێناوی بەرگرتن بە تەقینەوەی قەیرانی دارایی.


هەڕەشەی جەنگی بازرگانیی لەگەڵ ئەمریكا هەلومەرجەكە بەشێوەیەكی بەرچاو و گەورەتر خراپتر دەكات. لەئێستادا، ململانێكە هێشتا بەشێوەیەكی ڕێژەیی كاریگەریی لەسەر بەشە بچووكەكانی ئابووریی دادەنێت. بەڵام ئەم ناكۆكییانە وردە وردە سەر بۆ سنووری دیكە دەكێشن و بەدوای بیانووی گونجاوتردا دەگەڕێن تا بتەقێنرێنەوە. زوو یان درەنگ ئەمە هەڕەشە لە جوڵەی كاڵاكان بۆ جوڵەی سەرمایە دەكات. یەكێتیی ئەوروپا – لە سەرجەمی هەلومەرجی ئێستایدا – خۆی لەناو ڕەوشێكدا دەبینێتەوە كە قەیران و ناكۆكییە ناوەكییەكانی نەك تەنها لەم دامەزراوەیەدا دەردەكەون بەڵكو لەنێوان دەوڵەتانی ئەوروپا، نەتەوە سەرمایە نەتەوەییە جۆراوجۆرەكانیشدا خۆیان دەرەخەن.

 

كێبڕكێی ناوخۆیی ئیمپریالیزم

هەموو ئەمانە پیشانی دەدات كە ئێمە بە تەنها دەستوپەنجە لەگەڵ كاریگەرییەكانی قەیرانی جیهانیدا نەرم ناكەین كە لە 10 ساڵی ڕابردوودا جیهانی هەژاندووە. هیچ گومانێك لەوەدا نییە هۆكارەكانی ئەم قەیرانە، كە هێشتا هیچ چارەسەرێكیان بۆ نەدۆزراوەتەوە، دەبێتە هۆی بنەمای سەرهەڵدانە سیاسیی، ئایدیۆلۆژیی و كۆمەڵایەتییەكان كە بەجۆرێك لە جۆرەكان و بەشێوەیەكی بەرچاو لە دەیەی ڕابردوو لەسەر ئاستی جیهانیدا ڕوویانداوە – و هەروەها بنچینەی ئەو ڕاستییەش كە ئەم ڕاپەڕین و سەرهەڵدانانە توندوتیژیی زیاتر و تەقینەوەی زیاتر و هەڕەشەی زیاتر لەساڵانی داهاتوودا لەگەڵ خۆیاندا هەڵدەگرن.


ئەگەرچی قەیرانەكە وەك قەیرانی دارایی لە 2007/2008دا دەستی پێكرد، بەڵام ئەمە بەگشتیی قەیرانی سیستەمی سەرمایەداریی بوو. بڕی قازانج لە هەموو ئابوورییە گەورەكاندا بۆ ماوەیەكی درێژ دابەزیوە و كەوتووە. ئەوەی ئێستا ئێمە مامەڵەی لەگەڵدا دەكەین و دەیبینین بریتییە لە قەیرانی "سەرو-كەڵەكەكردن"ی كلاسیكیی كە تا ڕۆژی ئەمڕۆش ماوەتەوە و چارەسەر نەكراوە. بەڵام، وەڵامی ڕاستەوخۆی چینە باڵادەستەكان لە دەوڵەتە ئیمپریالیستییەكاندا بەرانبەر بە كەوتنی زیاتری بازرگانیی جیهانیی، دارایی جیهانیی و سیستەمی پارەیی و بانكی بریتیی بووە لە شەڕی پاراستنی سەرمایە گەورەكان هەم لە كەرتی پیشەسازیی و لەسەرووی هەموویەوە لە كەرتی دارایی واتا بانكیدا. بێگومان، لە یەكەم ساڵەكانی قەیرانی بەرفراوانی سەرمایەدا بووە هۆی كەوتن و قەیراناویبوون تا سەر ئاستی كەوتنی چەندین وڵاتی دیكە (ئەوروپای خۆرهەڵاتیی)، لە بەرانبەردا، بۆ ئەڵمانیا هێشتا توانا و دەرفەتە پیشەسازییەكانی دووبارە بونیاد نەناوەتەوە كە پێش 2007 هەیبووە.


ئەگەرچی مەیلی گەورەی سەقامگیركردنەوەی ئابووریی جیهانیی لەئارادایە، بەڵام سیاسەتی "پارەی هەرزانتر"، "ئاسانكاریی لەبڕی چەندایەتیی"دا لەلایەن ڕیسێرڤ فیدڕاڵی ئەمریكا و سێنتڕاڵ بانك (بانكی ناوەندیی) ئەوروپا بۆ كەمكردنەوەو دابەزاندنی باری قورسایی قەرز لەلایەن وڵاتە ئیمپریالیستییەكانە، بەڵام ئەمە لەهەمانكاتدا ئیعتبار و كرێدیتێكی زۆر هەرزانتری بۆ كۆمپانیاكان و بونیادنانی بوارەكانی سەرمایەگوزاریی قورخكاریی تازەی بۆ ئاست و بڕەكانی سوودی "زیادەی سەرمایە" خستووە بەردەستی كۆمپانیا گەورەكانەوە. بەڵام ئەمەش وەك خۆی دەمێنێتەوە لە وڵاتە پاشكۆكان، نیمچە كۆڵۆنیال و دەوڵەتە لاوازترە

ئیمپریالیستییەكاندا، كە كێشەكانی قەرزی ئەو وڵاتانە هەمیشە لەهەڵكشاندایە، هەروەكچۆن ئێستا دەتوانین لە ئیتاڵیا و توركیا ئەم پرۆسەیە بەڕوونی ببینین. لەناوچوونی سەرمایەگوزارییە بچووكەكان لەپشتی ئەو شتەی زەروورە بۆ شەپۆلێكی نوێ و بەرزی كەڵەكەكردن، هێواشبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە و دواخراوە. بەڵام لە بەرانبەردا، ڕێژەی گەورەی سەرمایە زیادەكان هەڵكشانی گەورەی بەخۆیەوە بینیوە.


هۆكاری ئەمەش لەنێو خودی نەزم و حاكمییەتی ئیمپریالیستیی دایە، كە سەرمایە داراییەكان، و مۆنۆپۆلە گەورەكان پێویستبووە پاشەكشە بكەن، بووەتە هۆی خەبات لەپێناوی دابەشكردنەوەی ئابووریی و سیاسیی لەئاستی جیهانیدا – وەك چۆن لە ئەوروپادا خەبات بۆ "بونیادنان و دروستكردن"ی یەكێتیی ئەوروپا بڕیاری كێبڕكێی نێوان هەڵكشان و گەشەكردنی مێژووییانەی دەسەڵاتە ئیمپریالیستییەكان و سەرمایە گەورەكان بووە، من لە نووسینێكی دیكەمدا لەسەر مێژوو، پاڵنەر، هۆكار، بەرژەوەندییەكانی دروستبوونی یەكێتیی ئەوروپا هەڵوەستە دەكەم.


ئەمە بەتەنها زەروور نییە بۆ دروستكردنی كێبڕكێی ئابووریی بەیەكەوە. بێگومان، خەبات بۆ ناوچەكانی هەژموون و هەیمەنە سەختگیر بووە و جەنگی گەورەی بەدوای خۆیدا هێناوە، بۆ نموونە هەروەكچۆن ئێستا دەتوانین لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا بیبینین. سیاسەتی ئەمریكا لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لەهەمانكاتدا زەختكردنە لەسەر سەرمایەگوزارە ئەڵمانیی و فەڕەنسییەكان بۆ خۆبەدوورگرتن و دەست تێوەرنەدان لە سیاسەتەكانی ئەمریكا لەسەر وڵاتانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، ئەمەش لەپێوانی لاوازكردنی هەژموون و هەیمەنەی كێبڕكێی سەرمایە ئەوروپییەكاندایە لەناوچەكە.

 

author photo

نووسەرو وەرگێڕ لەبواری فیكری سیاسیی، ئابووریی و بیری چەپ.
تا ئێستا 34 كتێبی نووسراو و وەرگێڕدراوی بڵاوكردۆتەوە.
 سەرقاڵی خوێندنی زانستە سیاسییەكانە لە بەرلین.