كۆمه‌ڵی ئیسلامیش نه‌یتوانیوه‌ پارێزگاری له‌ ده‌نگه‌كانی پێشووی بكات

ئیسلامیه‌كان‌و خولانه‌وه‌ له‌ بازنه‌یه‌كی داخراودا

كۆمه‌ڵی ئیسلامیش نه‌یتوانیوه‌ پارێزگاری له‌ ده‌نگه‌كانی پێشووی بكات

617 خوێندراوەتەوە

ساڵانێكه‌ نوسه‌ری ئه‌م بابه‌ته‌ قسه‌ له‌سه‌ر پرسی ئیسلامیه‌كان‌و واقیع‌و سروشتی كارو پێشمه‌رجه‌كانی گه‌وره‌بوون‌و ئاڵنگاریه‌كان‌و چاره‌نووسی جیاوازیان ده‌كات.
وه‌ك خاوه‌ن فكرێكی ئیسلامی نیشتیمانی هه‌وڵیداوه‌، هه‌رچی زووتر ئه‌م ته‌وژمه‌ خۆی پێناسه‌ بكاته‌وه‌و ئاراسته‌ی گۆڕانكارییه‌ ناوخۆیی‌و ده‌ره‌كیه‌كان‌و ئه‌زموونه‌ جۆراوجۆره‌كان‌و واقیعی كوردستان‌و سایكۆلۆژیای مرۆڤی كورد دووباره‌و سه‌رله‌نوێ بخوێنێته‌وه‌.


بۆ ئه‌وه‌ی له‌به‌ر ڕۆشنایی ئه‌ویشدا به‌ دیدگاو تاكتیك و ستراتیژو شێوازی كار و چۆنێتی به‌ڕێوه‌بردنی ململانێكانیدا بچێته‌وه‌و نه‌بێته‌ ئه‌سیری په‌نگ خواردنه‌وه‌ له‌ هه‌ندێ چوارچێوه‌ی كاتی و تێپه‌ڕو به‌سه‌رچوودا.


جێگه‌ی داخه‌ سه‌ركرده‌و سه‌ركردایه‌تی لایه‌نه‌ ئیسلامیه‌كان نه‌یانتوانی به‌ گوێره‌ی پێویست له‌م هه‌ڵوێسته‌ بگه‌ن، بۆ ئه‌وه‌ی له‌ كات و هه‌ل و مه‌رجی گونجاودا، به‌خۆیاندا بچنه‌وه‌و خۆیان نوێ بكه‌نه‌وه‌و له‌گه‌ڵ په‌ره‌سه‌ندنه‌كانی ناو كۆمه‌ڵگه‌و به‌ تایبه‌تیش ئاڕاسته‌ی بیركردنه‌وه‌ی نه‌وه‌ی نوێدا خۆیان بگونجێنن.
بۆ ئه‌وه‌ی دووچاری دابڕان و له‌ش داهێزران و په‌راوێزكه‌وتن نه‌بن، وه‌ نه‌گه‌نه‌ ئه‌م ساته‌وه‌خته‌ی ئێستا كه‌ به‌ هه‌موو پێوه‌ره‌كان به‌ یه‌كێ له‌ ساته‌وه‌خته‌ خراپه‌كانی ئه‌م ته‌وژمه‌ له‌ مێژووی دوای ڕووخانی ڕژێم داده‌نرێت.


چونكه‌ ئیسلامیه‌كان له‌ سه‌رده‌مێكدا نزیكه‌ی (350) هه‌زار ده‌نگی ئه‌م وڵاته‌یان له‌گه‌ڵدا بوو، توانیان له‌گه‌ڵ هه‌موو ته‌نگ و كۆسپه‌كاندا بوونی خۆیان لانی كه‌م له‌ ئاستێكی ماقولدا بپارێزن، خاوه‌نی (17) كورسی په‌ر‌له‌مانی كوردستانیش بوون، كه‌چی ئێستا به‌ هه‌ر هه‌موویانه‌وه‌ ناگه‌نه‌ دوو سه‌د هه‌زار ده‌نگ و ژماره‌ی كورسیه‌ په‌رله‌مانیه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كانیشیان بۆ (12) یاخود (13) كورسی دابه‌زیوه‌.


هه‌موو ئه‌وه‌ش ده‌یسه‌لمێنن كه‌ ئیسلامیه‌كان نه‌ك هه‌ر له‌ دۆخی گه‌شه‌كردن و گه‌وره‌بوونی خۆیاندا نین و له‌و ڕوه‌وه‌ وه‌ستاون، به‌ڵكو له‌ پاشه‌كشه‌یه‌كی ڕاسته‌قینه‌دان، به‌تایبه‌تیش له‌ ڕووه‌ سیاسییه‌كه‌دا.

 

ده‌رباره‌ی كۆمه‌ڵی ئیسلامی

ڕه‌نگه‌ لێره‌دا یه‌كێ بڵێ كۆمه‌ڵی ئیسلامی توانیویه‌تی پارێزگاریی له‌ قه‌واره‌ی خۆی بكات و ئه‌م قسانه‌ش ته‌نها بۆ دوو هێزه‌كه‌ی تر ڕاسته‌، به‌ڵام كاشكێ وا بوایه‌ جێگای خۆشحاڵی بوو، چونكه‌ لانی كه‌م هێزێ له‌ هێزه‌كانیان به‌ره‌و هه‌ڵكشان‌و گه‌شانه‌وه‌ بچوایه‌و بیانتوانیایه‌ پارێزگاری له‌ كورسی ئیسلامیه‌كان بكات‌و بۆخۆیان به‌رێت، ده‌بووه‌ سه‌رچاوه‌ی ئومێدێكی نوێ.


به‌ڵام له‌ كاتێكدا كۆمه‌ڵی ئیسلامی حاڵی له‌ هه‌ردوو هێزه‌كه‌ی تر باشتره‌، نه‌یتوانیوه‌ پارێزگاری له‌ ده‌نگه‌كانی بكات گه‌رچی به‌ گوێره‌ی به‌ره‌نجامه‌ به‌راییه‌كان كورسیه‌كیان زیادكردووه‌. ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ به‌گوێره‌ی داتاكانی كۆمسیۆن زیاتر له‌ 300 هه‌زار ده‌نگده‌ری نوێ بۆ تۆماری ده‌نگده‌رانی هه‌رێم زیادبووه‌. كه‌ به‌ره‌نجامه‌كان‌و ئاماژه‌ گه‌لێكی تریش پێمان ده‌ڵێت ئه‌م نه‌وه‌ نوێیانه‌ به‌ نیمچه‌ ڕه‌هایی له‌ ده‌ره‌وه‌ی بازنه‌و جه‌ماوه‌ری ئیسلامیه‌كانن‌و مۆدیله‌ سیاسیه‌كه‌یان سه‌رنجیان ڕاناكێشێ و زۆر كه‌م نه‌بێت متمانه‌ی خۆیانیان پێ ناده‌ن.


بۆیه‌ هیچ هێزو لایه‌نێك نابێت خۆی تووشی وه‌هم بكات‌و وابزانێت به‌م حاڵه‌ی ئێستایه‌وه‌ ده‌توانێت مۆدیلی دڵخوازی ئاینده‌ی كوردستان بێت، یاخود ڕۆژێ له‌ ڕۆژان به‌ ئاستێ متمانه‌ی هاوڵاتیان به‌ده‌ست ده‌هێنن بیانكات به‌ هاوبه‌شی ڕاسته‌قینه‌ی بڕیاری سیاسی كوردستان.


چونكه‌ ئه‌م هێزانه‌ به‌ حوكمی فۆرم‌و شێوازی كارو پاشخان و توانا و زۆر شتی تر ده‌نگێكی سنووردار و دیاریكراویان هه‌یه‌. گه‌ر جارانی پێشووش ده‌نگده‌رانیان ده‌نگ و كورسیه‌ دیاریكراوه‌كانیان له‌نێوان هێزه‌ ئیسلامیه‌كان خۆیاندا به‌ش كردبیت، ئه‌وا ئه‌مجاره‌یان چووینه‌ قۆناغێكی نوێ و ئه‌و ئاڵو گۆڕه‌ نه‌ماو، بوو به‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی ده‌نگ‌و كورسی له‌سه‌ر ئاستی كۆی ته‌وژمه‌كه‌.


ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ش له‌ ڕووی بابه‌تیه‌وه‌ به‌شێكی په‌یوه‌ندی به‌ ئیراده‌ی ساخته‌كاری و نادادپه‌روه‌ری هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ هه‌بێت، وه‌ بۆ هه‌ندێكیان له‌وانه‌ش یه‌كگرتوو په‌یوه‌ندی به‌ به‌شێ له‌ هه‌ڵوێسته‌ سیاسیه‌كانه‌وه‌ هه‌بێت، ئه‌وا هۆكارێكی هاوبه‌ش و بنه‌ڕه‌تیی نێوانیان په‌یوه‌ندی به‌ فۆرمی كاركردن‌و مۆدێلی حیزبه‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌. گه‌ر ئه‌وه‌ نه‌بوایه‌ چۆن ده‌گونجێت ئه‌م هه‌موو پێداگرتن‌و ئۆپۆزیسیۆنبوونه‌ی كۆمه‌ڵ له‌ دوو سێ ساڵی ڕابردوودا، نه‌توانێ به‌ ته‌واوی ده‌نگه‌كانی خۆی بێنێته‌وه‌و ته‌نها یه‌ك كورسیش زیاد بكات؟


بۆیه‌ ئه‌مه‌ ئه‌و له‌حزه‌ مێژووییه‌یه‌ كه‌ وه‌ك ئیسلامیه‌كان ده‌بێت به‌ره‌و ڕووی حه‌قیقه‌تی خۆمان ببینه‌وه‌. چیتر له‌ناو وه‌هم و خه‌ونی ئایدۆلۆژی و نامۆبوون له‌ واقیعدا نه‌ژین.


بوێرانه‌ دان به‌ شكست و پاشه‌كشه‌كاندا بنێین. چونكه‌ ئه‌و دانپیانانه‌ خاڵ و پێشمه‌رجی یه‌كه‌می هه‌ڵسانه‌وه‌و ده‌ستپێكردنی قۆناغێكی نوێ‌و ئومێد گێڕانه‌وه‌یه‌ به‌ ئاینده‌ی ئه‌م ته‌وژمه‌. گه‌ر ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت له‌سه‌ر بڕیاری سیاسی ئاینده‌ی وڵاته‌كه‌مان كاریگه‌ر بین، بۆ ئه‌وه‌ی ڕۆڵمان له‌ چه‌سپاندنی بنه‌ماكانی دادپه‌روه‌ری سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی زیاتر بێت، وه‌ بتوانین لانی كه‌م به‌شێ له‌ نه‌وه‌ی نوێ له‌خۆبگرین و له‌ ئازاره‌كانیان كه‌م بكه‌ینه‌وه‌ و توانا و لێهاتنه‌كانیان بۆ خزمه‌تی خۆیان و گه‌ل و وڵاته‌كه‌یان و ته‌وژمه‌كه‌ش بخه‌ینه‌ گه‌ڕ، ده‌بێت بوێر بین له‌ ڕه‌خنه‌ له‌خۆگرتن و به‌خۆداچوونه‌وه‌ و شكاندنی قاڵبه‌ ده‌ستكرده‌كان و نوێكردنه‌وه‌ی شێوازه‌كانی كاركردن و به‌شێ له‌ نوخبه‌كانی سه‌ركردایه‌تیكردن.


ده‌بێت له‌وه‌ تێبگه‌ین ئیسلامی بوون به‌م جۆره‌ی ئێمه‌ پێش ئه‌وه‌ی هێزه‌ ده‌ره‌كیه‌كان كێشه‌ی بۆ دروستبكه‌ن، كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ له‌ سنوورێك زیاتر ده‌نگی پێ نابه‌خشن. هه‌ڵكشانی ده‌نگیش هه‌ندێ له‌حزه‌ی دیاریكراو و قه‌یراناویدا به‌ڵگه‌ی فراوانبوونی له‌خۆگرتنی كۆمه‌ڵگه‌ بۆ ئیسلامیه‌كان نییه‌، به‌ڵكو هاندانێكی كاتیه‌ له‌سه‌ر هه‌ڵوێستێكی دیاریكراو، به‌ تایبه‌تیش له‌و كاتانه‌ی له‌گه‌ڵ هێزێكی تری نارازی ده‌ره‌وه‌ی بازنه‌ی ئیسلامی له‌ چوارچێوه‌یه‌كی هاوبه‌شی كاركردندان .

 

ده‌رفه‌تێكی نوێ بۆ ئیسلامیه‌كان


له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و قسانه‌ی پێشوو وه‌ك پێشتریش وتومه‌و نووسیومه‌ دۆخی ئێستای كوردستان ده‌رفه‌تێكی تری خستۆته‌ به‌رده‌م ئیسلامییه‌كان. گه‌ر بتوانن تێی بگه‌ن و خۆیان له‌ هه‌ندێ كڵێشه‌ و ناو و میكانیزم و فكر هه‌ستیاری‌و خه‌می بچوك ڕزگاربكه‌ن، كه‌ سه‌لما سنوور بۆ گه‌شه‌و گه‌وره‌بوونی ئیسلامیه‌كان داده‌نێت، ئه‌وا ده‌توانن ببنه‌ هه‌وێنی پرۆژه‌یه‌كی نیشتیمانی وڕیفۆرمخوازی گه‌وره‌ی دواڕۆژی وڵاته‌كه‌یان، به‌ڵام ئه‌وه‌ بوێری‌و هه‌ست به‌ لێپرسراوی و قوربانیدانی ده‌وێت، به‌ده‌ر له‌وه‌ له‌ بازنه‌ داخراوه‌كه‌دا به‌ هه‌ندێ هه‌ڵكشان و داكشانی كه‌مه‌وه‌ دێن و ده‌چن.

 

author photo

نوسەر و توێژەر