بەهادین نوری: لەشۆڕشی نوێدا ململانێكانی نێوان باڵی مەكتەبی سیاسی‌و مەلاییەكان گەشانەوە

شۆڕشی نوێ، لەبەردەم نەشتەری بەهادین نوری دا

بەهادین نوری: لەشۆڕشی نوێدا ململانێكانی نێوان باڵی مەكتەبی سیاسی‌و مەلاییەكان گەشانەوە

1082 خوێندراوەتەوە

سالار مەحمود

بەبڕوای بەهادین نوری، ئەوەی یەكێتی بە شۆڕشی نوێ‌و، پارتی بە شۆڕشی گوڵان ناوی دەبات، هەمان ململانێی دێرینی نێوان باڵی مەكتەبی سیاسی‌و مەلا مستەفا بووەو لەپاش هەرەسی شۆڕشی ئەیلوول بە تەرزو ناوێكی نوێوە هاتوونەتەوە مەیدان.

  

" پرسی كوردو ئەزموونی كوردستانی عێراق" بیرەوەرییەكانی سیاسەتمەدار "بەهادین نوری"یەو، ئەو كە لەگەڵ زۆربەی ڕووداوەكاندا بەریەككەوتنی هەبووەو ژیاوە، زۆر بە توندی، هەر دوو شۆڕشی ئەیلوول‌و شۆڕشی نوێ دەداتە بەر نەشتەری ڕەخنە.


بەهادین نوری، ئێستا بەتەمەنترین سیاسی كوردەو لە ساڵی 1946وە چووەتە ناو كاری سیاسی‌و حیزبایەتییەوە، لە ساڵی 1952 سكرتێری حیزبی شیوعی عێراق بووە.


وەك خۆی دەڵێت، لە بیرەوەرییەكانیدا وەكو ماركسیییەك هەڵوێستی دەربڕیوەو مێژووی 57 ساڵی شۆڕش‌و بزافی ڕزگاریخوازی كوردی خستووەتە بەر نەشتەر.

،،

بەهادین نوری، ئێستا بەتەمەنترین سیاسی كوردەو لە ساڵی 1946وە چووەتە ناو كاری سیاسی‌و حیزبایەتییەوە، لە ساڵی 1952 سكرتێری حیزبی شیوعی عێراق بووە.

 

باڵی مەكتەبی سیاسی بەناوی یەكێتی‌و مەلاییەكانیش بەناوی پارتی هاتنەوە مەیدانەكە

بە بڕواو وتەی بەهادین نوری، هەرەسی شۆڕشی ئەیلوول، دووبارە هەل‌و زەمینەی سازاندووەتەوە بۆ زیندوكردنەوەی ئەو ئاڕاستەیەی كە لەسەردەمی شۆڕشی ئەیلوولدا بە ناوی " باڵی مەكتەبی سیاسی" ناسرابوون‌و برایم ئەحمەدو مام جەلال ڕێبەرایەتییان دەكرد.


ئەو لە بیرەوەریەكانیدا دەڵێت:" هەرەسی شۆڕشی ئەیلوول، هەلی ڕەخساند بۆ زیندوكردنەوەی باڵی مەكتەبی سیاسی‌و ناوی " شۆڕشی نوێ" یان لێنا، هەر درێژە پێدەری ئەوەی جاران بوو، بە هەموو باش‌و خراپییەوە، باڵی مەكتەبی سیاسی جاران بوو بە یەكێتی نیشتیمانی كوردستان‌و، باڵی مەلاییش بەناوی " قیادە موەقە" پەیدا بوونەوە لە گۆڕەپانەكەدا".

لە تەك دەستپێكردنەوەی شۆڕشدا، لەپاش هەرەسی شۆڕشی ئەیلوول، هەر زوو شەڕو ململانێی نێوان پارتی‌و یەكێتی دەستیپێكردو كارەساتی " هەكاری" قەوما.
بەهادین نوری سەبارەت بە كارەسانی هەكاری دەڵێت:" هەردوولایان شەڕخواز بوون، بەڵام لە هەموو شەڕەكاندا وەكو یەك بەرپرسیارنین، هەندێكجار ئەمیان‌و هەندێكجاریتریش ئەویان زۆرتر تاوانبارن، لە شەڕی هەكاری دا یەكێتی خەتابارتر بوو، چونكە چوونی 700 كەس بۆ هێنانی چەك لۆژیكی نییە، ڕەنگە هەڵەیان كردبێت كە پێیانوابوو لە هەر شەڕێكدا سەردەكەون".

،،

لە تەك دەستپێكردنەوەی شۆڕشدا، لەپاش هەرەسی شۆڕشی ئەیلوول، هەر زوو شەڕو ململانێی نێوان پارتی‌و یەكێتی دەستیپێكردو كارەساتی " هەكاری" قەوما.

 

دەستگیركرنی نەوشیروان مستەفا لایەن حسكەوە

بەهادین نوری، بەخێرایی تیشك دەخاتە سەر ڕووداوە جیاوازەكانی بزوتنەوەی چەكداری كوردی لە پاش هەرەسی شۆڕشی ئەیلوولەوەو گیرانی نەوشیروان مستەفا لە 4- 1- 1981 لە لایەن حسكەوە، یەكێكیترە لەو وێستگانەی كە لە بیرەوەرییەكانیدا ئاماژەی پێداوە.


هەرچەندە گێڕانەوەی جیاواز سەبارەت چوونی نەوشیروان مستەفا بۆ گوندی " قەویلە"و ڕوودانی دەستگیركرنی ئەو هەیە لە لایەن حسكەوە، بەڵام بەهادین نوری دەڵێت:" یەكێتی بڕیاردابوو لە پارێزگای سلێمانی تۆڵە لە حسك بكاتەوە، چونكە حسك لە دەشتی هەولێر بەسەركردایەتی سەید كاكە عەزیەتی زۆری مەفرەزە چەكدارەكانی یەكێتی دابوو، نەوشیروان مستەفا پێیباشبوو كە خۆی بچێ سەركردایەتی ئەو شەڕە بكات، چونكە باوەڕی بە ستافی مەڵبەندی یەك‌و مەلا بەختیار نەبوو، لەگەڵ مەفرەزەیەكی گەورەی خۆیان ڕووی كردە شارەزوور، لە 1- 1- 1981 لە دۆڵی گەڵاڵ، لە دەوروبەر قەڵای سرۆچك لوتیان تەقیبوو بە لوتی مەفرەزەی حسك‌و ئەو مەفرەزەیەش لەگەڵ محەمەدی حاجی مەحموددا بوون، كە بە فەرمی هێشتا لەگەڵ یەكێتی بوو، بەڵام بەكردەوە دابوویە پاڵ حسك، شەڕ گەرمبوو، چەندین سەعات درێژەی كێشا، دوایی كۆتایی هات بە تێكشكانی یەكێتی‌و پاشەكشەیان بۆ دواوە".


بەپێی گێڕانەوەی بەهادین نوری، پاش شەڕەكە حسك زانیارییان دەستكەوتووە كە بەرپرسێكی یەكێتی نەیتوانیوە پاشە كشە بكات‌و لەو ناوە ماوە، بۆیە كەوتوونەتە سۆراغی‌و لە 4- 1 – 1981دا لە چەكدارانی حسك لە گوندی قەویلە نەوشیروان مستەفایان دەستگیر كردووە.

،،

 بەهادین نوری دەڵێت:" یەكێتی بڕیاردابوو لە پارێزگای سلێمانی تۆڵە لە حسك بكاتەوە، چونكە حسك لە دەشتی هەولێر بەسەركردایەتی سەید كاكە عەزیەتی زۆری مەفرەزە چەكدارەكانی یەكێتی دابوو،

 

گرتنی مەلا بەختیار لە لایەن یەكێتییەوە


ئاڵای شۆڕش‌و گرتنی مەلا بەختیار لە لایەن یەكێتییەوە یەكێكیتیر لەو وێستگە سیاسیانەیەی شۆڕشی نوێیە كە بەهادین نوری لە بیروەرییەكانیدا باسی لێكردووەو ئاماژە بەوە دەكات كە ڕەگ‌و ڕیشەی ناكۆكییەكان‌و جیابوونەوەی " ئاڵای شۆڕش، دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای دامەزراندنی كۆمەڵەی ڕەنجدەران‌و ساڵانی حەفتاكان.
بەهادین نوری باسلەوە دەكات كە مەلا بەختیار دوای ئەوەی چووەتە گوندی " تەكێ" لە قەرەدغ، پرۆژەی جیابوونەوەی لە یەكێتی لە مێشكی خۆیدا گەڵاڵە كردبوو.
ئەو باسلە گفتوگۆیەكی نێوان خۆیی‌و مەلا بەختیار دەكات سەبارەت بە " ئاڵای شۆڕش"‌و دەڵێت:" مەلا بەختیار وتی، ڕێكەوتین لەگەڵ سەركردایەتی یەكێتی، ئێمە لە ڕووی ڕێكخستنەوە جیا دەبینەوە، لە ڕووی سەربازییەوە هیچ جیابوونەوەیەك ناكرێت، گۆڤارێك دەردەكەین بەناوی " ئاڵای شۆڕش"، لیژنەی سەركردایەتیمان سێ كەسن " من‌و پشكۆ نەجمەدین‌و خولە كەشكۆڵ".


وەكو بەهادین نوری دەیگێڕێتەوە، مەلا بەختیار زۆر دڵخۆشبووە بەو ڕێكەوتنە‌و ئەمیش پیرۆزبایی لێكردوە، بەڵام ئەو ڕۆژەی مەلا بەختیار سەرگەرمی چاپكردنی " ئاڵای شۆڕش" و گواستنەوە بوو بۆ شارباژێڕ بۆ بارەگای حیزبی تازەی، لە پڕ هێزی چەكداری مەڵبەندی قەرەداغی یەكێتی بە سەرۆكایەتی " جەبار فەرمان‌و شەوكەتی حاجی مشیر" هاتوونەتە گوندی "تەكێ"و ئابڵوقەی ماڵی مەلا بەختیاریان داوەو گرتویانە.


بەهادین نوری باسیش لەوە دەكات كە لە ساڵی 1986دا چووەتە لای مام جەلال‌و سەبارەت بە گرتنی " مەلا بەختیارو پشكۆو خولە كەشكۆڵ" گلەیی لێكردووە.
بەمام جەلالم وت: بەناهەق ئەوانەتان گرتووە، بە قسەی مەلا بەختیار ئەوان ڕێكەوتبوون لەگەڵتان كە جیا ببنەوەو ئاڵای شۆڕش دروستبكەن وەكو حیزبێك بۆ خۆیان‌و هێزی چەكدار جیا نەكەنەوە، هێز بە یەكگرتووی لای یەكێتی بمێنێ، جیابوونەوەی حیزبی مافێكی سروشتی خۆیانە.


تاڵەبانی وەڵامی دامەوەو وتی: مەلا بەختیار داوا دەكات بەریبجەین‌و بیبەینە وڵاتێكی ئەوروپی‌و دوای ئەوەش مووچەی مانگانەی لەسەر ئێمە بێت.
پاش گفتوگۆكی لەگەڵ مام جەلالدا سەبارەت بەگرتنی مەلا بەختیار، بەهادین نوری لە زینداندا دەچێتە لای مەلا بەختیارو دواتر دەگەڕێتەوە بۆ لای مام جەلال‌و داوای بەردانی مەلا بەختیاری لێدەكات.


" چووەمەوە لای تاڵەبانی‌و وتی ڕاستییەكەی نەوشیروان پێیداكوتاوە، بڕۆ قەناعەتی پێبكەو هەر ئێستە بەریبدەن، پاش مانگێك مەلا بەختیارو سالار عەزیز یەكتر دەدەنە بەر شەق‌و هەڵدەوەشێنەوە " ئەو كاتە سالار عەزیز، یەكێك لەسەر كردەكانی ئاڵای شۆڕش بووە".


وەكو خۆی باسیدەكات، دواتر بە مەبەستی بەردانی مەلا بەختیار، چووەتە گوندی " بەرگەڵو" بۆ لای نەوشیروان مستەفا، بەڵام دوای هەوڵ‌و موناقەشەیەكی زۆر نەوشیروان مستەفا پێیووتووە" بەرینادەین‌و باوەڕی پێناكەین، چونكە درۆی زۆر لەگەڵدا كردوین".

 

author photo

ڕۆژنامەنوسی سیاسی و دیكۆمێنتەری سیاسی و مێژویی