په‌رله‌مان؛ ده‌زگایه‌ک بۆ ناشرینکردنی سیاسه‌ت

په‌رله‌مانی کوردستان هێنده‌ی له‌ دیوه‌خانێک ده‌چێت هێنده‌ ماڵێک نییه‌ بۆ سیاسه‌تکردن

په‌رله‌مان؛ ده‌زگایه‌ک بۆ ناشرینکردنی سیاسه‌ت

498 خوێندراوەتەوە

له‌وه‌ته‌ی هه‌ڵبژاردنی 25ی ته‌مموزی 2009، ئیتر په‌رله‌مانی کوردستان بۆته‌ چه‌قی ململانێی هێزه‌ سیاسییه‌کانی هه‌رێم. ئه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌مه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ک به‌و مانایه‌ نییه‌ که‌‌ په‌رله‌مان بووبێته‌‌ مه‌کۆیه‌کی سیاسی، به‌پێچه‌وانه‌وه‌، په‌رله‌مانی کوردستان حاڵی حازر هێنده‌ی له‌ دیوه‌خانێک ده‌چێت هێنده‌ ماڵێک نیه‌ بۆ سیاسه‌تکردن.

 
ئه‌م وتاره‌ به‌ دیوێکدا هه‌ندێک ئاماژه‌یه‌ له‌مه‌ڕ به‌چه‌قکردنی په‌رله‌مان وه‌کو تاکه‌ کایه‌ی‌ ململانێی سیاسی‌و له‌ هه‌مان کاتدا نابووتکردنی په‌رله‌مانه‌ وه‌کو ده‌زگایه‌ک بۆ کرده‌ی سیاسی. راستیه‌که‌ی ناکرێت قسه‌ له‌ په‌رله‌مان بکه‌ین بێ ئاوڕدانه‌وه‌، گه‌ر ڕاگوزه‌ریش بێت، له‌و کاراکته‌رانه‌ی که‌ دواجار ده‌بنه‌ ئه‌ندامی ئه‌م ده‌زگایه‌و واوه‌تریش ده‌بنه‌ پاڵه‌وانی ئه‌م ململانێیه‌.


سه‌ره‌ڕای ده‌ستگرتنی توند به‌ میراتی شۆڕشه‌وه‌، به‌ڵام تا دێت حیزبی کوردی ورده‌ ورده‌ له‌و سه‌رمایه‌ مه‌عنه‌وییه خاڵی ده‌بێته‌وه‌ که‌ ساڵانێکه‌ و له‌و ڕێیه‌وه‌ تا ئێستا شه‌رعییه‌تی فه‌رمانڕه‌وایه‌تی کۆمه‌ڵگه‌ی به‌ خۆی داوه‌. ئه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌مه‌ش له‌ سه‌رێکه‌وه‌ پێوه‌ندی به‌ پێشڤه‌چوونی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی‌‌و له‌ سه‌رێکی دیشه‌وه‌ پێوه‌ندییه‌کی توندوتۆڵی به‌ ناشرینبوون و پیربوونی ئه‌و نه‌وه‌ سیاسییه‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ له‌ ناوه‌ڕاستی شه‌سته‌کانی سه‌ده‌ی پێشوه‌وه‌ سه‌رکرده‌ و کاراکته‌ری سه‌ره‌کی کایه‌ی سیاسی کوردیین.‌

پیربوونی ئه‌م نه‌وه‌یه‌، پیربوونی ئه‌و مۆدێله‌شه‌ له‌ پاڵه‌وان که‌ تا سه‌رده‌مانێکی دوورودرێژ وه‌کو مێرخاسی شۆڕش‌و به‌رخۆدان لێی ده‌ڕوانرا. ئه‌و جه‌نگاوه‌ره‌ی که‌ چیرۆکی نه‌به‌ردییه‌کانی و مه‌رگی ئه‌م وه‌کو شه‌هید، جێگه‌ی په‌سن و پیاهه‌ڵدانی هه‌مو کۆمه‌ڵگه‌ بوو.


پاش ناشرینکردن و له‌ده‌ستدانی ورده‌ ورده‌ی ئه‌م سه‌رمایه‌ ره‌مزییه‌ گه‌وره‌یه‌، حیزبی کوردیی (ئه‌ڵبه‌ته‌ به‌ ڕکابه‌ره‌ ئۆپۆزسیۆنه‌کانیشه‌وه‌)، ئه‌و ڕکابه‌رانه‌ی هه‌ر زوو که‌وتنه‌ تانه ‌لێدان له‌ شه‌رعییه‌تی شۆڕشگێڕانه‌و پشتکردنه‌ پاڵه‌وانه‌کانی دوێنێ، ساڵانێکه‌ به‌شوێن پاڵه‌وانێکی دیدا وێڵن‌، پاڵه‌وانێک با سه‌ر به‌ ده‌ره‌وه‌ی کایه‌ی سیاسی و ته‌نانه‌ت سه‌ر به‌ ده‌ره‌وه‌ی کایه‌ی حیزبی ئه‌مانیش بێت‌، به‌ڵام پاڵه‌وانێکه‌ دواجار له‌ توانایدایه‌، چاپوکتر لە کادر، حه‌شامات بخاته‌ خزمه‌ت حیزب و حیزب له‌ سایه‌ی ئه‌مه‌وه‌ به‌ سیاسه‌ت شادبکاته‌وه‌.

،،

پیربوونی ئه‌م نه‌وه‌یه‌، پیربوونی ئه‌و مۆدێله‌شه‌ له‌ پاڵه‌وان که‌ تا سه‌رده‌مانێکی دوورودرێژ وه‌کو مێرخاسی شۆڕش‌و به‌رخۆدان لێی ده‌ڕوانرا. ئه‌و جه‌نگاوه‌ره‌ی که‌ چیرۆکی نه‌به‌ردییه‌کانی و مه‌رگی ئه‌م وه‌کو شه‌هید، جێگه‌ی په‌سن و پیاهه‌ڵدانی هه‌مو کۆمه‌ڵگه‌ بوو.

ئاخر له‌خۆڕا نیه‌، دکتۆرو مامۆستا بێلایه‌نه‌کانی زانکۆ، رۆژنامه‌نوس و نوسه‌ر و ئه‌دیبانی پۆپۆلیست، بازرگان و کوڕانی سه‌رکرده‌ ...، نموونه‌ و ئه‌لته‌رناتیڤی ئه‌م پاڵه‌وانه‌ نوێیه‌ی کورده‌وارین که‌ بانگهێشتی ناو مه‌یدانی ئه‌م ململانێ نوێیه‌ی نێوان هێز و گروپه‌ سیاسییه‌کانی کوردستان ده‌کرێن. به‌م بانگهێشتکردنه‌ش له‌سه‌رێکه‌وه‌ حیزبه‌کان سزای ئه‌ندام و کادرانی خۆیان ده‌ده‌ن به‌وه‌ی که‌ چی دی ئه‌مان پاڵه‌وانی ئێستا و داهاتووی ئه‌م ململانێ نوێیه‌ نین و له‌سه‌رێکی دیشه‌وه‌ و له‌ میانه‌ی ساتوسه‌ودایه‌کی بازاڕیانه‌: (ده‌نگ به‌رامبه‌ر ده‌ستکه‌وت‌)، هێزه‌ سیاسییه‌کان ده‌که‌ونه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م مۆدێلە نوێیەی پاڵه‌وان.
له‌ڕاستیدا ئه‌وه‌ی ئه‌م نوخبه‌ نوێیه‌ ده‌یکه‌ن، به‌تایبه‌تیش نوخبه‌ سه‌ربه‌خۆ و بێلایه‌نه‌که‌، ساتوسه‌ودایه‌کی ژیرانه‌ به‌ڵام هه‌رزانفرۆشانه‌ی سه‌رمایه‌ی ره‌مزی خۆیانه‌، ساتوسه‌ودایه‌ به‌ پێگه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئه‌وه‌ی له‌ زمانی سیاسه‌تدا پێی ده‌وترێت سه‌نگی جه‌ماوه‌ریی، به‌رامبه‌ر به‌ بردنه‌وه‌ی گره‌وه‌که‌ی حیزب: کاری په‌رله‌مانتاریی.

ئه‌وه‌ قسه‌ هه‌ڵناگرێت ئه‌م سه‌ودایه‌ به‌تایبه‌تیش بۆ ئه‌وانه‌یان که‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی کایه‌ی ده‌سه‌ڵات و له‌ ده‌ره‌وه‌ی کایه‌ی حیزبییه‌وه‌ دێن و به‌ بیانوی جیاجیاوه‌ خۆیان ده‌که‌نه‌وه‌ به‌ ماڵی ئه‌م هێزه‌ سیاسیانه‌دا، به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک پرۆسه‌یه‌کی بێ گوناح نییه‌ وه‌کو هه‌ندێک له‌ کاندیدانی په‌رله‌مان خۆیان و هه‌ندێک له‌ چالاک و هاوڕێ رۆشنبیره‌کانی ئه‌م نوخبه‌یه‌ ناوبه‌ناو ده‌یانه‌وێت بیده‌ن به‌ گوێماندا.


ئه‌وه‌ دروسته‌ که‌ دواجار سیاسه‌ت مافێکی گشتییه‌ و ده‌بێت تا ئه‌وپه‌ڕی به‌ میللی بکرێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ساڵانێکه‌ هێز و گروپه‌ سیاسییه‌کانی ئێمه‌ ده‌ستیان داوه‌تێ (به‌ میللیکردنی سیاسه‌ت) نیه‌، بۆ ئه‌وه‌ نیه‌ که‌ سیاسه‌ت ببێته‌ کرده‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی و دواجار (هاوڵاتییه‌کی باش) فراژی بکات، راستیه‌که‌ی ئه‌وه‌ی ئه‌م هێزگه‌له‌ ده‌ستیان داوه‌تێ بۆ نابووتکردنی سیاسه‌ت‌و به‌دیوه‌خانکردنی په‌رله‌مانه‌ وه‌کو ده‌زگایه‌کی باڵای نوێنه‌رایه‌تیکردن. چونکه‌ چڕکردنه‌وه‌ی کرده‌ی سیاسی هه‌ر به‌ ته‌نها له‌ ململانێی په‌رله‌مانیدا و له‌ هه‌مووشی سه‌یرتر ئاماده‌یی ئه‌م نوخبانه‌ بۆ ماڵئاواییکردن له‌ فه‌زای گشتی؛ ئاماده‌یی بۆ پشتکردنه‌ زانکۆ و داموده‌زگا و کایه‌ مه‌ده‌نییه‌کانی تری کۆمه‌ڵگه‌، رۆژنامه‌وانی، بازرگانی، .... هتد، هیچ گومانێک له‌وه‌دا ناهێڵێته‌وه‌ که‌ (په‌رله‌مانتاری) ته‌نها وه‌کو پیشه‌ و په‌رله‌مانیش وه‌کو ده‌زگایه‌کی پاڵه‌وانساز کراونه‌ته‌ ئامانج.

،،


ئه‌وه‌ دروسته‌ که‌ دواجار سیاسه‌ت مافێکی گشتییه‌ و ده‌بێت تا ئه‌وپه‌ڕی به‌ میللی بکرێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ساڵانێکه‌ هێز و گروپه‌ سیاسییه‌کانی ئێمه‌ ده‌ستیان داوه‌تێ (به‌ میللیکردنی سیاسه‌ت) نیه‌، بۆ ئه‌وه‌ نیه‌ که‌ سیاسه‌ت ببێته‌ کرده‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی و دواجار (هاوڵاتییه‌کی باش) فراژی بکات،

ئه‌ڵبه‌ته‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی پاڵه‌وانی جه‌نگاوه‌ره‌وه‌، ئه‌م پاڵه‌وانه‌ نوێیه‌ی کورده‌واری جگه‌ له‌وه‌ی خاوه‌نی هیچ کاریزمایه‌ک نیه‌، پاڵه‌وانێکی بێ غروریشه‌. ئه‌م هه‌ر له‌گه‌ڵ یه‌که‌م هه‌نگاوی پاڵه‌وا‌نێتیه‌که‌یدا ئیتر به‌شێکی گه‌وره‌ له‌ سه‌رمایه‌ ره‌مزییه‌که‌ی ده‌دۆڕێنێت. ‌

ئه‌م بێباکی و خه‌مساردییه‌ی هێزگه‌له‌ رکابه‌ره‌کانی کورده‌واری‌ بۆ پشتبه‌ستن به‌م ته‌رزه‌ نوێیه‌ی پاڵه‌وان ئاماژه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ چی دی په‌رله‌مان شوێنێک نیه‌ بۆ سیاسه‌تکردن، په‌رله‌مان ئه‌و جێگه‌یه‌ نیه‌ که‌ مه‌ترسی له‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی سیستمه‌ سیاسییه‌که‌ی هه‌رێم دروست بکات. به‌پێچه‌وانه‌وه‌، سیستمی سیاسی کوردستان که‌ تا دێت له‌ میانه‌ی به‌تاڵانبردنی نه‌وته‌وه‌ به‌ره‌و سیستمێکی موڵکانه‌ستێنی گه‌نده‌ڵ و سته‌مکاری نه‌وتی هه‌نگاو ده‌نێت، خودی سیستمه‌که‌ خۆی رۆژ به‌ رۆژ له‌ سیاسه‌ت خاڵی ده‌بێته‌وه‌ و هیچ مانایه‌ک بۆ سیاسه‌تکردن ناهێڵێته‌وه‌. راستیه‌که‌ی په‌رله‌مانی کوردستان ده‌زگایه‌کی مه‌ترسیداری ئه‌م خاڵیکردنه‌وه‌یه‌یه‌. به‌م پێیه‌ش و سه‌ره‌ڕای ئه‌و بودجه‌ زه‌به‌لاحه‌ی بۆ خۆی و له‌ ئه‌ندامه‌کانیدا به‌فیڕۆی ده‌دات، په‌رله‌مانی کوردستان هیچ نیه‌ جگه‌ له‌ ده‌زگایه‌ک بۆ سوک و چروک کردنی سیاسه‌ت.

هه‌ر بۆیه‌ له هه‌مان سۆنگه‌وه‌ و به‌پێچه‌وانه‌ی ڕای ئۆپۆزسیۆن و به‌تایبه‌تیش بزوتنه‌وه‌ی گۆڕانه‌وه‌ که‌ تا ئێستا پێیوایه‌ ته‌نها له‌ڕێی په‌رله‌مانه‌وه‌ ده‌کرێت ریفۆرمی سیستمه‌که‌ی هه‌رێم بکرێته‌وه‌، پێ ده‌چێت له‌ سایه‌ی ئه‌م مۆدێله‌ روسییه‌ی دیموکراسیدا که‌ هه‌ر ئێستا ده‌سه‌ڵاتی کوردی کاری پێده‌کات، په‌رله‌مان نه‌ک هه‌ر هیچ گۆڕانکارییه‌کی به‌ره‌و ریفۆرمکردنی سیستمه‌که‌ پێ نه‌کرێت، به‌ڵکو وه‌کو بینرا ڕه‌وایه‌تیش به‌م مۆدێله‌ مه‌ترسیداره‌ی فه‌رمانڕه‌وایه‌تی له‌ کوردستاندا بدات.

ماوه‌ته‌وه‌ بڵێین ئه‌م نابوتکردنه‌ی سیاسه‌ت، دواجار له‌ سه‌رێکه‌وه‌ بێ ئومێدییه‌کی گه‌وره‌ به‌ دوای خۆیدا ده‌هێنێت که‌ ره‌نگه‌ خۆدزینه‌وه‌ له‌ ده‌نگدان و خۆدزینه‌وه‌ له‌ به‌شداری سیاسیانه‌ی هاوڵاتیان‌ ئاماژه‌یه‌کی دیاری ئه‌م قۆناغه‌ بن‌. له‌ سه‌رێکی دیشه‌وه‌ و به‌مه‌به‌ستی ده‌ستکاریکردنی ریشه‌یی سیستمه‌که‌و له‌ ده‌ره‌وه‌ی ململانێی په‌رله‌مانیدا، دوور نییه‌ ئه‌م نائومێدییه‌‌ له‌ ئاینده‌دا ڕمێن بۆ شۆڕشێکی کۆمه‌ڵایه‌تی خۆش بکات.