ڕۆژنامەنووسێك لەو پەڕی بوێری‌و سەركێشیدا

ئۆریانا فالاچی، ئەو ژنەی لە گولـلە نەدەترسا شێرپەنجە كوشتی

ڕۆژنامەنووسێك لەو پەڕی بوێری‌و سەركێشیدا

1164 خوێندراوەتەوە

سامان عومەر

فالاچی وەك ژنێكی نوسەر و ڕۆژنامەنوس شایانی ئەوەیە بخوێندرێتەوە و بناسرێت، ئەم ڕۆژنامەنوسە جگە لە كاری ڕۆژنامەوانی نزیك بە 10 كتێبی هەیەو بەرهەمەكانی وەرگێردراون بۆ سەر چەند زمانێك، ( گفتوگۆ لەگەڵ مێژوودا) یەكێك لەو كتێبانەیە كە لەتەمەنی 45 ساڵیداو لە ساڵی 1974 چاپیكردووە.

ناوەرۆكی زۆرێك لەكتێبەكانی، ئەو دیدار و گفتوگۆیانەیە كە لەمێژووی كاری ڕۆژنامەنووسی خۆیدا لەگەڵ سەركردە و سیاسییەكان ئەنجامیداوە، ئەو سەرۆكانەی كە لەوڵاتەكانی خۆیاندا كەس نەیدەوێرا پڕ بەدەم ناویشیان بهێنێت، ئەو دیداری لەگەڵ ئەنجامداون و بە پرسیارەكانی هەراسانی كردون، لەوانە (ئارێل شارۆن، قەزافی، محەمەد ڕەزاشا، خومەینی، مەهدی بازرگان، یاسر عەرەفات، هێنری كیسنجەر) و چەند سەركردەیەكی تر كە لەمێژوودا بەشی زۆریان بوون بەدیكتاتۆر و ناوێكی خراپیان تۆمار كردووە.


(ئۆریانا فالاچی) یەكێك لەو ڕۆژنامەنوسە بە توانا و بوێرانەی كە 89 ساڵ بەر لە ئێستا لە حوزەیرانی ساڵی 1929 لە فلۆرەنسای ئیتالیا لە دایكبووە، لەتەمەنی 20 ساڵی دەستی بە كاری ڕۆژنامەنوسی كردووە، مێژووی كاری ئەم ڕۆژنامەنوسە پڕیەتی لە سەروەری و سەركێشی، ئەوەی كە ناو و شوهرەتی ئەم ڕۆژنامەنووسەی درەوشاندووەتەوە ئەو گفتوگۆ و دیدارە بەناوبانگانە بووە، كەلەگەڵ چەند سەركردەو سیاسییەك ئەنجامی داوە

گفتوگۆی ئەم ڕۆژنامەنوسە بەرانبەر بە سیاسی و سەركردەكان سنوری نەبووە و سڵی لێنەكردوونەتەوەو گفتوگۆكانی دووربووە لە پیاهەڵدان، هەر ئەمە وایكردووە كە ناوی لە لیستی ڕەشی پۆلیسی چەند وڵاتێكدا هەبێ‌.
ناوی سپی ئۆریانا لە لیستی ڕەشی پۆلیسی ئێرانی سەردەمی محەمەد ڕەزا شا-دا هەبووە، بەجۆرێك یەكێك لە كتێبەكانی بەناوی ( ژیان..جەنگ و هیچی دیكە - زیندگی..جنگ و دیگر هیچ ) لە كتێبخانەكانی تاران لەو سەردەمەدا براونەتە دەرەوەو قەدەغەكراوە.
ئەم ڕۆژنامەنووسە كاتێك ناوی لە لیستی ڕەشی پۆلیسی ئێراندا هەبوو، داوای دیداری ڕۆژنامەوانی لە محەمەد ڕەزاشای ئێران كردووە، چەند پرسیاری چاوەڕواننەكراو و بوێرانەی لە ڕەزاشای دووەم كردووە.

ئۆریانا یەكێك بووە لەو ڕۆژنامەنوسانەی لەجەنگی ڤێتنامدا ئەكتەرێكی دیاری ڕۆژنامەنوسی جەنگ بووە، لەگەڵ (ژەنەڕاڵ لۆن) شەڕانگێزترین ژەنەڕاڵی ئەو جەنگەدا دیداری ئەنجامداوە.

هەروەها گفتوگۆی ئۆریانا لەگەڵ (ئارێڵ شارۆن) سەرۆكوەزیرانی پێشوی ئیسرائیل بەهۆی پرسیارە تایبەت و بوێرییەكانییەوە بەیەكێك لە دیدار و گفتوگۆ ڕۆژنامەوانییە بەناوبانگەكانی جیهان دادەندرێت.
لە یەكێك لە پرسیارەكانیدا كە لە شارۆن-ی كردووە پێی دەڵێت:( هەرچی لەبارەی تۆوە دەوترێ‌ كەس وەك فریشتە باست ناكات، پێت دەڵێن مرۆڤ كوژی، دڵڕەقی، بێ‌ بەزەیی، وەحشی بلدۆزەری).

(موعەممەر قەزافی) یەكێك بووە لەو بەناو دیكتاتۆرانەی كە لەمێژوودا شوێنی هەیە، دیدارەكەی ئۆریانا لەگەڵ قەزافی بەهۆی هەڵسوكەوت و جوڵە و قسە سەیر و سەمەرەكانی چێژی تایبەتی خۆی هەیە، ئۆریانا پرسیار لە كەسایەتی قەزافی دەكات و پێی دەڵێت: (دەمەوێ‌ كەسێتی تۆ بەرجەستە بكەم و لێت حاڵی ببم، باشە تۆ بۆ ئەوەندە لە دونیا قەڵسی؟ بەڕاست زانیووتە چەند خوێن تاڵی و دۆستت زۆر كەمە).
ئۆریانا خۆی ئەزمونی هەیە لەگەڵ ئەو پرسیارانەو وەڵامەكانیشی قبوڵە، بەردەوام دەبێ‌ لە گفتوگۆكەی لەگەڵ قەزافی و پێی دەڵێت:( تۆ زۆر شتت قەدەغە كردووە، جگە لەقەدەغەكردن ئیشی دیكەت نییە و نازانی، باشە ئەی بۆ پەرستنی خۆشت قەدەغە ناكەی).

ئەم ڕۆژنامەنوسە موسڵمان نەبووە و باوەڕی بە عەبا و پەچە نەبووە، بگرە دژی توندڕەوە ئیسلامییەكان بووە، بەڵام بۆ هەردیدار و گفتوگۆیك كەشێكی ئارام‌و هێمنی بۆ بەرانبەرەكەی خوڵقاندووە بە ئامانجی دەستكەوتنی زۆرترین زانیاری.

دوای سەركەوتنی ئینقلاب لە ئێران ڕودەكاتە تاران بۆ دیدار و گفتوگۆی ڕۆژنامەوانی لەگەڵ سیاسییەكانی ئەو سەردەمە، وەك عورفێك بۆ ڕێزگرتن لەیاسای ئەو وڵاتە كاتێك دیدار لەگەڵ خومەینی ئەنجامدەدات، عەبا و لەچكی پۆشیووە و ئینجا چووە بۆ گفتوگۆكردن.

لەیەكێك لە پرسیارەكانی كە لە خومەینی دەكات پێی دەڵێت: ( ئیمام ڕەوایە ژنان لەژێر چارشێو و سەرپۆشدا ون بن؟).
- خومەینی لە وەڵامدا دەڵێت: ئەوە هەڵبژاردەی ژنان خۆیانە...، ئێمە دەمانەوێ‌ بەر بە ئەوانە بگرین كە بەكۆڵێ‌ ماكیاژەوە دێن و دەچن و فەوجێ‌ پیاو دەخەنە شوێنی خۆیان.
- ئۆریانا دەڵێت: باشە ئیمام من ئەو هەموو ساڵانە بەسنگی ڕووت و بێ‌ سەرپۆشەوە گەڕاوم، لەگەڵ پیاواندا هەڵسوكەوتم كردووی، چوومەتە بەرەكانی شەڕ، لەگەڵ سەربازەكان ماومەتەوە، بەبڕوای تۆ من چۆن ژنێكم، بەرەڵڵا و بێ‌ حەیام هـا؟
- خومەینی؛ خۆت و ویژدانت، من چوزانم چیت كردووە و چیت بەسەر هاتووە.

لە گفتوگۆكەیدا لەگەڵ خومەینی كە زیاتر لەسەر ئاین و حوكمی ئیسلام قسەیان كردووە پێی دەڵێت: ئیمام خواردنەوەی پێكێ‌ مەی یا گوێگرتن لە مۆسیقا چ خراپییەكی هەیە؟
- خومەینی؛ ئیسلام مەی خواردنەوەی حەرامكردووە، مۆسیقاش هۆكارێكە بۆ تێكدانی مێشكی گەنجەكانمان.
ئۆریانا؛ تەنانەت مۆسیقای باخ و بیتهۆڤن و فێردیش.-

هەروەها لەبەرانبەر مەهدی بازرگان كەیەكەم سەرۆكوەزیرانی دوای ئینقلاب و باوەڕپێكراوی خومەینی بووە لە ئێران دەڵێت: ( لەوانەیە خومەینی ملهوڕێكی بەساڵاچوو بێ‌).

ئۆریانای ڕۆژنامەنوس جگە لە پرسیارە ڕەق و لە ڕووەكانی، لەكۆتایی زۆربەی دیدارەكانیدا پرسیاری گاڵتەجاڕی و پێكەنیناوی ئاراستەی ئەو كەسانە كردووە كە گفتوگۆی لەگەڵ ئەنجامداون.

قەزافی كە بەناوبانگ بووە بە گاڵە گاڵ و گرمە لە قسەكردندا، زوو زوو لە گفتۆگۆكەدا قسە بە ئۆریانا دەبڕێت و دەڵێت: ( كتێبی سەوز)ی منت نەخوێندووەتەوە؟
- ئۆریانا دەڵێت: چۆن نەمخوێندووەتەوە، ئەوەندە بچوكە بەچارەكە سەعاتێك دەخوێندرێتەوە، ئەوەندە بچوكە قوتوی سوراو و سپیاوەكەی من لە كتێبەكەی تۆ گەورەترە، ئێمەی ڕۆژئاوایی ڕاهاتووین بە خوێندنەوەی كتێبی گەورەی وەك ( ئینجیل) و ( كاپیتاڵ)ی ماركس، هەستناكەی كتێبەكەت زۆر بچوكە!

لەكۆتا پرسیاری دیدارەكەشیدا كەلەگەڵ محەمەد ڕەزاشا ئەنجامی داوە لەبارەی ناوی خۆی لە لیستی ڕەشی پۆلیسی ئێراندا لەگەڵی دەدوێ‌.
شـا؛ پێی دەڵێت: بەداخەوە كە ناوت لەو لیستەدا هەیە، بەڵام ئەسڵەن گوێشی مەدەرێ‌، تەنانەت ئەگەر ناوی تۆ لەلیستی ڕەشی بەرپرسانی ئێمەدابێ‌، من تۆ دەخەمە لیستی سپی دڵی خۆمەوە.

لەو دیدار و گفتۆگۆ ڕۆژنامەوانیانەی ئۆریانا دەردەكەوێت كە ئەم ڕۆژنامەنوسە زۆر قوڵ بووەتەوە لە پرسیاركردن و هەر پرسیارێكی بە بیردا هاتبێت نەیگێڕاوەتەوە و ترسی نەبووە، هەر ئەمە بووە هۆكاری ئەوەی كە دوای مردنی لە ئەیلولی 2006 هاوڕێ‌ و دۆستانی بۆیان نوسی ( ئەو ژنەی لە گولـلە نەدەترسا شێرپەنجە كوشتی).

سەرچاوەی سود لێوەرگیراو: (گفتوگۆ لەگەڵ ئەوانەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان گۆڕی)

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك