چیرۆكی كۆمپانیانی ئاگۆم و بردنی 12 ملیۆن دۆلاری بانكی ڕافیدەینی عێراقی لە سەردەمی شاخدا

بە فەرمانی كێ هەوڵی بردنی پارەكە دراوە؟

چیرۆكی كۆمپانیانی ئاگۆم و بردنی 12 ملیۆن دۆلاری بانكی ڕافیدەینی عێراقی لە سەردەمی شاخدا

788 خوێندراوەتەوە

ناو جوڵانەوەی كوردی پڕیەتی لە ڕەفتارو ڕووداوی سەیرو سەمەرەی سیاسی بۆ شەرعیەتدان بە وجود و بەردەوامبوونی جوڵانەوە جیاوازەكان لە خەباتی سیاسی لەسەردەمی شاخدا.

 
مێژووی سیاسی جوڵانەوە كوردییەكان شاهێدی ئەوەیە كە زۆرێك لەو كارانەی ئەكتەرە باڵاكانی ناو جوڵانەوە كوردییەكان بە پێی هزری خۆیان بۆ بەرژەوەندی جوڵانەوەكانیان و خەباتی سیاسیان لەوكاتانەدا بڕیاریان لێداوە، بەڵام بەزیانی گەورە بەسەر مێژووی سیاسی‌و هەیكەلیەتی ئیداری و سیاسی جوڵانەوە كوردیەكاندا شكاوەتەوە.

لە خوێندنەوەی یاداشت و بیرەوەریەكانی ئەو كارەكتەرانەی كە بەشداری ڕاستەوخۆیان لە جوڵانەوە كوردیەكان و خەباتی سیاسیدا هەبووە، بەر ڕووداوی جۆراو جۆرو سەیرو سەمەرەی وا دەكەویت كە مایەی تێڕامانە لە عەقڵیەتی سیاسی كوردی.

یەكێك لەو ڕووداوانەی كە لە پاڵ ڕووداوی بڕیاردان لە ڕفاندنی بیانیەكان لە لایەن مەكتەبی سیاسی یەكێتییەوە لە سەردەمی شاخدا بەزیانی گەورە بەسەر سومعەی یەكێتی لەو كاتەدا شكایەوە، ڕووداوی بڕیاردانبوو لە دروستكردنی كۆمپانیایەك لە ئەوروپا و ڕاسپاردنی كەسێك بۆ تەحویلكردنی بڕێك پارەی زۆر بۆ بانكێكی بیانی بە فەرمانی جەلال تاڵەبانی سكرتێری گشتی یەكێتی.


ئەم ڕۆژانە لە خوێندنەوەی یاداشتی دوو كارەكتەری بەشدار لە جوڵانەوەی سیاسی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان لە نیوەی دووەمی سەدەی ڕابردوودا، بەر ڕووداوی دامەزراندنی كۆمپانیای ئاگۆم و بردنی بڕێك پارەی زۆر بە دۆلار، لە بانكی ناوەندی عێراق(ڕافیدەین) ەوە بۆ بانكێكی بیانی كەوتم لە سەردەمی شاخدا، كە لەلایەن یەكێتییەوە لەو سەردەمەدا ئەنجامدراوە.

،،

یەكێك لەو ڕووداوانەی كە لە پاڵ ڕووداوی بڕیاردان لە ڕفاندنی بیانیەكان لە لایەن مەكتەبی سیاسی یەكێتییەوە لە سەردەمی شاخدا بەزیانی گەورە بەسەر سومعەی یەكێتی لەو كاتەدا شكایەوە، ڕووداوی بڕیاردانبوو لە دروستكردنی كۆمپانیایەك لە ئەوروپا و ڕاسپاردنی كەسێك بۆ تەحویلكردنی بڕێك پارەی زۆر بۆ بانكێكی بیانی بە فەرمانی جەلال تاڵەبانی سكرتێری گشتی یەكێتی.

سەرەتای چیرۆكەكە بە ناردنی نامەیەك لە لایەن "جەلال تاڵەبانی" یەوە بۆ یەكێك لە دامەزرێنەرانی یەكێتی دەست پێدەكات. لە كۆتایی ساڵی 1984 دا، تاڵەبانی بە نامەیەك "عومەر شێخ موس" یەكێك لە دامەزرێنەرانی یەكێتی و بەرپرسی ئەوكاتەی پەیوەندییەكانی دەرەوەی یەكێتی ئاگادار دەكاتەوە كە لە ئەوروپا كۆمپانیایەكی چیمەنتۆ یان كۆمپانیایەكی شەكر دابمەزرێنێت‌و حیسابێكی بانكیش بكاتەوە، تا لە عێراقەوە بڕێك پارەی بۆ تەحویل دەكرێت، هەر كە پارەكەی بە دەست گەیشت كۆمپانیاكە هەڵبگرێت و حیساب بانكیەكە دابخات و شوێنی نیشتەجێبوونی بگوێزێتەوە.


نامەكەی "جەلال تاڵەبانی" بۆ "عومەر شێخ موس" لە دروستكردنی پەیوەندی یەكێتی لەگەڵ كارمەندێكی بانكی ناوەندی عێراق "بانكی ڕافیدەین"ەوە، سەرچاوەی گرتبوو، كە ناوبراو بەڵێن بە یەكێتی دەدات ئەو كارە بۆ بەرژەوەندی ئەوان ئەنجام بدات.

محەمەد میرزا، ناوی ئەو كارمەندەی بانكی ناوەندی عێراقە كە لە ساڵی 1984دا، سەردانی دوو كوڕەكەی دەكات لە شاخ، چونكە ئەو باوكی دوو پێشمەرگەیە لە دەستەی پێشمەرگەكانی "عومەر فتاح" لەو كاتەدا. لەوێوە یەكێتی پەیوەندیەكی پتەوی لەگەڵدا دەبەستێت و بڕیار دەدات بڕە پارەیەكی زۆر لە بەرژەوەندی یەكێتی لە بانكی ڕافیدەینی عێراقەوە بۆ بانكێكی بیانی تەحویل بكات.

عومەر شێخ موس، بەرپرسی ئەو كاتەی پەیوەندیەكانی دەرەوەی یەكێتی، لە بەریتانیا كۆمپانیایەك دەكاتەوە بە ناوی كڕین و ناردنی شەكر بۆ عێراق، ناوی لێدەنێت كۆمپانیای "ئاگۆم". پاشان ناوبراو دەچێت لە بانكی متمانە و بازرگانی جیهانی "BCCI" لە "لەندەن" حیسابێكی بانكی دەكاتەوەو چاوەڕێی گەیشتنی بڕە پارەكە دەكات كە لە بانكی ناوەندی عێراقەوە بگوێزرێتەوە بۆ سەر حیسابە بانكیەكەی.

تاڵەبانی، لە نامەكەیدا بۆ "عومەر شێخ موس" دەنوسێت "نابێت ئەم بابەتە بە كەس بڵێیت" بەڵام ئەویش لەبەر ئەوەی نایەوێت ئەم بابەت لە چەند كەسێك بشارێتەوە كە پێشتر بۆ هەموو شتێك پرس‌و ڕاوێژیان هەبووە، هەر بۆیە "ئیبراهیم ئەحمەد و عومەر دەبابە"ی لێ ئاگادار دەكاتەوە بەڵام نە "عومەر شێح موس" نە ئەو دوو كەسە، نازانن كە ئەو بڕە پارە لە بانكی ناوەندی عێراق دەدزرێت و بۆ حیساب بانكیەكەی ئەو دەنێردرێت. بەڵكو "ئیبراهیم ئەحمەد و عومەر دەبابە" وای بۆ دەچن ئەم بابەتە یان ڕێكەوتنی نێوان یەكێتی و بەعس بێت، یان هاوڕێیانیان لە كوردستان چەند بازرگانێكی كوردیان دۆزیوەتەوە بۆ تەحویلكردنی بەشێك لەو بڕە پارەیەی كە یەكێتی لە بەعسی وەردەگرت لە سەردەمی مفاوەزاتدا بۆ دەرەوە، نەك ئەوەی كە خەیاڵیان بۆ پارەیەكی زۆری دزراو بچێت!

،،

بە هۆی ئەوەی زۆرینەی پەیوەندیە تەلەفۆنیەكانی یەكێتی لە لایەن دەزگا هەواڵگرییەكانی چەند وڵاتێكی ئەوروپییەوە تۆمار دەكرا بێ‌ ئاگا لەم بابەتە، ناردرنی فاكسێكی "عومەر شێخ موس" بۆ "د.كەمال فواد" لە ئەڵمانیا و تەلەفۆنكردنی "د.كەمال" بۆ "عومەر شێخ موس" بۆ بیروڕا گۆڕینەوە دەربارەی بابەتەكە، لەبەرئەوەی پەیوەندیەكەی نێوانیان گوێی لێگیرا بوو، دواتر حكومەتی عێراقیان لێ‌ ئاگادار كردەوە.

بە هۆی ئەوەی زۆرینەی پەیوەندیە تەلەفۆنیەكانی یەكێتی لە لایەن دەزگا هەواڵگرییەكانی چەند وڵاتێكی ئەوروپییەوە تۆمار دەكرا بێ‌ ئاگا لەم بابەتە، ناردرنی فاكسێكی "عومەر شێخ موس" بۆ "د.كەمال فواد" لە ئەڵمانیا و تەلەفۆنكردنی "د.كەمال" بۆ "عومەر شێخ موس" بۆ بیروڕا گۆڕینەوە دەربارەی بابەتەكە، لەبەرئەوەی پەیوەندیەكەی نێوانیان گوێی لێگیرا بوو، دواتر حكومەتی عێراقیان لێ‌ ئاگادار كردەوە.

كاتێك عومەر شێخ موس، بە یاوەری عومەر دەبابە، دەچێت بۆ بانكی "بی، سی، سی، ئای"لە بەریتانیا بۆ وەرگرتنی پارە تەحویلكراوەكە بۆ سەر حیساب بانكیەكەی كەچی بە هۆی ئەوەی كە بانكی ڕافیدەین بانكە بەریتانیەكە لە ڕووداوەكە ئاگادار دەكاتەوە كە ئەو پرۆسەیە ڕابگرن، چونكە پارەی تەحویلكراو نا شەرعیە، هەرچەندە بانكە بەریتانیەكە بە عومەر شێخ دەڵێن: پارەكەمان بۆ حیساب بانكیەكەت لە پەنەما تەحویلكردووە كە خۆت داوات كردبوو، بەڵام دواتر لقی بەریتانیای بانكی ناوەندی عێراق لە بەر ئەوەی بە ڕووداوەكەیان زانیوە، داوای یاسایی لەسەر بەرپرسی ئەوكاتەی پەیوەندیەكانی دەرەوەی یەكێتی تۆمار دەكەن، بە تۆمەتی دزینی بڕی 12 ملیۆن دۆلار لە بانكەكەیان لە عێراق.


تا كاتی تۆماركردنی داوا یاساییەكە لە سەریان، "عومەر شێخ موس" و هاوڕێكانی لە بەریتانا نازانن كە ئەم بڕ پارە زۆرە پارەیەكی دزراوەو كارەكە بە ئەمان ئەنجام دراوە، دواتر پڕۆسەی دادگاییەكە لە ساڵی 1985 دەست پێدەكات و تا ناوەڕاستی مانگی 6ی 1990 درێژە دەكێشێت.

،،

تا كاتی تۆماركردنی داوا یاساییەكە لە سەریان، "عومەر شێخ موس" و هاوڕێكانی لە بەریتانا نازانن كە ئەم بڕ پارە زۆرە پارەیەكی دزراوەو كارەكە بە ئەمان ئەنجام دراوە، دواتر پڕۆسەی دادگاییەكە لە ساڵی 1985 دەست پێدەكات و تا ناوەڕاستی مانگی 6ی 1990 درێژە دەكێشێت.


دوای ئەوەی كە پەیوەندیەكانی دەرەوەی یەكێتی لە بەریتانیا ناتوانن لە دادگا بیسەلمێنن كە ئەو بڕە پارە نەدزراوە، بەڵكو ئەوە ئەو بڕە پارەیە كە یەكێتی لە كاتی مفاوەزات لەگەڵ حكومەتی عێراقی لێیان وەرگرتووە، هەر بۆیە داوا یاساییەكە بە قازانجی بانكی ناوەندی عێراق تەواو دەبێت و یەكێتی دەیدۆڕێنێت. ئەوە بوو دوای "5" ساڵ ئەوكاتەی لە بانكی "بی، سی، سی، ئای"یەوە بڕە پارەكە دەگەڕێنرێتەوە بۆ بانكی "ناوەندی عێراق" ئەوكات بڕە پارەكە لە" 12" ملیۆن دۆلارەوە دەبێت بە "19 "ملیۆن دۆلار چونكە زیادەی چوو بووە سەر.

محمد میرزا، كارمەندەكەی بانكی ناوەندی عێراق و باوكی دوو پێشمەرگەكەی دەستەی پێشمەرگەكانی "عومەر فتاح" لەوكاتانەدا، دوای ئەوەی بانكی ناوەندی و حكومەتی عێراق پێیدەزانن و كارە پڕ سەركێشیەكەی لە پێناو یەكێتیدا ئاشكرا دەكەن، ناچار لە ڕێگەی ئێرانەوە لە عێراق هەڵدێت و دەگاتە وڵاتی ئەڵمانیا و دوای چەند ساڵێك لەو وڵاتە كۆچی دوایی دەكات، عومەر شێخ موس هیواخوازە كە ساڵانی دواتر یەكێتی توانیبێتی قەرەبووی ئەو كارەی بۆ بكاتەوە كە لە پێناویدا ژیانی خۆی خستە مەترسیەوە.

# سود لەم سەرچاوانە وەرگیراوە:
1.كتێبی: پشكۆیەك لە خۆڵەمێشدا, بە شێك لە ژیاننامەی "هۆمەر شێخ موس" ئا/ نەوزاد عەلی.
2.كتێبی: ئەو ڕۆژانەی نیشتیمان هی هەموان بوو. ن: هەڤاڵ كوێستانی.

 

author photo

 بەکالۆریۆس لە زمانی کوردی، ئەزمونی شەش ساڵ کاری ڕۆژنامەوانی لە میدیای نوسرا و بیستراودا