ڕاوێژكارە ئابورییەكانی ترەمپ نایانەوێت بزانن سۆسیالیزم چییە

سۆسیالیزم و كۆشكی سپی

ڕاوێژكارە ئابورییەكانی ترەمپ نایانەوێت بزانن سۆسیالیزم چییە

364 خوێندراوەتەوە

میشایل ڕۆبەرتز (ئابووریناسی بریتانی)
و. لەئینگلیزییەوە: پێشڕەو محەمەد

تیمی لێكۆڵینەوەی ترەمپ لە كۆشكی سپی ڕاپۆرتێكی زۆر سەیر و سەمەرەیان ئامادەكردووە. ناوی ڕاپۆرتەكە "تێچوونی دەرفەتەكانی سۆسیالیزم"ـە. ڕاپۆرتەكە بەمەبەستی سەلماندنی ئەو خاڵە ئامادەكراوە كە "سۆسیالیزم" و سیاسەتە "سۆسیالیستییەكان" زیانی گەورە بۆ ئەمریكییەكان دەهێنن، چونكە " تێچوونی دەرفەتەكان"ی سۆسیالیزم بەراود بە سەرمایەداریی، زۆر زیاتر و گەورەترە.

 

 
ئەوەی سەیر و سەمەرەو زۆر عەجیب و غەریبە ئەوەیە كە ڕاوێژكارانی ترەمپ لە كۆشكی سپی بەزەرووری دەبینن شكستەكانی "سۆسیالیزم" لە 2018 بۆ ئەمریكاییەكان ڕوون بكەنەوە. بەڵام كاتێك دزە دەكەیتە ناو ڕاپۆرتەكەوە بۆت دەردەكەوێت ئەوەی ترەمپیستەكانی نیگەران كردووە "سۆسیالیزم" نییە، بەڵكو سیاسەتەكانی بێرنی ساندرێسی دیموكراتی چەپە كە داوای باجی بەرزتر لەسەر ڕێژەی 1%ی دەوڵەمەندان‌و هەڵكشان‌و بەرزبوونەوەی جەماوەرییانەی خزمەتگوزاریی تەندروستیی گشتیی بۆ هەمووان.

بەگشتیبوون و جەماوەریبوونی ئەم سیاسەتانە هەڕەشەیە لەسەر زۆرینەی كۆمارییەكان لە كۆنگرێس و هەروەها لەسەر سامان و داهاتی كۆمپانیا گەورەكانی دەرمان و پشتیوان و لایەنگرە ملیاردێرەكانی ترەمپ.


ئەوەی كۆشكی سپی مەبەستیەتی لەسەر سۆسیالیزم بەڕواڵەت بریتییە لە ئابووریی نیشتمانیی كە دەوڵەت باڵادەستە بەسەریداو لەلایەن دەوڵەتەوە كۆنتڕۆڵ كرابێت نەك لەلایەن بازاڕەوە. "ئەوەی كە وڵاتێك یان پیشەسازییەك سۆسیالیستییە بریتییە لە پرس و مەسەلەی ئەو ئاستە كە (1) ئامرازەكانی بەرهەمهێنان، دابەشكردن، ئاڵوگۆڕ لەلایەن دەوڵەتەوە ڕێكدەخرێن یان خاوەندارێتیی دەكرێن؛ و (2) دەوڵەت دەسەڵاتی خۆی بۆ دابەشكردنی بەرهەمی ئابووریی بەبێ گەڕانەوە بۆ خواست و ویستی دارایی بەكاربەران بۆ پارەدان یان ئاڵوگۆڕ بەكاردەهێنێت (واتا پێدانی سەرچاوەكان "بەخۆڕایی")".


بۆیە ڕاپۆرتەكە پێناسەیەكی فراوان و هەمەلایەنی "سۆسیالیزم" دەدات بەدەستەوە كە چینی ماویستیی (بەڵام نەك چینی مۆدێرن وەك دەبینرێت)، یەكێتیی سۆڤێت، كوبا و ڤەنزوێلا و دەوڵەتە "سۆسیال دیموكراتەكان"ی باكووری ئەوروپا دەگرێتە خۆی. ئەوەی دواییان تێكەڵی یەكتر كراون، چونكە ستایشی دووەمیان دەكات نەك یەكەمیان، واتا دووەمیانی [سۆسیال دیموكراتەكانی باكووری ئەوروپا] دەوێت. بەشێوەیەكی سروشتیی ئەمە ئەو پرسیارە زەق دەكاتەوە كە ئایا دەكرێت هیچ یەكێك لەم دەوڵەتانە "یەكێتیی سۆڤێتیی تەوق دراو بەدەسەڵاتی جووتیاران لە دەیەی 1920 یان چینی دەیەی 1950؛ یاخود كۆمپانیا خێزانییەكانی سەر بە ئابوورییەكانی سوید، دانیمارك و نەرویج" ناوبنرێن وڵاتگەلی "سۆسیالیستیی".


پێناسەكەی كۆشكی سپی نە سۆسیالیزمە نە كۆمۆنیزم كە لەلایەن ماركس و ئەنگڵسەوە لە مانیفێستی پارتی كۆمۆنیستدا پێناسە كراوە. لای ئەوان، كۆمۆنیزم بریتییە لە كۆمەڵگایەكی خاوەن پێداویستیی فراوان كە دەوڵەت ڕۆڵی نامێنێت ئەوەی بوونی دەبێت تەنها كاری پێكەوەیی تاكەكان لە كردەی هاوبەش و خاوەندارێتیی بەرهەمەكانی كارە. بێگومان، سیستەمێكی وەهای جیهانیی بوونی نییە و بۆیە ناكرێت بەهیچ جۆرێك لەگەڵ سەرمایەدارییدا بەراورد بكرێت. بەپێچەوانەوە، لەڕاستیدا، كۆشكی سپی بەڕاستی هەوڵدەدات ئابووریی نیشتمانیی بەرنامەبۆداڕێژاو لەگەڵ ئابووریی بازاڕی نەتەوەیی باڵادەستی سەرمایەدارییدا بەراورد بكات. بەڵام پێویست ناكات هێندە بەرانبەر بە توێژەرانی كۆشكی سپی توڕەو تۆسن بین؛ ئەوان نایانەوێت بزانن سۆسیالیزم چییە؛ و پێناسەكەشیان (كە دیارە لە تەنها لە قامووسەوە دەریانهێناوە) پێدەچێت بۆچوونی زۆرینەی خەڵك بێت.


با واز لەمە بێنین، ئەرێ هەڵەی هەموو ئەم دەوڵەتە "سۆسیالیستییانە" چییە؟ باشە، " ئەوان پاڵنەرێكی ماتریالیی كەم بۆ بەرهەمهێنان و داهێنان دابین دەكەن و بەهۆی دابەشكردنی كاڵاكان و خزمەتگوزارییەكان بەشێوەیەكی خۆڕایی، ڕێگریی دەكەن لە نرخەكان لە نیشاندانی زانیارییە گرنگە ئابوورییەكان دەربارەی تێچوونەكان و پێداویستیی و خواستی بەكاربەران". لە چینی ماویی و ڕووسیای ستالینیدا "حكومەتە نادیموكراتییەكانیان دەسەڵاتی كشتوكاڵكردنیان بەدەستەوە گرتبوو، بەڵێنی بەرهەمهێنانی خۆراكی زیاتر و فراوانتریان دەدا. دەرەنجامەكەش بەشێوەیەكی بنچینەیی بەرهەمهێنانی كەمتری خۆراك و مەرگی دەیان ملیۆن كەس بوو بەهۆی برسێتییەوە". ئەمجۆرە سۆسیالیزمە كارەساتێك بوو بۆخۆی.


ڕاپۆرتەكەی كۆشكی سپی پێناسەكەیان بەمجۆرە بەكۆتا دەهێنن: "بەڵگەنامەی ڕوون و ئاشكرای مێژوویی ئەوە پیشان دەدات كە بەرنامەی سۆسیالیستیی بۆ ئەمریكا كورتهێنان دروست دەكات، یان بەمانایەكی دیكە، كوالیتیی دادەبەزێنێت چونكە هەموو بەرهەم یان خزمەتگوزارییەك دەخاتە بندەستی مۆنۆپۆل و قۆرخكاریی گشتییەوە. هەنگاوی داهێنان هێواش دەبێتەوە، و ستانداردەكانی یان بەشێوەیەكی گشتیی نزم دەبنەوە. ئەمانە تێچوونی دەرفەتەكانی سۆسیالیزمن لە گۆشەنیگای مۆدێرنی ئەمریكییەكانەوە".


هەروەها ڕاپۆرتەكەی كۆشكی سپی بانگەشەی ئەوەش دەكات كە "گۆڕینی سیاسەتەكانی ئەمریكا بۆ سیاسەتە باڵا سۆسیالیستییەكانی وەك ڤەنزوێلا، دەبێتە هۆی دابەزینی تێكڕای بەرهەمێنانی ڕاستەقینەی ناوخۆیی، لەدرێژماوەدا بۆ لانیكەمی 40% یان نزیكەی كورتهێنانی 24 هەزار دۆلار لەهەر ساڵێكدا بۆ هەر كەسێكی ئاسایی". و هەروەها گۆڕینی سیستەمی باجی هونەكیی ئەمریكا بۆ وڵاتانی باكووری ئەوروپا [وڵاتانی وەك سوید، نەرویج، دانیمارك، فینلەندا، ئایسلەندا، و هتد-وەرگێڕ] دەبێتە هۆی هەڵكشان و بەرزبوونەوەی قورسایی باج لەسەر ئەمریكییەكان بەڕێژەی لەنێوان 2 هەزار تا 5 هەزار دۆلار زیاتر لە ساڵێكی كرێی ڕاستەقینەی كرێوەرگران(net of transfers). "ئێمە مەزەندەی ئەوە دەكەین ئەگەر ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا ئەم سیاسەتانەی جێبەجێ بكردایە، ئەوا تێكڕای بەرهەمێنانی ڕاستەقینەی ناوخۆیی، لەدرێژماوەدا بۆ لانیكەم 19% دادەبەزیی، یان دەبووە هۆی كورتهێنانی 11 هەزار دۆلار لە داهاتی ساڵانەی هەر كەسێكی ئاساییدا".
یەكەم ئەرگومێنتی ڕاپۆرتەكەی كۆشكی سپی ئەوەیە كە ستانداردەكانی ژیان لە ئەمریكا بەراورد بە وڵاتانی "سۆسیالیستیی" باكووری ئەوروپا، زۆر بەرزترن. پێكەنیناویترین بابەتی ناو ئەم لێكۆڵینەوەیە بریتییە لە پیشاندانی ئەم بانگەشەیە: تێچوونی كڕینی سەیارەیەكی پیكاب لە تەكساس بەراورد بە تێچوونی هەمان پیكاب لە ئەسكەندەناڤیا!
خشتەی یەك


باشە، سەیارەیەكی پیكاب لە تەكساس زۆر بەكەڵكتر و بەسوودترە نەك لە ستۆكهۆڵم و بە وردبوونەوە لەوەی باجەكان لەسەر بارهەڵگرەكان لە ئەمریكا نزمترن و باجەكانی سەر سووتەمەنیی بەشێوەیەكی بنچینەیی كەمتر و نزمترن، بەڵگەهێنانەوە لەسەر ئەوەی تێچوونەكانی پیكابێك لە ئەمریكا زۆر كەمترن لە تێچوونەكانی ئەو پیكابە لە وڵاتانی باكووری ئەوروپا، شتێكی ڕاستە و قابیلی بەدرۆخستنەوە نییە! بەڵام ئایا گرانتری پیكابێك یان بارهەڵگرێك لە نەرویج بەراورد بە تەكساس ئەوە دەسەلمێنێت كە "تێچوونی دەرفەت"ێكی باڵاتر و بەرزتری ژیان لە نەرویجی "سۆسیالیستی"دا هەیە؟ ئەی چی دەربارەی گواستنەوە، خزمەتگوزارییە گشتییەكان، تەندروستیی و پەروەردە، بێكاریی و بیمەی خۆشگوزەرانیی – ئەو شتانەی بەشی هەرە دەوڵەمەندیی هەر وڵاتێكی سەرمایەداریی پێویستی پێ نییە یان وەك "كرێی كۆمەڵایەتیی" بەكاری ناهێنێت؟ ئەم شتانە لە ڕاپۆرتەكەی كۆشكی سپیدا بەهیچ جۆرێك بەراورد ناكرێن.
ڕاپۆرتەكە باس لەوە دەكات كە دەرامەتی تێكڕای بەرهەمهێنانی ڕاستەقینەی ناوخۆیی لە ئەمریكا زۆر بەرزترە بەراورد بە ئابوورییەكانی وڵاتانی ئەسكەندەناڤیا و بەشە نا-نەوتییەكەی نەرویج. داتاكە پیشانی دەدات كە ئەمە ڕاستە. بەڵام هەموو ئەمانە نیشانی دەدات كە ئەوروپای باكووریی ئەو كاتەی ماركس مانیفێستی پارتی كۆمۆنیستی تیادا نوسی، لە ئاستێكی زۆر نزمتردا دەستیپێكرد. لەڕاستیدا، ئەگەر ئێمە سەیری گەشەی دەرامەتی تێكڕای بەرهەمهێنانی ڕاستەقینەی ناوخۆیی لە 1960ـەوە بكەین (كاتێك ئەمریكییەكان دەیانگوت ئێمە لە گەورەترین شوێنی سەرزەوی دەژین)، گەشەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا كەوتە دواوەی ئابوورییە سەرەكییەكانی باكووری ئەوروپا و هەروەها زۆرینەی ئابوورییەكانی ئەوروپا. لەڕاستیدا، لە سەرەتای دەیەی 1960ـەوە، گەشەی دەرامەتی تێكڕای بەرهەمهێنانی ڕاستەقینەی ناوخۆیی لە سوید خێرایی زیاتری بەخۆیەوە بینیوە بەراورد بە ئەمریكا.

خشتەی دوو


و سەبارەت بە چین، ڕێژەی گەشەكردن لە دەیەی 1990ـەوە چەندین جار پێش ئەمریكا كەوتووەتەوە، بە دەرهێنانی 800 ملیۆن كەس لە بانكی جیهانیی، هەژاریی ناساند. بێگومان لێكۆڵەرانی كۆشكی سپی دەڵێن (ئەگەرچی ئەم كارە ناكەن) كە چین لە دەیەی 1980ـەوە بووەتە وڵاتێكی "سەرمایەداریی" و لەبەر ئەمەش ئابوورییەكەی وا هەڵتۆقیوە. بەڵام ئەمە ناكۆك و دژی بۆچوونەكانیان دەوەستێتەوە كە دەوڵەتێكی "سۆسیالیستیی" ئەو وڵاتەیە كە دەوڵەت باڵادەست و كۆنتڕۆڵی ئابووریی بازاڕی ئازاد دەكات. سەبارەت بە چین، گەورەترین و سەرەكیترین ئابووریی دەوڵەتییە لە جیهاندا، زۆر زیاتر لەوەی پێیدەگوترێت "ئابوورییە تێكەڵەكان"ی وڵاتانی باكووری ئەوروپا.
خشتەی سێ

دەرامەتی گشتیی شتێكە بەڵام دابەشكردنی ئەو دەرامەتە شتێكی دیكەیە. كۆشكی سپی ناچارە بڵێت كە "ئەگەرچی ئابوورییەكانی باكووری ئەوروپا بڕی بەرهەمهێنان و بەكاربردنی خۆیان لە دەرامەتدا بەشێوەیەكی نزمتر پیشان دەدەن، ئەوان هەروەها بەشێوەیەكی باو ئەندازەگیریی بۆ ئاستە نزمترەكانی نایەكسانیی لە دەرامەتی ڕێژەییدا دەردەخەن". ئەوەی لێرەدا گرنگە باس بكرێت ئەوەیە كە ویلایەتە یەكگرتووەكان هێشتا بەرزترین نموونەی نایەكسانیی سامان و دەرامەتە، كەچی لە وڵاتانی باكووری ئەوروپا لە 30 ساڵی ڕابردوودا نایەكسانیی ئەو كاتە زۆر زیاتر بەرزبووەتەوە كە حكومەتەكانیان سیاسەتەكانی پشتیوانیی سەرمایەگوزاریی دابەزاندن و كەمكردنەوەی باجەكانی سەر كۆمپانیاكان و خاوەن كۆمپانیاكانی جێبەجێكردووە (واتا جێبەجێكردنی سیاسەتەكانی پشتیوانیكردنی بازاڕ).
لەڕاستیدا، وەك ڕاپۆرتەكەی كۆشكی سپی دەڵێت، بەهەندێك پێوەر، سیستەمی باجی وڵاتانی باكووری ئەوروپا، ڕێژەی 10% زیاتریان لە سیستەمی باجی ئەمریكا جێبەجێكردووە – لانیكەم بۆ باجی تاكەكەسی: "نزمی باج لەسەر دەرامەتی توانای پارەدانی تاكەكەسیی (tax progressivity) لە وڵاتانی باكووری ئەوروپا، هاوشان لەگەڵ باجدانانی نزم لەسەر سەرمایە و بەشێوەیەكی مامناوەند تەنها ڕێژەكانی باج لەسەر دەرامەتی پەراوێزیی تاكەكەس لە ئاراستەی ڕاستی دابەشكردنی دەرامەتدا، بەمانای ئەوە دێت كە یەكێك لە تایبەتمەندییە سەرەكییەكانی مۆدێلی باجی وڵاتانی باكووری ئەوروپا بەرزترین ڕێژەی باجە لەسەر ڕێژەی مامناوەند و نامامناوەندی دەرامەتی كرێكاران و خێزانەكانیان. ئەمە، بەپێچەوانەوەی هەڵەتێگەیشتنی ئەو ئەمریكییانەی لایەنگری ستایلی سۆسیالیزمی دیموكراتیی وڵاتانی باكووری ئەوروپان، بەمانای ئەوە دێت، كە مۆدێلی باجی ئەو وڵاتانە بەتوندی وابەستەی پیادەكردنی ڕێژە سزادەرەكانی سەر باجی بەرزی خێزانەكان نییە بەڵكو بەپێچەوانەوە لەسەر ڕێژە بەرزەكانی سەر خێزانەكان لەناوەڕاستی دابەشكردنی دەرامەتدا دامەزراوە".


لەوانەیە ئەمە هێرش بێت بۆسەر ستایشی بێرنی ساندرێس بۆ ئابوورییەكانی وڵاتانی باكووری ئەوروپا، بەڵام بەبۆچوونی من، ئەمە ئەوە دەسەلمێنێت چۆن دەوڵەتانی باكووری ئەوروپا لە ئێستای "سۆسیال دیموكراسیی" دوورن چ بگات بە "سۆسیالیزم". لەلایەكی دیكەوە، ڕاپۆرتەكەی كۆشكی سپی بانگەشەی ئەوە دەكات كە دەوڵەتە "سۆسیالیست"ییەكان دەیانەوێت باجی قورستر لەسەر دەوڵەمەندان دابنێن (وەك ساندرێس داوای دەكات)، بەڵاك لەڕاستیدا باجگیرییەكانیان قورستر نییە بەراورد بە ئەمریكا!


بێگومان، ئەمانە هەموویان بەلاڕێدابردن و هەڵگەڕاندنەوەی ڕاستییەكانن. هەموو زانیارییەكان دەربارەی نایەكسانیی لە سامان و دەرامەتی نێو ئابوورییە هەرە پێشكەوتووەكان ئەوە پیشان دەدات كە ویلایەتە یەكگرتووەكان، هەم پێش باج و هەم دوای باج، نایەكسانترین وڵاتە؛ و دەرامەتی خستنەڕووی ڕاستەقینە بۆ خێزانێكی مامناوەندیی ئەمریكیی لە 30 ساڵی ڕابردوودا كەمترین بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە لەكاتێكدا داهاتی 1% بەرزبوونەوەی بەرچاو و بنیچنەیی بەخۆیەوە بینیوە.
خشتەی چوار

پشكی سامان كە لەلایەن 1%ی (مەبەست دەوڵەمەندان) خاوەن دەرامەتەكانی ئەمریكا پارێزراوە لەنێوان 1980 و 2016دا لە 10% بۆ 20% دووبەرابەر بەرز بووەتەوە، كەچی لەهەمان كاتدا 50%ی خوارەوە (مەبەست هەژاران) لە 20% تا 13% زیاتر دابەزیوە.
خشتەی پێنج

بەڵام بەشی سەرەكیی ڕاپۆرتەكەی كۆشكی سپی دەڵێت كە پەروەردە و تەندروستیی كەرتی تایبەت لە تێچووندا زۆر بەرهەمهێنەرانەتر و كاریگەرترن بە بەراورد بە قوتابخانە دەوڵەتیی و گشتییەكان و خزمەتگوزارییە تەندروستییە نیشتمانییەكان. ڕاپۆرتەكە دەڵێت ئەم پارەدانە (مەبەست پارەدانی خوێندنی كەرتی تایبەت) بۆ كۆلیژێكی پەروەردەیی ئەمریكا ڕێژەیەكی زۆر گەورە دەگەڕێنێتەوە بۆ كەسكە زیاتر لەوەی لە نەرویج هەیە، چونكە لەوێ كرێی خوێندن وەرناگیرێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەمە واتا خەڵك لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بەبێ هەبوونی توانا و مەرجی پەروەردەیەكی باڵا هیچ شانسێكیان نییە ببنە خاوەنی دەرامەتێكی پێویست، لەكاتێكدا لە نەرویج بەبێ بوونی هیچ بڕوانامەیەكیش، بڕی خاوەن دەرامەت زۆر كەمتر نییە كە بڕوانامەی نییە! بۆیە لەڕاستیدا تێچوونی دەرفەت بۆ كەسێك لە نەرویج كە بڕوانامەی زانكۆیی نییە، زۆر نزمترە [بەراورد بە ئەمریكا].


پاشان مەسەلەی خزمەتگوزاریی و چاودێریی تەندروستیی هەیە. بەگوێرەی ڕاپۆرتەكەی كۆشكی سپی، سیستەمی "پێدان"ی تەندروستیی، كە بەنزیكەیی لە زۆربەی ئابوورییە پێشكەوتووەكاندا پیادە دەكرێت، لەلایەن ڕەچەتەی كۆمپانیای بیمەی بازاڕی ئازادی ئەمریكیی بەتەواوی كافی و سوودمەند نین بۆ تەندروستیی، بەتایبەت ئەگەر ئۆباماكەیر (یاسای پارێزگاریكردن لە نەخۆش و چاودێریكردنی ڕوولەباشیی) فەرامۆشی بكات. بەڵگە؟ باشە، كەسانی بەتەمەن لە ئەمریكا دەبێت كاتێكی زیاتر چاوەڕوان بن تا دكتۆری پسپۆڕ بیان بینێت، بەڵام ئەمە بۆ سیستەمەكانی پێدانی ڕاستەوخۆ وانییە، ڕاپۆرتەكەی كۆشكی سپی وادەڵێت.
خشتەی شەش


لەڕاستیدا، زۆرینەی "بەتەمەنترەكان"ی ئەمریكا، چاودێریی پزیشكیی وەردەگرن، بۆیە ئەوان لەناو چوارچێوەی "پێدەری ڕاستەوخۆ"دا نین، كاتێك پێویستیان بە بینینی پزیشكی پسپۆڕ دەبێت.


هەموو سیستەمەكانی چاودێریی تەندروستیی دەكەونە ژێر فشارەوە چونكە خەڵك زیاتر دەژین و نەخۆشیی زیاتریان لەژیانی دواتردا ڕووبەڕوو دەبێتەوە. و ئەوان دەكەونە ژێر فشارەوە چونكە چاودێریی تەندروستیی بەراورد بەرگریی، باربووەكانی سەرمایەگوزاریی و بڕینی باجەكان، بەئەندازەیەكی گونجاو دابین ناكرێن. ئەمەش بەسەر سیستەمی ویلایەتە یەكگرتووەكاندا پیادە دەبێت.


ئەگەر ئێمە سەیری بەراوردی سەرجەمی كاریگەری سیستەمەكانی چاودێریی تەندروستیی بكەین، نیشانەكانی ئەم سیستەمە لە ویلایەتە یەكگرتووەكان هەرە خراپترینیانە. سیستەمی چاودێریی تەندروستیی ئەمریكا یەكێكە لە كەم كاراترین سیستەم لە هەموو جیهاندا. ئەمریكا 34ـەمینی 50 وڵات بوو لە 2017دا، بەگوێرەی لیستی بلومبێرگ كە هیوا بەژیان، دابینكردنی دەرامەتی چاودێریی تەندروستیی و دابینكردنی ڕێژەیی دەرامەت وەك پشكی تێكڕای بەرهەمهێنانی ناوخۆیی دیاریدەكات. سویدی "سۆسیالیست" هەشتەم و نەرویجی "سۆسیالیست" یانزەهەمن.


هیوا بەژیان یەكێكە لە ڕێگاكانی پێوانەكردنی ئەوەی لەسەرووی هەموویەوە سیستەمی تەندروستیی وڵاتێك چۆنچۆنی كاردەكات، كە ئەمەش بەم هۆیەوە لە لیستەكەی بلومبێرگدایە. لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، تێچوونە مامناوەندییەكانی تەندروستیی بۆ هەر كەسێك 9 دۆلارە بۆ هەركەسێك، یان 17.1%ی ڕێژەی تێكڕای بەرهەمهێنانی ناوخۆیی و هەروەها هیوا بە ژیان تەنها 78.9 ساڵیی تەمەن بوو. كوبا و كۆماری چیك – كە هیوا بەژیان نزیكترینە لە ئەمریكا لەنێوان 79.4 و 78.3 ساڵیدا – ڕێژەی كەمتری چاودێریی تەندروستییان تەرخانكردووە 817$ و 1.379$ی دەرامەتی گونجاو. سویسرا و نەرویج، تەنها وڵاتانێك بەدابینكردنی ڕێژەیەكی بەرزی دەرامەت بەراورد بە ئەمریكا – 9,674$ و 9,522$ - هیوا بە ژیان لەو وڵاتانەدا زۆر بەرزترە، ڕێژەی مامناوەندیی بریتییە لە 82.3 ساڵیی. بۆچی؟ چونكە، سیستەمی ئەمریكا "حەزی زیاتر لە دابەشبوون، كەمتر ڕێكخستن و هەماهەنگیی هەیە و [ڕێكخستن و هەماهەنگیی] بەجۆرێك دەبێتە هۆی ناكارامەیی" و پاوڵ گینزبورگ، پرۆفیسۆری زانكۆی كالیفۆرنیای باشوور و بەڕێوەبەری سەنتەری سیاسەتی تەندروستیی لە پەیمانگای بروكینگزی واشنگتۆن وای گوت.
بۆیە تێچوونی دەرفەتەكان بۆ كەسێكی مامناوەندی ئەمریكیی زۆر بەرزتر دەردەكەوێت لانیكەم بۆ خزمەتگوزارییە بنچینەیی و گشتییەكانی وەك تەندروستیی و پەروەردە، لەكاتێكدا بۆ وڵاتانی "سۆسیالیستیی" باكووری ئەوروپا زۆر نزمترە.
خشتەی حەوت



سەرچاوە
وێبلاگی تایبەتی میشایل ڕۆبەرتز
https://thenextrecession.wordpress.com/

 

author photo

نووسەرو وەرگێڕ لەبواری فیكری سیاسیی، ئابووریی و بیری چەپ.
تا ئێستا 34 كتێبی نووسراو و وەرگێڕدراوی بڵاوكردۆتەوە.
 سەرقاڵی خوێندنی زانستە سیاسییەكانە لە بەرلین.