ڕابه‌ری بزوتنه‌وه‌ی ئیسلامی: ده‌بێت ئیسلامییه‌كان مۆدێلی حیزبایه‌تییان بگۆڕن

ئێمه‌و كۆمه‌ڵ‌و یه‌كگرتوو یه‌ك مه‌شره‌بی فیكریمان هه‌یه‌

ڕابه‌ری بزوتنه‌وه‌ی ئیسلامی: ده‌بێت ئیسلامییه‌كان مۆدێلی حیزبایه‌تییان بگۆڕن

847 خوێندراوەتەوە

دیداری، بڕوا کەمال - به‌شی دووه‌م

له‌به‌شی دووه‌می دیداره‌كه‌یدا له‌گه‌ڵ" دیبلۆماتیك مه‌گه‌زین"، عیرفان عه‌لی عه‌بدولعه‌زیز، باس له‌ كێشه‌كانی هێزه‌ ئیسلامییه‌كان ده‌كات‌و ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ ده‌بێت حیزبه‌ ئیسلامییه‌كان مۆدێلی كاری حیزبایه‌تییان بگۆڕن، ده‌نا له‌ په‌راویچزدا ده‌مێننه‌وه‌.


دیبلۆماتیك: بۆچی ئیسلامیەکان ناتوانن یەکگرتووبن‌و لە چوارچێوەی پڕۆژەیەکدا کار بکەن، بۆچی پڕۆژەی ئیسلامی نێوان کۆمەڵ‌و یەکگرتوو و بزوتنەوەی ئیسلامی کە شکستی هێنا؟

عیرفان عەلی : ڕاستە، چونکە ئێستا ئەو هێزەی کە هەژمونی بەسەر کوردستان هه‌یه‌
نەی هێشت، ناشهێڵێ لە ماوەی ٢٧ ساڵی ئایندەدا کورد ببێت بەیەک ئیدارەی، یەک لە شکری هەبێ، هەر بەهەمان شێوە ناش یه‌هێڵێ ئەم هێزانە یەک بگرن بە تایبەتی هێزە ئیسلامییەکان، ئێمە ئەوەتا چەندین بەڵگەمان لەبەر دەستە کە هێزی دەرەکی هەیە نایەڵێت ئەگەر نا ئێمە خۆمان هیچ کێشەیەکمان نەبوە لەگەڵ یەکدا.


لەگەڵ یەکدا دانیشتووین، کە دانیشتوین بچوکترین کێشەمان نەبووە، نەک هەر هێزە ئیسلامیەکان بەڵکو برایانی سۆفی، سەلەفی، هەمومان بەیەکەوە دانیشتوین یەک کێشەمان نییە، تەنها دەستێکی دەرەکییە ناهێڵێت، وەک چۆن ناهێڵێت کوردستان یەک بگرێ، حەز دەکەم باسی خاڵێک بکەم ساڵی ١٩٩٨ کاتێک ئەو هێزە ڕۆژئاواییانە هاتن سوڵحی پارتی‌و یەکێتیان کرد ئایە ئەوکاتە ئیجباری پارتی و یەکێتیان کرد کە یەك سوپایان هەبێ؟ نەخێر. وتیان دوو سوپاتان هەبێ، بەڵام یەک سیاسەتتان هەبێت، هەتاوەکو ئێستا ئەو سیاسەتە بەردەوامە.

دیبلۆماتیك: بۆچی لە کۆمەڵگەیەکی موسڵمانی وەکو کوردستاندا خەڵک متمانەیان بە هێزی ئیسلامی نییە؟

عیرفان عەلی : ئەوەش تەفسیری جیاواز هەڵدەگرێ، دەکرێت دیراسەی وردیشی لەسەر بکرێ، هێزە ئیسلامییەکان ڕاستە دەبێت ڕەخنە لە خۆیان بگرن، ئەوەندەی خەریکی پەروەردە بوون لەمزگەوتەکان ئەوەندە خەریکی کێشەی گشتی خەڵک نەبوون لەسیاسەتدا،واتە خۆیان نەهاتوون ئەو متمانە بەخۆبونیان دروستبكه‌ن‌و دەمڕاستی خەڵکبن، ئەوان تەنها خۆیان مەژغوڵکردوە بەدەرس‌و دەوری مزگەوتەکانەوە، خۆیان مەژغوڵکردوە بە هەندێک شت کە خەمی گشتی نییە، ئەوە یەکێکە لەو هۆکارە گەورانەی کە بەرەو دوای بردونەتەوە.


دووەم هەتاوەکو بزوتنەوەی ئیسلامیش لە ساڵی "١٩٨٧" بەڕەسمی نەچووتە مەیدان و چەکی هەڵنەگرت، هێزە ئیسلامییەکان هیچ ڕۆڵێکی تایبەتییان نەبوو لە مەسەلەی کورد و کوردایەتی‌و بەرگریکردن لە میلەتی خۆیان لەبەرامبەر ئەو هەموو زوڵمەی کە دەکرا، لەبەر ئەوە کاتێک هێزێکیتر بەسەقافەیەکی تر لافی ئەوە لێئەدا کە میلەتی کورد ڕزگار دەکات، تۆش هیچ ڕۆڵێکت نییە حەتمەن ئەو بە درێژای ئەو مێژووە خەڵکێک والێ دەکات هەمان فکری ئەو بن.

 

دیبلۆماتیك: قەیرانەکانی بەردەم ڕەوتی ئیسلامی لە کوردستاندا چین؟ بە هەردوو قەیرانی ناوخۆیی و دەرەکییەوە؟

عیرفان عەلی : قەیرانی ناوخۆیی ئەوەیە کە هێزە ئیسلامییەکان بەڕاستی ئەو مۆدێلە لە حیزبایەتی هەیانە تەنها مۆدێلێکە بۆ پەروەردە بۆ بانگەواز، مۆدێلێک نییە بۆ سیاسەتکردن‌و دیبلۆماتکردن لە ئاستێکی باڵا دەبێ خۆیان بگۆڕن ئەگەر دەیانەوێ لە کاری گشتیدا بەردەوام بن، ئەگەر بیانەوێت لە کاری گشتیدا کاریگەربن دەبێ مۆدێلی حیزبی خۆیان بگۆڕن، ئەم مۆدێلە بە هیچ شێوەیەک جوابی ئەو کێشانەی کە هەیە لە کوردستان ناداتەوە ئەمە هۆکاری ناوەکییە.

هۆکاری دەرەکیش دیارە وەزعێکی خراپ هەیە لە کوردستاندا، لە ماوەی ئەم ٢٧ ساڵە ئەو دەسەڵاتەی کە لە کوردستاندا هەیە کۆمەڵێک بەرژەوەندی دروستکردووە لەگەڵ ئەو ڕێکخراوە جیهانیانە ئەو دەوڵەتە جیهانیانە کە نفوسیان هەیە و دەیانەوێت لە عێراق ئەو خزمەت گوزارییانەی ئەوان پێشکەشی دەکەن بەو هێزە دەرەکیانە، ئیسلامیەکان ناتوانن پێشکەشی بکەن، بۆیە ئەوان هەردێن پشتیوانی لەو دەسەڵاتە دەکەن، تا بێن ڕێگە خۆشبکەن ئیسلامیەک کە ناتوانێ خزمەتگوزاری بەوان تەقدیم بکات بیخەنە دەسەڵات.

 
دیبلۆماتیك: زۆرن ئەوانەی باس لەوە دەکەن کە حیزبە ئیسلامییەکان توانای نوێبوونەوەیان نییەو ئەوەش بە هۆکاری پاشەکشەتان دەزانن، لەمڕوەوە ڕاتان چییە؟


عیرفان عەلی : ئیسلامییه‌كان پاشەکشەیان نەکردووە، بەڵام هەیە شەرێکی دەرونی گەورە شەڕێکی سارد هەیە لەجیهاندا بەرامبەر ئیسلام‌و ئیسلامی، ئەمە دیارە کوردستانیشی گرتۆتەوە، بۆ نمونە جاری پێشوو بۆ عێراق دەنگمان هێناوە، بەڵام هەموکەس دەزانێت وەک دەڵێن ئینس و جن دەزانێت کە تەزویرکراوە ئەو تەزویراتانەی یەک لە دوای یەک دەکرێ ئەدات لە ئارەزوی خەڵک، واتە خەڵک متمانەی نامێنێ بەم هێزانە دەڵێ من دەنگی چی بدەم کە من دەنگ بدەم و دەنگم بڕوات بۆ هێزێکی تر بۆچی بیدەم ئەم جارە لە ( %٧٠ )ی خه‌ڵكی ئیسلامی نەچووە بۆ دەنگدان، بۆیە ئێمە یەکسەر وامان لێهات، لەبەر ئەوە متمانەی بە دەنگدان نەماوە، نەچووە بۆ دەنگدان،پاشان ئەمە هەتاوەکو ئەم سیستەمە ئاوابێ هەتاوەکو ئەم هێزانە بە ئارەزوی خۆیان ئەم هێز بەرز بکەنەوەو ئەو هێز دابەزێنن، جا چ لە ڕووی جەنگی ڕەوانیەوە بێ، یاخود چ لەڕووی فیزکییەوە بێت، کە سندوقەکان دەستکاری بکەن، قەت ئەم دەنگانە دەرناکەون قەت حەجمی هیچ حیزبێک دەر ناکەوێت نە لە کوردستان‌و نە لە عێراق، ئەو حەجمانە هەمووی درۆیە.



دیبلۆماتیك: دوای پاشە کشەو شکستتان لە هەڵبژاردنی خولی پێنجەمی پەرلەمانی کوردستاندا، دەتانەوێت چۆن گوڕ بدەنەوە بە خۆتان و ببنە هێزێکی کاریگەر؟

عیرفان عەلی : ئێمە بەرنامەمان داناوە، ئێمەش‌و برایانی یەکگرتوش بەجیا، ئەوان بەجیا ئێمە بەجیا، بەڕاستی ئێمە جیا لەمەسەلە دەرەکییەکە بەڵام خۆشمان بۆ خۆمان خەلەلی زۆرمان هەیە، دەبێ بەخۆماندا بێینەوە، ئێمە ئێستا بەخۆشماندا دێینەوە هەر لە ڕابەر تاوەکو خوارەوە هیچ کەس لە قانون زیاتر نییە، ئەگەر عیرفان موقەسیر بوە ئامادەم دەست لە کار بکێشمەوە، مامۆستا سەلاحەدین بەهەمان شێوە، بەڵام دەبێ ئەمە لە سەرەوە بۆ خوارەوە، لە ئەدای ڕابەرەوە هەتاوەکو ئەندام مەکتەب سیاسی، هەتاوەکو شورا، هەتاوەکو ئەندام ناوچەکە، لیژنەشمان دروستکردوە لیژنەکە کاری خۆشی تەواو کردووە،دەستمان کردوە بەکۆمەڵێک چاکسازی شتبه‌خوا لە ماوەیەکی تردا ئەو چاکسازییانە ڕێ و شوێنی خۆی دەبێ.


دیبلۆماتیك: لە ڕووی فکری و گوتاری سیاسی جیاوازی نێوان ئێوە و کۆمەڵ و یەکگرتوو چییە؟


عیرفان عەلی : لە ڕووی فیکریەوە جیاوازیەکی وامان نییە، هەر سێ لامان یەک مەشرەبی فیکریمان هەیە، یەک ڕیشەی فکریمان هەیە، بەڵام لەوانەیە لە ڕوی ئەدای ئیشکردنەوە جیاوازبین، ئەدای ئیشکردنی هەرسێ حیزب لەوانەیە تێڕوانینی جیاوازی هەبێت بۆ گرتنی دەسەڵات، هەتاوەکو لە چۆنێتی پەروەردەکردنەوە، مومکینە لە ڕووی هەندێک شتەوە جیاوازی هەبێت، بەڵام لەڕووی ڕیشەی فکری جیاوازیمان نییە، لەڕووی سیاسیشەوە یەوە هیچ جیاوازیەکمان نییە.

 

author photo

ڕۆژنامەنوس