گۆڕان لە دوو ریانێکی سەخت دا

(نەوشیروان مستەفا لە فنجانێک دا گەردەلولی ئە خولقاند، جێنشینەکانی گەردەلولێ ئە هێننەوە نێو فنجانەکە)

گۆڕان لە دوو ریانێکی سەخت دا

506 خوێندراوەتەوە

 مەحمود رەزا
هۆشیار عەبدوڵڵا
عەدنان عوسمان

 

 سەرهەڵدانی بزوتنەوەی گۆڕان هەر لە هەنگاوی یەکەمیەوە، هەوڵدان بو بۆ تێپەڕاندنی شێوازی نەریتەوانی لە کارکردنی حزبیانە دا.

گۆڕان بزوتنەوەیەکی جەماوەریی بەرهەڵستکار و دژە سیستەمی حوکمڕانی حزبیانەی هەرێم بو. پایەکانی گۆڕان لەسەر سێ بنەمای گرنگ دا کوترابون: هاووڵاتی بون؛ گۆڕانکاری و حوکمەتی رەشید؛ دژایەتی گەندەڵی. بەمەش خۆی لە هەر چوارچێوەیەکی فکریی بەرتەسک و چەقبەستو رزگارکرد و بو بە یەکەمین حزبی کوردستانی کە لەسەر بنەمای دەنگی خەڵک و هەڵبژاردن کار بۆ گۆڕانکاری بکا.

 

،،

ئەوەیە کە ئێستا ئە گوزەرێ. خانەی راپەڕاندن، لە ئەنجامی پێکەوە نە گونجانی ئەندامەکانیان و لە غیابی دیدگای رۆشنیان بۆ پرسە سیاسیەکان و نە بونی هەڵوێستی شێلگیرانە و لێبڕاوانەیان بۆ جێبەجێ کردنی بڕیارەکانی جڤاتی نیشتمانی و خولانەوەیان بە دەوری کێشەکانا و هەوڵ نە دانیان بۆ هەڵگرتنی هەنگاوی خێرا و رۆشن.

 

لە ماوەی رابردوا، گۆڕان هێزی کاریگەر و بزوێنەری شەقام و داخوازی هاووڵاتیان بو. بەڵام هەست ئە کەین ئێستا لە دوو ریانێکی مەترسیدار و چارەنوسسازا گیری خواردوە:

رێگای یەکەم:

ئەوەیە کە ئێستا ئە گوزەرێ. خانەی راپەڕاندن، لە ئەنجامی پێکەوە نە گونجانی ئەندامەکانیان و لە غیابی دیدگای رۆشنیان بۆ پرسە سیاسیەکان و نە بونی هەڵوێستی شێلگیرانە و لێبڕاوانەیان بۆ جێبەجێ کردنی بڕیارەکانی جڤاتی نیشتمانی و خولانەوەیان بە دەوری کێشەکانا و هەوڵ نە دانیان بۆ هەڵگرتنی هەنگاوی خێرا و رۆشن و ئازایانە لە بەرامبەر کۆی پرسە سیاسیە گشتی و ناوخۆییەکانا، لە لایەک و، سەرگەرمیان بە کێشە و ململانێی نێوان خۆیانەوە، بزوتنەوەی گۆڕانیان بە دۆخێک گەیاندوە کە، لە هێزێکی بزۆز و خولقێنەری روداو و دەسپێشکەریی کاریگەرەوە، کردویانە بە هێزێکی پاسیفی بێ کاریگەر و بێ ئیرادە.

 

،،

دواجار، هەست بە مەترسیەکی تریش ئە کەین کە بریتی یە لە بڕیاردانی تاکلایەنە و یەکلاکردنەوەی پرسە گرنگەکان بەبێ راوێژ و وەرگرتنی رەزامەندی جڤاتەکان و ژورەکان، بۆ نمونە: "دیاری کردنی کاندیدی سەرۆکایەتی هەرێم و لیستی کاندیدەکانی پەرلەمان و سەرۆکی لیست".

 

 
سەرەڕای ئەوانە، هەست ئە کەین وا خەریکە بزوتنەوەکە بە کاوەخۆ لە بزوتنەوەیەکی سیاسیی کۆمەڵایەتی بەرفراوانەوە ئە گۆڕێ بە بزوتنەوەیەکی تایبەت بە گروپێکی ئایدیۆلۆجیی دیاری کراو، بۆ گروپ و بژاردەیەکی سیاسیی دیاری کراو کە، تا دێ زیاتر لە فیکری دادپەرستی دور تر و لە قوتابخانە فیکریە مایەپوچەکەی حیزبە نەریتەوانەکانی مەنزومەی کوردایەتی نزیک تر ئە بێتەوە. ئەو حاڵەتە بە رونی لە پرسی ریفراندۆم و هەڵوێستەکانی دوای ریفراندۆم و لە گوتاری نوێی بزوتنەوەکە دا رەنگی داوەتەوە. 

 
لە ماوەی تەمەنیا، خانەی راپەڕاندنی گۆڕان جگە لە بەیاننامە و کۆبونەوەی بێ ئەنجام و هەوڵدان بۆ سنوردار کردن و لاوازکردنی گوتاری ئیعلامی گۆڕان و خاتر گرتنی پاڵەوانە موزەیەفەکانی کوردایەتی، هیچ هەنگاوێکی تری لێ نە بینراوە. ئەمە لە کاتێکدایە کە نیگای زۆرینەی جەماوەر، تەنانەت هێزە سیاسیە ناوخۆیی و دەرەکیەکانیش لەسەر دواهەڵوێست و هەنگاوی بزوتنەوەکەیە. ئەو پاشەکشێیە لە کاری سیاسی دا، هاوشانی دورکەوتنەوەی خانەیە لە کاری دەستەجەمعی و راوێژ و گفتوگۆی ناوخۆیی کە کۆڵەکەیەکی گرنگی شێوازی کارکردنی کاک نەوشیروان بو. 

 
دواجار، هەست بە مەترسیەکی تریش ئە کەین کە بریتی یە لە بڕیاردانی تاکلایەنە و یەکلاکردنەوەی پرسە گرنگەکان بەبێ راوێژ و وەرگرتنی رەزامەندی جڤاتەکان و ژورەکان، بۆ نمونە: "دیاری کردنی کاندیدی سەرۆکایەتی هەرێم و لیستی کاندیدەکانی پەرلەمان و سەرۆکی لیست".


لە ئێستادا، بەم شێوازی بەڕێوەبردنە لە لایەن خانەی راپەڕاندنەوە، گۆڕان لە ساتەوەختێکی مەترسیدارایە کە ئەگەری داڕوخانی سیاسی و جەماوەری و لێکترازان و دورکەوتنەوەی هەڵسوڕاوە ئازاو جەسورەکانی لێ ئە کرێ.


سەرەتای سلبیانەی ئەم قۆناغە لە کۆنترۆڵ کردن و مۆنۆپۆڵ کردنی سەرجەم پۆستەکانی خانەی راپەڕاندن و بڕیاری بزوتنەوەکەوە بو لەلایەن گروپێکەوە، بە بێ گوێ گرتن بۆ دوا پێشنیاری نوسراوی کاک نەوشیروان لەسەر ئیدارەدانی بزوتنەوەکە کە، داوای کردبو بە بەشداری هەمو توانا و نەوەکان بێ.

،،

جڤاتی نیشتمانی بڕیار بدا پێش کۆتایی ساڵی ٢٠١٧ یا لە مانگی کانونی دوەمی ٢٠١٨ دا هەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی گۆڕان لە بنکەوە بۆ لوتکە (بە خانەی راپەڕاندن یشەوە) بکرێن، بە مەرجی رەخساندنی دەرفەتی یەکسان بۆ هەمو چالاکوان و هەڵسوڕاوانی گۆڕان. دوای ئەوە ژورەکان و ئۆرگانەکانی بزوتنەوەکە بە گوێرەی دەستوری ناوخۆ سەر لە نوێ دابڕێژرێنەوە.

 

رێگای دووەم:

دەربازکردنی گۆڕان و گەڕاندنەوەیەتی بۆ سەر سکە راستەقینە و کاریگەرەکەی خۆی. گۆڕانخوازان جگە لە هەڵبژاردنی ئەم رێگەیە هیچ ئاسۆیەکی تریان لە بەردەما نیە. بۆ گەیشتن بەو ئامانجە پێویستە گفتوگۆیەکی ناوخۆیی و راشکاو بۆ گەڵاڵەکردنی یەکێ لەم سیناریۆیانە دەس پێ بکا:

سیناریۆی یەکەم:

جڤاتی نیشتمانی بڕیار بدا پێش کۆتایی ساڵی ٢٠١٧ یا لە مانگی کانونی دوەمی ٢٠١٨ دا هەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی گۆڕان لە بنکەوە بۆ لوتکە (بە خانەی راپەڕاندن یشەوە) بکرێن، بە مەرجی رەخساندنی دەرفەتی یەکسان بۆ هەمو چالاکوان و هەڵسوڕاوانی گۆڕان. دوای ئەوە ژورەکان و ئۆرگانەکانی بزوتنەوەکە بە گوێرەی دەستوری ناوخۆ سەر لە نوێ دابڕێژرێنەوە.

سیناریۆی دوەم:

جڤاتی نیشتمانی لیژنەیەکی پسپۆڕ پێک بهێنێ بۆ چونەوە بە دەستوری بزوتنەوەکە دا و نەهێشتنی ئەو خەلەلانەی لە کاتی جێبەجێ کردنا لە دەستورەکەیا دەر کەوتون. لەهەمان کاتا ئامادەکاری بکرێ بۆ بەستنی کۆنفرانسی دوەمی بزوتنەوەکە پێش کۆتایی ٢٠١٧ یا لە مانگی کانونی دوەمی ٢٠١٨ دا، بۆ پەساندنی دەستوری نوێ و گفتوگۆ کردنی پرسی هاوپەیمانیی پێش هەڵبژاردن و بەرنامە و دروشمەکانی ئەو هاوپەیمانی یە.

 

سیناریۆی سێیەم:

ئەگەر یەکێ لەو دوو سیناریۆیەی سەرەوە نە هاتنە دی، سیناریۆی سێیەم بریتی بێ لە: 
"جڤاتی نیشتمانی لیژنە یا دەستە یا گروپی ئیدارەی قەیران، لە هەڵسوڕاوە شارەزا و بە ئەزمونەکان، پێک بهێنێ، بۆ ئەنجامدانی گفتوگۆی سیاسی لەگەڵ لایەنەکان و جێبەجێ کردنی بڕیارەکانی جڤات و راپەڕاندنی ئەرکەکانی ئەندامانی خانەی راپەڕاندن و یەکخستنی گوتاری سیاسی و میدیایی بزوتنەوەکە و، بەرپرسیار بێ لە بەردەم جڤاتی نیشتمانی دا. ئەندامانی خانەی راپەڕاندن یش، بە رێکخەری گشتی یشەوە، تا هەڵبژاردنی داهاتو، تەنها سەرقاڵی کارە کارگێڕیەکان بن و بۆ مەسەلە سیاسیەکان یش هاوکار و راوێژکاری گروپی قەیران بن.

 

author photo

تایبه‌ت به‌ دیپلۆماتیك