یەكێك لە وەزیرە كوردەكان لە بەغداد، تۆمەتبارە بە بەعسیبوون

ساڵی 1996 سەرۆكی ئیتیحاد تەڵەبەی حزبی بەعس بووە

یەكێك لە وەزیرە كوردەكان لە بەغداد، تۆمەتبارە بە بەعسیبوون

2399 خوێندراوەتەوە

 
هەرچەندە بەپێی دەستوری هەمیشەیی عێراق، هەركەسێك تۆمەتبار بێـت بە بەعسی بوون، ناتوانێ بەشداری پرۆسەی سیاسی بكات، بەڵام دانانی كەسێك بۆ پۆستی وەزیری لەلایەن پارتییەوە، دەنگدانەوەی لێ دەكەوێتەوەو چالاكوانانی دهۆكیش سكاڵانامەیەك ئاراستەی بەغداد دەكەن، دەشڵێن: "ئەو وەزیرە، لینكی نێوان عودەی و نێچیرڤان بارزانی بووە، عەیبەیە ئێستە پۆستی پێ دەدرێت".

 

 

بەنگین عەبدوڵا رێكانی، ئەو ناوەی كە پێشتر بەرگوێی خەڵكی كوردستان و دهۆكییەكان كەوتووە، ناسراوە بە پیاوێكی گوماناوی و مەلەفدار لەگەڵ رژێمی پێشووی عێراق.

 

شێروان شێروانی، چالاكوانی كۆمەڵی مەدەنی لە پارێزگای دهۆك لەمبارەوە لەگەڵ دیپلۆماتیك وتوێژ دەكات و باس لەوە دەكات كە ئەوان وەك 60 چالاكوانی مەدەنی هەستاون بە سكاڵانامەیەك دژی بەنگین رێكانی كە ئاراستەی ((دەستەی نیشتمانی بۆ لێپرسینەوە عەدالەت)یان كردووە.

شیروان شێروانی، چالاكوانی كۆمەڵی مەدەنی

 

 

 

،،

بەتەنها خۆی بەعسی نەبووە، بەڵكو خەزوریشی بەناوی تاریق كافی بەعسی بووە و لەگەڵ بەعسدا پەیوەندی بەهێزی هەبووە، لە لای دهۆكییەكان تاریق كەسێكی درەندە و خراپ بووە، زۆرێك لە كوردەكان لەسەر دەستی ناوبرا لەلایەن بەعسەوە دەستگیركراون و كوژراون.

 

 

 


بەڵگەكانی بەعیسبوونی بەنگین چین؟

كاتێك بە شیروان شێروانیمان گوت، ئەوان بەڵگەیان چییە بۆ ئەوەی بیسەلمێنن كە (بەنگین عەبدوڵا رێكانی) كۆنە بەعسییە و مەلەفی هەیە؟


بە زەردەخەنەیەكەوە ئەوەی بە دیپلۆماتیك مەگەزین گوت: سەلماندنی ناوبراو بۆ بەعسیبوون بەڵگەی ناوێ، چونكە دەمێكە ئەوە یەكلای بووەتەوە كە ئەو بەعسییە و پەیوەندی بەهێزی لەگەڵ عودەی و سەدام حسێن هەبووە.

 

شێروانی هەندێ بەڵگەی بەعیسبوونی ناوبراو بۆ دیپلۆماتیك مەگەزین دەخاتە روو كە لە راگەندراوەكەشیاندا هاتوون ئەوانیش:

یەكەم: خەزوریشی بەعسی بووە


بەنگین، بەتەنها خۆی بەعسی نەبووە، بەڵكو خەزوریشی بەناوی تاریق كافی بەعسی بووە و لەگەڵ بەعسدا پەیوەندی بەهێزی هەبووە، لە لای دهۆكییەكان تاریق كەسێكی درەندە و خراپ بووە، زۆرێك لە كوردەكان لەسەر دەستی ناوبرا لەلایەن بەعسەوە دەستگیركراون و كوژراون.

 
هەربۆیە لەسەر ئەو بنەمایەش بەنگین لەگەڵ خەزوری پەیوەندییەكی بەهێزو بەعسیانەیان هەبووە.

 

 

بەنگین عەبدوڵا رێكانی، وەزیری ئاوەدانكردنەوەو نیشتەجێبوون كە تۆمەتبارە بە بەعسیبوون

 

 

،،

هەروەها ساڵی 1996 سەرۆكی ئیتیحاد تەلەبەی لاوانی حزبی بەعسی عێراقی بووە، كە نوێنەرایەتی كردوون لە چەندین شوێن و وڵاتدا بەتایبەت لە میسرو ئوردن و چەند وڵاتێكی دیكەی عەرەبی كاتێك خوێندكار بووە و لەو وڵاتانە ژیاوە.

 

 

 

دووەم: خۆبردنە پێشەوە، بەبیانووی قوربانیدان بۆ بەعس

بەنگین رێكانی، بەبیانوی ئەوەی كە (زوبێر عوبێد)ی خزمی لەلایەن پێشمەرگەوە بەتۆمەتی بەعسی بوون لە ساڵی 1986 كوژراوە، دەچێتە لای بەعس و داوا دەكات پلەكەی بەرز بكرێتەوە.

لەلای بەعسییەكان خۆی بردووەتە پێشەوە و گوتویەتی خزمەكانی ئەو بەدەستی پێشمەرگە دەكوژرێن و قوربانی دەدەن لە پێناو حزبی بەعس، بۆیە داوای كردووە لە بەرامبەردا خزمەت بكرێت.

 

سێیەم: نوێنەری رژێمی بەعس بووە

 

بەنگین رێكانی دوای ئەوەی پلەكەی بەرز دەكرێتەوە و لای بەعسییەكان متمانەی زۆرتر پەیدا دەكات، ساڵی 1991 وەك وەفدی دانوستانكار دێـتە هەرێمی كوردستان و بەنوێنەرایەتی حزبی بەعس قسە لەگەڵ كوردەكان دەكات.

 
هەروەها ساڵی 1996 سەرۆكی ئیتیحاد تەلەبەی لاوانی حزبی بەعسی عێراقی بووە، كە نوێنەرایەتی كردوون لە چەندین شوێن و وڵاتدا بەتایبەت لە میسرو ئوردن و چەند وڵاتێكی دیكەی عەرەبی كاتێك خوێندكار بووە و لەو وڵاتانە ژیاوە.

 

چوارەم: لینكی نێوان عودەی و نێچیرڤان بارزانی بووە

رێكانی توانیویەتی لەلایەك متمانەی حزبی بەعس و لەنێو بەعسیشدا متمانەی عودەی كوری سەدام بەدەست بهێنێت، لەلایەكی دیكەش لە ماڵی بارزانی نزیك ببێتەوە و ببێتە جێگەی باوەری خودی بارزانی مام و نێچیرڤان بارزانی برازای.


بۆیە لینكی گەرمی نێوان عودەی و نێچیرڤان بارزانی بووە بۆ هەندێ پرسی بازرگانی و كۆمەڵایەتی گرنگ لەنێوانیان.

 
كاتێك عێراق لەبەر شەری كوەیت گەمارۆی لەسەر بووە لەلایەن ئەمریكاوە، لە رێگەی خاڵی سنووری گومگری ئیبراهیم خەلیلەوە نەوتی عێراق دەفرۆشرا كە عودەی كوری سەدام بۆ نێچیرڤان بارزانی دەنارد.

 
كە ئەمەش وایكردووە بەنگین جێگەی دڵخوازی نێوان بەعس و ماڵی بارزانیش بێت.

 

بەنگین رێكانی و مەسعود بارزانی

 

،،

دوای پرۆسەی ئازادكردنی عێراق بە بریارێكی پارتی دەگەرێتەوە دهۆك، لەلایەن حكومەتی عێراقیشیەوە داوا كراوە وەك تۆمەتباری بەعس بەڵام پارتی پاراستویانە و نەیانهێشتووە تەسلیم بكرێت.

 


پێنجەم: تا ساڵی 2003 لە بەغدا ژیاوە لە سایەی رژێمی بەعس

 


بەنگین رێكانی كە تۆمەتبارە بە بەعسیبوون، تا ساڵی 2003 لە دەرەوەی هەرێمی كوردستان بووە و لە بەغداد لە سایەی دەسەڵاتی بەعسدا ژیاوە.


بەڵام دوای پرۆسەی ئازادكردنی عێراق بە بریارێكی پارتی دەگەرێتەوە دهۆك، لەلایەن حكومەتی عێراقیشیەوە داوا كراوە وەك تۆمەتباری بەعس بەڵام پارتی پاراستویانە و نەیانهێشتووە تەسلیم بكرێت.

"ئەم بەڵگانە ئەوە دەسەلمێنن كە ناوبراو بەعسییەكی تەواو بووە، بەڵام بەرژەوەندی لەگەڵ پارتی بووە، بۆیە پشتی دەگرن".شیروان شێروانی وایگووت.

 

"ئێمە ئەو بابەتانە دەوروژێنین كە پارتی فەرامۆشیان دەكات"

شیروان شێروانی،چالاكوانەكەی دهۆك كە لەگەڵ 60 هاورێی دیكەی سكاڵایەكیان بەرز كردووەتەوە دژی بەنگین رێكانی، كە دەیانەوێت نەبێتە وەزیر چونكە لەسەر كورد دەكەوێت، ئاماژە بەوە دەكات ئەوان ئەو بابەتانە دەوروژێنن كە پارتی رقی لێیەتی و فەرامۆشیان دەكات.

 
"ئێمە بۆیە ئەو سكاڵایەمان بەرز كردووەتەوە تاكو بەنگین نەبێت بە وەزیر، چونكە خەڵكی دهۆك ناوبرا باش دەناسن و دەزانن چ بەعسییەك بووە، و لەسەر كورد دەكەوێت كە كەسێك بەناوی كوردەوە وەزیر بێت و دەستیشی بە هاوڵاتی كورد سوور بووبێت". شێروانی وایووت.

شێروانی ئەوەش ناشارێتەوە، كە برایەكی بەنگین بەناوی (عەمید كاوە رێكانی) لە دەزگای هەواڵگری عێراقی لە دهۆك، هەرەشەی لێكردوون.


ئەو گوتی: " برایەكی بەنگین كە عەمیدە لە دەزگای هەواڵگری عێراقی، هەرەشەی لێكردووین و لە تۆری كۆمەڵایەتی فەیس بووك قسەی پێگووتوین، بۆ ئەوەی كارەكەمان راگرین، بەڵام ئێمە ئەو شتانە ساردمان ناكاتەوە سوور دەبین لەسەر سكاڵاكەمان".

 

،،

لە رێكەوتنێكی سیاسیدا پارتی لەگەڵ لایەنەكانی دیكە ئەم كەیسە دابخات و لایەنە عێراقییەكانیش بێدەنگی هەڵبژێرن لەبەرامبەر پارتی و موجامەلەی بكەن، بەحوكمی ئەوەی پارتی هێزەی براوەیە.

 

 
ئایا بەنگین لە وەزیری دەردەكرێـت؟

پێشتر، رەفئەت جبوری دوابەدوای ئەوەی لەلایەن حەیدەر عەبادی كرا بە بەرپرسی راگەیاندنی نوسینگەكەی، لە لایەن چالاكوانانەوە فیدۆیەكی رەفئەت بڵاوكرایەوە كە گۆرانی بەسەر بەعسو سەدام حسێندا دەڵێت.


بۆیە حەیدەر عەبادی ناچار بوو لەبەر دەنگی شەقام ناوبرا لەسەر كارەكەی لاببات و دووری بخاتەوە.

بەڵام دیار نییە چارەنووسی بەنگین وەك جبووری لێ دێت یاخود نا؟ چونكە یەكەم: هەرچەندە بەنگین وەك بەعسی ناوی دەركردووە بەڵام پێشتریش بریكاری وەزیر بووە لە حكومەتی عێراقی و دوورنەخراوەتەوە، دووەم: پارتی ئەم كەسایەتییە گرنگە بەلایەوە پێ ناچێت دەستبەردای بێت.

 
یاخود لە رێكەوتنێكی سیاسیدا پارتی لەگەڵ لایەنەكانی دیكە ئەم كەیسە دابخات و لایەنە عێراقییەكانیش بێدەنگی هەڵبژێرن لەبەرامبەر پارتی و موجامەلەی بكەن، بەحوكمی ئەوەی پارتی هێزەی براوەیە.

 

چالاكوانەكەی كۆمەڵی مەدەنی ئاماژە بەمە دەكات و دەڵێت:" ئێمە كاری خۆمان دەكەین، ئەگەر بابەتەكە گەورەش بوو هاتە سەر ئەوەی پێویست بكات بچینە بەردەم دادگا دەرۆین و بەڵگەكانمان دەخەینە روو".


داواش دەكات لە دەستەی نیشتمانی بۆ لێپرسینەوە و دادپەروەری كە پێشتر ناوەكەی (بنەبركردنی بەعسی) بووە، یاساییانە مامەڵە بكەن و كەیسی رێكانی یەكلای بكەنەوە.

 

،،

هەرچەندە ساڵی 2008 یاسایەك دەرچوو لە پەرلەمانی عێراق بە مەبەستی ریشەكێشكردنی فكری بەعس و ئەندامەكانی، بەناونیشانی ((یاسای لێپرسینەوە و دادپەروەری)) بەڵام لە یاساكەدا ئەوە هاتووە كە تەنها ئەوانە دەگرێتەوە كە ئەندامی رێكخستن (شوعبە) بوون لە نێو بەعسدا.

 

 

بەپێی زانیارییەكانی دیپلۆماتیك جاری دیكەش ئەمە روویداوە كە كەسانێك لە نێو پارتی دیموكرات دەركەوتوون كە تۆمەتی بەعسبوون دراوەتە پاڵیان.


چیرۆكەكەی خولی دووەمی پەرلەمان پێ دەچێت بۆ بەڵگەی ئەم قسەمان راست بێت كاتێك شێخ ئەدهەم بارزانی ئەندامی پەرلەمان بوو، دەست لەكاركێشانەوەی خۆی پێشكەشی فراكسیۆنەكەی كرد و گوتی: لەپەرلەمانێك دانانیشم كە بەعسی تێدا بێت.

 
قسەكەی ناوبرا ئاماژە بوو بۆ یەكێك لە ئەندام پەرلەمانەكانی پارتی كە كاتی خۆی لە ئەنفالی بارزانییەكاندا پارەی بەخشیوەتەوە و دەست خۆشی لە رژێمی بەعس كردووە.

 

هەرچەندە ساڵی 2008 یاسایەك دەرچوو لە پەرلەمانی عێراق بە مەبەستی ریشەكێشكردنی فكری بەعس و ئەندامەكانی، بەناونیشانی ((یاسای لێپرسینەوە و دادپەروەری)) بەڵام لە یاساكەدا ئەوە هاتووە كە تەنها ئەوانە دەگرێتەوە كە ئەندامی رێكخستن (شوعبە) بوون لە نێو بەعسدا.

 

author photo

ماسته‌ر له‌ زانسته‌ رامیارییه‌كان

ئه‌ندامى كاراى سه‌ندیكاى ڕۆژنامەنووسانی کوردستان